talawas blog

Chuyên mục:

David Feith – Khiêu vũ với Trịnh Phương

29/09/2009 | 5:28 sáng | 7 phản hồi

Tác giả: Trần Quốc Việt

Chuyên mục: Chính trị - Xã hội, Thế giới
Thẻ: >

Trần Quốc Việt dịch

Trong  kỷ nguyên tài chính toàn cầu này, Mỹ và Trung Quốc có nhiều quyền lợi chung về thương mại và nợ nần. Tuy nhiên tính cách cốt lõi của một quốc gia được thể hiện không phải qua hoàn cảnh kinh tế, mà qua sự tôn trọng nhân quyền. Trong lĩnh vực này Mỹ và Trung Quốc ít có điểm gì chung, như câu chuyện bi hùng của Trịnh Phương (Zheng Fang) cho thấy.

Năm 1989 ông Phương là một trong cả trăm ngàn người Trung Quốc tràn ngập Quảng trường Thiên An Môn ở Bắc Kinh để biểu tình đòi quyền dân chủ. Lúc đó ông là đảng viên và là sinh viên trường Đại học Thể thao Bắc Kinh, đồng thời cũng là vận động viên chạy nước rút loại giỏi. Nhưng vì tham gia biểu tình ôn hòa, ông đã trở thành kẻ thù của nhà nước.

Khi chính quyền ra lệnh cho quân đội trấn áp, Giải phóng quân Nhân dân đã sát hại và gây tàn phế cho hàng ngàn sinh viên tay không. Ông Phương là một trong những sinh viên này. Ngày 4 tháng Sáu năm 1989 ông bị xe tăng cán khi cùng với các sinh viên khác cố thoát khỏi quảng trường. Ông sống sót nhưng hai chân bị nghiến nát. Chân trái bị cưa dưới đầu gối, còn chân phải bị cưa ở giữa bắp đùi.

Ngay sau đó, các viên chức Trung Quốc bắt đầu gây áp lực buộc ông Phương phải “thừa nhận” rằng ông bị tàn phế là do một tai nạn giao thông đơn thuần.

Ông từ chối, ngay cả khi chính quyền không cấp bằng đại học cho ông khiến ông khó tìm việc. Thay vì nản lòng, ông quyết tâm phải giỏi trở lại trong thể thao.

Từ một kẻ tàn phế phải ngồi trên xe lăn, ông trở thành vận động viên vô địch về ném đĩa và phóng lao, phá hai kỷ lục châu Á trong cuộc tranh tài thể thao dành cho người khuyết tật toàn Trung Quốc năm 1992. Ông lọt vào cuộc tranh tài thể thao dành cho người khuyết tật Nam Thái Bình Dương và Viễn Đông và chấp nhận điều yêu cầu của chính quyền là ông không được hé lộ với phóng viên về đôi chân của ông.

Nhưng vào trước cuộc tranh tài này, rõ ràng do sợ rằng thế giới phát giác ra nguyên nhân sự tàn phế của ông, các viên chức Trung Quốc đã cấm ông thi đấu. Rồi từ đó ông không bao giờ được mời tham gia vào một cuộc tranh tài thể thao nào nữa.

Trở về tỉnh Hải Nam, ban đầu ông Phương làm việc cho văn phòng địa ốc nhưng rồi phải xoay sang ngồi bán thuốc lá và nước giải khát bên đường. Trong thời gian này ông cũng liên lạc với các cơ quan truyền thông nước ngoài để phát biểu về vụ thảm sát Thiên An Môn và về mưu toan của chính quyền nhằm che đậy vụ tai tiếng này.

Chẳng bao lâu sau ông thường xuyên bị quấy rầy. Người yêu của ông, rõ ràng bị Cục An ninh Trung Quốc gây áp lực, đã bỏ ông. Điện thoại nhà ông bị cắt thường xuyên, đôi lúc bị cắt ngang khi ông đang trả lời phỏng vấn của các cơ quan truyền thông nước ngoài như đài Tiếng nói Hoa Kỳ. Năm 1999, đang trên đường lên Bắc Kinh tìm việc làm, ông bị công an chặn lại ở một nhà ga, bắt giữ cả tuần lễ, rồi cảnh cáo không được rời nơi cư trú nếu không được phép.

Nhưng ông Phương vẫn  tiếp tục bày tỏ ý kiến của mình không dè dặt. Năm 2001 ông nói với tờ New York Times: “Trong tương lai gần, rất có thể chính quyền sẽ không đảo ngược quan điểm của họ về vụ ngày 4 tháng Sáu. Có thể họ bắt đầu từ từ, như nói rằng sử dụng xe tăng là sai lầm.”

Với lý lịch như vậy, thật là kinh ngạc khi chính quyền Trung Quốc cấp hộ chiếu cho ông Phương vào tháng Tám năm 2008. Có lẽ họ nghĩ rằng cho ông ra định cư ở nuớc ngoài sẽ chẳng quan trọng gì đối với bất kỳ ai ngoài ông.

Họ đã lầm. Ông Phương đến Mỹ nhập cư vào tháng Hai vừa qua, và chờ đón ông là các nhà hoạt động nhân quyền, đứng đầu là ông Chu Phong Tỏa (Zhou Fengsuo), người đã từng là sinh viên Thiên An Môn hiện sống ở San Francisco; bà Sài Linh (Chai Ling), từng là một lãnh đạo của các cuộc biểu tình sinh viên Thiên An Môn sống ở Boston; và ông Michael Horowitz, thành viên của Viện Nghiên cứu Hudson của Washington.

Giờ đây họ công bố câu chuyện của ông và giúp ông giành lại những gì chính quyền Trung Quốc đã cướp đi của ông cách đây 20 năm, đó là khả năng đi lại. Nhờ các bác sĩ và các chuyên gia làm việc miễn phí, ông Phương đang điều trị vật lý trị liệu ở bệnh viện phục hồi chức năng Adventist ở Maryland. Ông đang tập đi lại bằng đôi chân giả kỹ thuật cao do công ty Ossur thân tặng (công ty này cũng chế tạo chân tay giả cho thương binh Mỹ).

Ngày 7 tháng 10 tới, ông Phương dự kiến sẽ khiêu vũ lần đầu tiên trong đời với vợ ở thủ đô Washington. Dịp này sẽ có sự tham dự của các vị  dân cử trong Quốc hội Mỹ và sẽ được đưa lên YouTube. Khi ông khiêu vũ, người xem trên khắp toàn cầu “sẽ so sánh giữa hai hệ thống, giữa số phận của ông ở Trung Quốc và số phận của ông ở thể chế dân chủ,” ông Dương Kiến Lợi (Yang Jianli), người từng là sinh viên Thiên An Môn, và đã bị tù từ năm 2002 đến 2007, nói với tôi.

Bà Linh nhận xét với tôi là dịp khiêu vũ này của ông Phương “sẽ phát đi một thông điệp rất hùng hồn cho bao người đang đấu tranh tại Trung Quốc rằng họ không bị lãng quên.”

Một thông điệp như thế hiện nay đang rất cần, khi mà chính phủ Mỹ đang hạ thấp tầm quan trọng của nhân quyền. Bộ trưởng Ngoại giao Hillary Clinton tuyên bố vào tháng Hai rằng vấn đề nhân quyền “không thể ảnh hưởng” đến sự hợp tác Mỹ – Trung Quốc về kinh tế và về thay đổi khí hậu. Các viên chức cấp cao Mỹ cũng từ chối công khai gặp Đức Dalai Lama, người đại diện cho dân tộc thiểu số Tây Tạng bị đau khổ triền miên tại Trung Quốc.

Bây giờ bà Clinton có một cơ hội để chứng tỏ rằng bà không hoàn toàn quên về nhân quyền: bà hãy mời ông Phương khiêu vũ lần thứ hai trong đời ông cùng với bà.

________

David Feith là trợ lý biên tập tạp chí Foreign Affairs.

Nguồn: Wall Street Journal 25/9/2009

Bản tiếng Việt © 2009 Trần Quốc Việt

Bản tiếng Việt © 2009 talawas blog

Phản hồi

7 phản hồi (bài “David Feith – Khiêu vũ với Trịnh Phương”)

  1. Tôn Văn nói:

    Thưa bác hungquoc,
    bác thật tinh khi bắt bí cái gót Achilles “dạo khúc”; thực ra đó là cách tránh điệp khúc “dance: khiêu vũ, nhảy”. Nhưng ở đây cũng có 2 ý có thể trao đổi cùng bác:
    - “Dạo khúc” theo ngữ pháp tiếng Trung đúng là “khúc nhạc dạo đầu”; trong thứ tự tiếng Việt thì có thể coi như động từ thế cho “dance – khiêu vũ”. Tôi không dám nhận là dịch vì muốn thế phải đi hết toàn bài mà điều này rất khó đối với tôi trong khi bác Trần Quốc Việt đã hoàn tất rất mỹ mãn. Cùng có thể có cách sắp xếp khác, nhưng trả bài lần hai (second times) thì cũng không hay và không nên.
    - Cái khó trong nội dung bác đã nói nơi phản hồi trước cũng có thể thấy trong các coments. Thí dụ: “It is a terrible mistake to tie Tien An Men students to the Tibetan Independence movement. The students of Tien An Men love China…they still do.”, “Hillary won’t ask for the second dance, it may interfere with her and her regieme’s political agenda.”… Nhưng ngay sự dùng từ trong câu trích dẫn đang bàn thì cũng rất lắt léo: Tám chữ cuối là nhắc lại và nhấn lại ý của 4 chữ tiêu đề; nó chứa đầy nghịch lý. “Requesting to have“ thấp hơn „đề nghị“ mà trong khiêu vũ thì khó có trường hợp người nữ mời người nam nhảy. Ngoài ra, Hillary Clinton đã là đệ nhất phu nhân (The First Lady) và hiện nay bà cũng là đệ nhất công chức (trong một bộ quan trọng). Dùng “second” ở đây chỉ có ý đùa, không nghiêm túc; nên mới có lời bình: “Now that’s not FUNNY! (But I’m laughing anyway.)”
    Cám ơn bác cho cơ hội để suy nghĩ nhiều thêm.
    Bác Hoà Nguyễn,
    Cám ơn bác đã “giải thoát” bằng một bổ sung hoàn chỉnh.

  2. Hà Sĩ Phu nói:

    Nhân ngày Quốc khánh Trung Quốc, tôi có mấy câu hát nghêu ngao về Trịnh Phương:

    TRỊNH PHƯƠNG VŨ KHÚC

    Có chân nào như đôi chân Trịnh Phương
    Từng băng băng trên đường chạy nước rút
    Nhưng giữa một đêm tang thương Trung Quốc
    Trên đường chạy Thiên An môn, về đích Tự do
    Đôi chân Người đã thua
    xích xe tăng của bầy khỉ đột
    xông ra từ góc tối một “ Thiên đường”
    xiết búa liềm trên máu thịt quê hương.
    *
    Sắt thép bạo quyền
    Không nghiền nổi Trịnh Phương
    Rồi những chiếc đĩa, những ngọn lao
    Từ sức trẻ thần kỳ vẫn phóng ra đúng đích
    Chí sắt đá tạo nên nhà vô địch
    Những huy chương vàng trên một chiếc xe lăn.
    Nhưng chẳng huy chương nào
    giúp anh thoát khỏi những cuộc săn.
    của những kẻ mệnh danh đồng chí !
    *
    Trớ trêu thế, anh dạt vào nước Mỹ
    Nơi bị rủa là “văn minh kỹ trị”
    Là hổ giấy, là quân thù,
    là giẫy chết, không mồ chôn!
    Với tình người và kỹ thuật đỉnh cao
    đã chắp cho anh đôi chân giả mê hồn,
    anh khiêu vũ như thuở còn nguyên vẹn.

    Cuộc tái sinh nào không tươi màu ước hẹn
    Đôi chân này, hỏi đôi cánh nào hơn ?.
    *
    Thiên An môn: Địa bất an môn
    Vòi rồng kia dẫu rửa hết máu của Tự do
    Không lấp được những chân người cự phách
    Chôn vào đất, trầm tích như hóa thạch
    Cho muôn đời biết lối đến yêu thương
    *
    Ta ngồi đây , rộn rã nhạc muôn phương
    Valse dịu và Tango quyến rũ
    Đẩy man dại, cuồng si vào quá khứ
    Khiêu vũ đi nào
    Trịnh Phương…
    Trịnh Phương…
    HSP
    1-10-2009 (nhân ngày Quốc khánh Trung Hoa)

  3. Hoà Nguyễn nói:

    Tôi xin nôm na :” …mời ông Phương cùng bà nhảy bản thứ hai”.

    Tôi biết các nhà văn có cách viết hay và nhiều ý hơn.

  4. hungquoc nói:

    Xin bác Tôn Văn thứ lỗi, câu bác dịch nghe đã khá “thủng” nhưng nghe hơi “rối rắm”. Và việc bác thêm từ “dạo khúc” vào đây có vẻ như phức tạp hơn, “dạo khúc” là khúc nhạc dạo đầu (?), nó không là động từ mà là danh từ (có thể là động từ đối với các nhạc sĩ dạo đầu bản nhạc), nếu bác bỏ “trong lần” và câu thành “..đề nghị cùng dạo khúc khiêu vũ..”, danh từ “dạo khúc” trở thành bổ ngữ cho động từ khiêu vũ, nghe như vậy thì có “xuôi” hơn không?

    Nhưng kể cả sửa như vậy tôi nghe vẫn thấy nó cứ “cồm cộm” thế nào.

  5. Tôn Văn nói:

    Thưa hai bác tiền phản hồi,

    Sự thực là trong khi viết hay dịch, bản thân lần nào đọc lại cũng phải sửa dăm ba chữ; Chắc chỉ có các „thợ bậc cao“ mới ít hoặc hoàn toàn không phải sửa. Ngoài ra thì ngữ pháp Việt cũng khá lỏng lẻo nên không ít lần đọc cứ phải sắp xếp lại mới “thủng”.

    Trong tinh thần trân trọng cả hai bác, xin thử sắp xếp như sau: (Now Mrs. Clinton has an opportunity to show that she hasn’t completely forgotten about human rights—by requesting to have Mr. Fang’s second dance.): Nay bà Clinton có dịp cho thấy bà không hoàn toàn quên chuyện nhân quyền bằng đề nghị cùng dạo khúc trong lần khiêu vũ thứ hai của ông Phương.

  6. Trần Quốc Việt nói:

    Trả lời ông Hungquoc:
    Nếu tách câu trích ra khỏi bài dịch thì nhận xét của ông đúng vì có thể gây hiểu lầm, nhưng nếu người đọc hết bài tôi tin sẽ không có sự hiểu lầm. Cảm ơn ông đã đọc kỹ.

  7. hungquoc nói:

    David Feith có lãng mạn quá không khi đưa ra ý tưởng “Khiêu vũ với Trịnh Phương”? Trong chuyến công du Trung Quốc vừa qua, bà Clinton đã nguây nguẩy khước từ đụng chạm đến vấn đề nhân quyền. Có lẽ không phải lúc. Với tình cảnh kinh tế Mỹ bi đát như hiện nay, liệu Mỹ có dám khiêu khích anh Tàu không? Anh Tàu hơi giận tí là rất mệt. Tết nhất sắp đến nơi rồi, Tàu cấm xuất khẩu pháo bông thôi (có lẽ đến 99% pháo bông ở Mỹ là xuất xứ Tàu), béo bụng nhịn ăn một bữa có sao, thế là con nít khỏi chơi, người lớn mất vui, lũ mafia phát rồ, không mượn tiếng pháo để khử nhau được.

    Tôi còn nhớ có một câu nói mà BBT Talawas đã có lần lấy đó làm slogan (cho vào ô xanh), đại khái là: “Ngoại giao là cách vuốt ve con chó cho đến khi tìm được rọ mõm cho nó.” Liệu Mỹ đã tìm ra rọ mõm chưa mà định chọc tức con chó?

    @Bác Trần Quốc Việt:

    Việc bác dịch “Now Mrs. Clinton has an opportunity to show that she hasn’t completely forgotten about human rights—by requesting to have Mr. Fang’s second dance.”

    thành: “Bây giờ bà Clinton có một cơ hội để chứng tỏ rằng bà không hoàn toàn quên về nhân quyền: bà hãy mời ông Phương khiêu vũ lần thứ hai trong đời ông cùng với bà.”

    Là không chính xác lắm, “lần thứ 2” có nghĩa là lần nhảy sau khi ông Phương khiêu vũ cùng với vợ. Tôi hiểu đây sẽ là những lần nhảy đầu tiên trong đời ông Phương, nhưng ông nói “khiêu vũ lần thứ hai trong đời ông cùng với bà” thì thứ nhất là nghe lủng củng, thứ hai lại làm cho người ta hiểu nhầm là ông Phương đã nhảy một lần (trong đời) với bà Clinton rồi, và nếu ngày 7/10 tới đây nếu bà Clinton khiêu vũ với ông Phương thì sẽ là lần nhảy thứ 2 (trong đời ông Phương). Như vậy ông dịch nhập nhèm, đa nghĩa hai từ “trong đời” và “lần thứ hai”. Nếu ông có điều kiện dịch lại “xuôi xuôi” một chút ở câu này thì dễ cho độc giả hơn. Xin cảm ơn ông về toàn bộ bài dịch.

  • talawas - Lời tạm biệt

    Nói lời chia tay sau 9 năm tồn tại, chúng tôi thiết tha hi vọng vào sự ra đời của những mô hình báo chí và truyền thông mới, thực hiện bởi những người được trang bị những khả năng và phương tiện mà chúng tôi đã không thể có, với cùng một nhiệt thành phấn đấu cho một nền báo chí tự do cho Việt Nam... đọc tiếp >>>

  • Phản hồi mới nhất của độc giả