talawas blog

Chuyên mục:

Bùi Quang Lộc – Có phải hội họa ngày càng xa rời quần chúng?

02/12/2009 | 3:34 chiều | 3 Comments

Tác giả: Bùi Lộc

Category: Văn học - Nghệ thuật
Thẻ:

Vào thời Phục hưng (thế kỷ 13) hội họa là một loại hình nghệ thuật đại chúng. Thời đó hội họa rất dễ hiểu. Việc thẩm định tranh để xác định giá trị của nó và tài năng của người nghệ sĩ không khó. Nôm na cứ vẽ càng giống như thật ngoài đời càng chứng tỏ tài năng của người vẽ. Họa sĩ thời đó là “của quý hiếm”, rất được trọng vọng. Có thể nêu vài cái tên: Michelangelo, Raffaello…

Tất nhiên, cũng như những loại hình nghệ thuật khác, hội họa không thể giẫm chân tại chỗ, mà luôn vận động biến đổi không ngừng. Thời điểm tiếp theo đánh dấu sự “đột biến” của nó là cuối thế kỷ 19 đầu 20. Nhiều “gã khổng lồ” Picasso, Matisse, Vincent van Gogh, Paul Cézanne… xuất hiện, cùng với sự ra đời của hàng loạt hình thức (trường phái) mới như  Ấn tượng, Dã thú, Lập thể, Dada, Popart, trừu tượng, hậu hiện đại… Những “đột biến” này của hội họa làm “lung lay” quần chúng “ngoại đạo”, một số bắt đầu nghi ngờ. Nhưng mặc dù có biến đổi hình thức thể hiện, bộ môn nghệ thuật này ít nhiều còn giữ lại được “cái đẹp thuần túy” nên vẫn còn một số đông khán giả “ngoại đạo” tin yêu nó. Kế thừa tinh hoa đó, ở Việt Nam chúng ta có các danh họa được yêu mến như Bùi Xuân Phái, Lê phổ, Nguyễn Tư Nghiêm…

Không dừng ở đó, hội họa như một “con siêu vi bất kham” đột biết đến chóng mặt, để đến ngày nay dường như nó không cùng song hành với quần chúng thưởng ngoạn, tự tách ra khỏi vùng phủ sóng của đại đa số công chúng. Nó theo một lộ trình khác, chỉ phục vụ cái tôi (của người vẽ), hay chỉ một nhóm người “có đạo”. Có thể chỉ ra đây vài cái tên tiêu biểu trong số các họa sĩ đương đại thuộc hàng “top” hiện nay trên thế giới như Neo Rauch (Đức), Damien Hirst (Anh) hay Ai Wiewei (Trung Quốc). Ở Việt Nam thì có Lê Quảng Hà, Đỗ Hoàng Tường, Hoàng Dương Cầm…

Không thể phủ nhận giá trị của những “đột biến” trong hội họa thời gian này (tạm gọi là hội họa đương đại). Một loạt các cách tân ra đời cho chúng ta thấy tài năng và óc sáng tạo không bờ bến của con người. Hội họa đương đại nói riêng và nghệ thuật đương đại nói chung khai thác cái tôi khá đậm nét. Nhà thơ Nguyễn Hữu Hồng Minh từng viết về thơ đương đại rất hay mà tôi cho rằng cũng phù hợp khi nói về hội họa đương đại,

“[Thơ đương đại] là chính mình, là quan chiếu, nhìn vào bên trong bản chất nội thể. Nội thể là gì vậy? Là bí mật, là ý nghĩa của sự sống này. Là có hay không sự tồn tại của chúng ta, những cá thể hiện đại? Bởi lẽ, nghệ thuật là một cách nói lên, là khẳng định sự có mặt của mỗi Nghệ sĩ. Sự có mặt đó không là số hiệu, là mã, là tên đơn giản rõ ràng mà đơn điệu trên chứng minh thư mà phải là sự độc sáng, khác biệt của mỗi người. Là vùng bay riêng, mỗi chớp cánh là một dải sáng, là những chiếc que mang ký hiệu trong đêm tối. Có nghĩa sẽ có nhiều vùng tối tăm nhưng liên tục va đập để phát sáng. Trước khi lụi tàn chứng minh sự có mặt của mình. Đó là tư duy lân tinh vỗ sóng tỉnh thức trên bề mặt của đêm biếc…”

Có phải vì hội hoạ mang tính cá thể đậm nét như thế, nên việc tìm sự đồng cảm của một tập thể rất khó? Việc thẩm định giá trị tác phẩm hội hoạ đương đại thật không dễ (đôi khi, muốn làm điều đó, các nhà phê bình cần nghiên cứu tác giả từ A tới Z). Tóm lại hội họa đương đại là một món “khó nhai” với quần chúng “ngoại đạo”, không chỉ ở nước ta mà ngay cả ở những nước tiên tiến phương tây.

Tôi có làm một thống kê nho nhỏ trong cơ quan nhân có triển lãm tác phẩm đương đại của một họa sĩ có tầm cỡ. Giá tranh bán của ông tại một nhà báo ở miền nam nước Đức từ 5000 đến trên 10 ngàn Euro. Ở đây có khoảng 1800 nhân viên làm việc trong tòa nhà 27 tầng. Trong 2 tháng trời, tôi và vài người bạn đã hỏi ý kiến mọi người về cuộc triển lãm. Kết quả thật bất ngờ. Chỉ có… 11 người thích (trong số này hết 8 người là họa sĩ); 130 người không có ý kiến; số đông còn lại “nguyền rủa” triển lãm!

Các bạn thử hình dung một cơ quan làm báo (phần lớn là dân trí thức) mà có cái nhìn về hội họa đương đại như vậy, thì hỏi giới bình dân sẽ nhìn nó ra sao? Đương nhiên, số đông không có nghĩa là đúng. Nhưng như tựa đề muốn đề cập, người viết muốn nêu lên một hiện tượng của bộ môn nghệ thuật này. Rõ ràng hội họa đang và sẽ ngày càng tách khỏi quần chúng (số rất đông. Tỷ lệ bao nhiêu chúng ta có thể hình dung được). Điều này ta có thể tạm gọi là “phản ứng phụ” trong quá trình bào chế “thuốc hội họa đương đại”.

Ta thử nhìn sang âm nhạc xem. Có thể nói, xuất phát điểm của âm nhạc và hội họa cùng vào một thời điểm; vào thời Phục hưng, âm nhạc và hội hoạ có số lượng khán giả nhiều tương tự như nhau (theo chủ quan của tác giả). Nhưng đến nay, chúng ta thấy rõ bộ môn nào có nhiều fan hơn rồi thì phải. Mọi thời đại đều có những ca sĩ hay dòng nhạc làm điên đảo công chúng với nhiều hình thức khác nhau. Từ cổ điển, pop, rock cho đến rap, hip-hop… từ những điệu nhảy của “thiên nga” cho đến cuồng nộ đầu tóc rũ rượi điên khùng trong tiếng nhạc gầm rú man rợ,… đều có một công chúng khổng lồ (có lẽ là đông nhất của các bộ môn nghệ thuật). Họ không viết nhạc theo thị hiếu, nhưng sao họ vẫn quyến rũ được công chúng hơn anh hàng xóm hội họa?

Chúng ta không đòi hỏi hội họa như thời Phục hưng để mọi người hiểu, nhưng đồng thời cũng không muốn hội họa như ngày nay làm chúng ta  (những bình dân khiêm tốn) rất “khó tiêu hóa”… Liệu có cái gì khác chăng? Chẳng hạn, một hội họa vừa đáp ứng cái “tôi-nghệ-thuật-đương-đại”, vừa đáp ứng  được quần chúng? Ai sẽ giải quyết nan đề này? Hay “phản ứng phụ” này của hội họa là chuyện nhỏ, khiến các nhà họa sĩ không màng đến? Sự quyến rũ của nghệ thuật, của những cuộc phiêu lưu, của cái “tôi”… như những liều thuốc phiện, khiến họ không quan tâm tới số đông? Tuy việc dấn thân cống hiến cho nghệ thuật rất đáng quý, nhưng xin các hoạ sĩ để ý một chút đến đối tượng họ phục vụ. Nói thế không có nghĩa là vẽ theo thị hiếu (phi nghệ thuật). Làm sao vẫn theo tiêu chí “nghệ thuật vị nghệ thuật” sáng tạo hết mình, luôn luôn làm mới hội họa, nhưng đồng thời vẫn không xa rời công chúng, đẩy công chúng càng lúc càng xa nó. Một tạp chí nọ kêu gọi “giáo dục hội họa đương đại cho quần chúng”, nhưng điều này không khả thi. Các nhà phê bình lao vào cuộc, ngõ hầu gỡ rối mối tơ vò, nhưng lại toàn sử dụng ngôn ngữ “siêu hiện đại”, bình dân chẳng hiểu gì, càng làm đống “bùi nhùi” rối thêm.

Có thể một số vị “trong nghề” sẽ nói rằng ngu quá nên không hiểu nổi sự cao siêu của nghệ thuật, rằng hãy ráng chịu, không hiểu thì thiệt, v.v… Nhưng đứng trên một góc độ nào đó, nghệ thuật cũng chỉ là một thứ hàng hóa cao cấp. Hàng hóa thì phải tuân thủ theo quy luật cung cầu. “Cầu” mà quá ít thì “cung” cũng… “cung cúc” mà thôi.

Trên đây chỉ là vài suy nghĩ của một người “ngoại đạo” khi quan sát một hiện tượng tạm gọi là “phản ứng phụ” của hội hoạ đương đại. Có lẽ chỉ có các hoạ sĩ mới gỡ được “mối sầu” này.

Munich 11-2009

© 2009 Quang Lộc

© 2009 talawas blog

Bình luận

3 Comments (bài “Bùi Quang Lộc – Có phải hội họa ngày càng xa rời quần chúng?”)

  1. «Khẳng định sự có mặt của mỗi nghệ sĩ» hay «cái tôi-nghệ-thuật-đương-đại” thật ra không khác nhau và có hàm ý chỉ tính riêng lẻ,độc lập. Nhu cầu thể hiện tính độc đáo riêng biệt của mỗi cá thể. Thật ra người viết bài này chỉ muốn nêu một hiện tượng của loại hình nghệ thuật này nếu đem so sánh với các loại hình nghệ thuật khác. Thiết nghĩ bài viết đơn giản dễ hiểu này thì Thanh Châu cũng đừng làm tình hình thêm rối rắm. Người viết bài này “có đạo” hay “ngoại đạo” có lẽ không quan trọng. Quan trọng là bài này được viết dưới góc độ của người không trong nghề .

  2. Thiên Nga viết:

    Không biết “có phải hội họa ngày càng xa rời quần chúng” hay không, nhưng tôi nghĩ là để tìm câu trả lời, bên cạnh yếu tố nội dung, người ta không thể không xét đến những yếu tố “bên ngoài nghệ thuật” được. Thứ nhất, tác phẩm hội họa tự nó đã mang tính “tĩnh”, theo nghĩa là khó tạo được các kênh tiếp cận đến quần chúng một cách dễ dàng như âm nhạc chẳng hạn. Âm nhạc, với các tiến bộ công nghệ, có thể “đóng gói” được thành sản phẩm phát hành rộng rãi, qua nhiều kênh khác nhau theo nhu cầu của từng dạng đối tượng. Và việc thưởng thức các tác phẩm âm nhạc – trong một mức độ nào đó – cũng được đa dạng hóa và cá nhân hóa, phù hợp với môi trường sinh hoạt của người thưởng thức. Thêm vào đó, khác hẳn với âm nhạc, một tác phẩm hội họa tự thân đã ở dạng “đóng”, tức không thể có được nhiều cách thể hiện khác nhau, mang thêm được dấu ấn hay phong cách của nghệ sĩ thể hiện để có thể có được những cuộc “hồi sinh” ở những giai đoạn khác, thậm chí ở cả thế hệ khác. Và nếu đã xét một tác phẩm hội họa như một sản phẩm thì cũng không thể bỏ qua các phương pháp tiếp thị. Nếu trong thời Phục hưng, tôn giáo với vai trò ít nhiều chủ đạo trong cuộc sống cộng đồng còn gián tiếp lôi kéo được quần chúng đến với hội họa qua các nhà thờ, nhà nguyện hay đền đài công cộng thì ngày nay việc tiếp thị hội họa xem chừng có vẻ chỉ giẫm chân tại chỗ.

    Vài ý nghĩ …”siêu ngoại đạo” cho chợ thêm đông tí chút!

  3. Thanh Châu viết:

    Tác giả thú nhận bài viết «chỉ là vài suy nghĩ của một người “ngoại đạo”» thì góp ý này cũng là ý kiến của một người ngoại đạo với một người tự nhận là ngoại đạo.

    Nhận xét trước tiên, trên talawas, các loại «hàng hóa» nghệ thuật hay phê bình nghệ thuật (thuần túy nghệ thuật như bài viết này) thì hơi bị ế khách, cho dầu có rất nhiều chuyện hay ho để nói, để tranh luận, phê bình… Trong khi các chủ đề khác, đặc biệt các bài về quan điểm lịch sử hay phê bình chính trị, lý ra rất khô khan ít quyến rũ được ai, thì có rất nhiều khách. Để ý, các bài nói về nghệ thuật hay các tác phẩm nghệ thuật có dính dáng đến chính trị thì cũng được nhiều người hướng ứng, bình luận tưng bừng, như trường hợp cuộc triển lãm của Brian Đoàn hay ai đó, đã có đề cập qua trên talawas. Đây là một hiện tượng hiếm thấy ở các cộng đồng dân tộc khác. Phải chăng đây là hậu quả của các vụ xung đột tôn giáo, chính trị… hay các cuộc chiến đổ máu liên tục suốt chiều dài lịch sử dân tộc, làm cho dân Việt có «khủng hoảng» về tâm lý? Để ý, nếu có thì giờ và có dịp ngồi tụ lại, dân Việt thường nói về quá khứ không êm đẹp này và ít nói các chuyện «trời trăng mây nước» (như nội dung bài viết ở đây). Nếu đúng vậy thì thật đáng nguy. Một dân tộc chỉ nhìn về quá khứ, sống với (hay cho) quá khứ, mà không để ý đến tương lai, bỏ mặc tương lai (cho đảng), thì dân tộc này chỉ có thể lùi chứ không thể tiến. Để ý khác, lớp lãnh đạo VN hiện nay, nếu không nói quá thì họ cũng thuộc loại hoài cổ, thích sống với quá khứ, một loại bệnh tâm lý mà ở họ bệnh tình đã trầm trọng đến hết thuốc chữa. Họ là những kẻ nécrophilie (tức thích «làm tình với xác chết»), thích sống với các biểu tượng đã chết, cho dầu là biểu tượng của một quá khứ xấu xa, như các ông Mác, ông Lê, ông Hồ hay chủ nghĩa Mác v.v… (Sẵn đây xin nhờ ông GS NV Tuấn chuẩn bệnh dùm cho mấy ông lãnh đạo hiện nay. Mấy ông này mới cần «giáo dục» chứ ông Lê Vân thì theo tôi chưa chắc là cần thiết).

    Trở lại vấn đề «ngoại đạo» ở đây, tức là hội họa. Tác giả tự nhận là ngoại đạo nhưng khi phê bình như thế này: «hội họa như một “con siêu vi bất kham” đột biến (không phải «biết», tui sửa lại là «biến», bbt talawas đọc không kỹ à nha!) đến chóng mặt, để đến ngày nay dường như nó không cùng song hành với quần chúng thưởng ngoạn, tự tách ra khỏi vùng phủ sóng của đại đa số công chúng. Nó theo một lộ trình khác, chỉ phục vụ cái tôi (của người vẽ), hay chỉ một nhóm người “có đạo”.»

    Thì tôi thấy không ngoại đạo chút nào! Tác giả phải có «nội công thâm hậu» mới phê bình như thế!

    Nhưng mà khi nói «phục vụ cho cái tôi» thì tôi thấy hơi bị rộng. Có nhiều cái tôi. Cái tôi ở đây muốn được thỏa mãn là cái tôi nào? Tác giả chắc có ý của mình. Còn ý của tôi, «cái tôi» muốn được thỏa mãn của người vẽ là cái «danh». Tôi nhân danh nghệ thuật, tôi nhân danh «khám phá», tôi khiêu khích mọi người, tôi làm khác mọi người, (dĩ nhiên là) để tôi nổi tiếng. Mà thật, có cách nào dễ dàng nổi tiếng bằng cách khiêu khích hay làm «khác người»?

    Lời trích dẫn của Nguyễn Hữu Hồng Minh trong bài, có đoạn viết là: «Bởi lẽ, nghệ thuật là một cách nói lên, là khẳng định sự có mặt của mỗi Nghệ sĩ.»

    «Khẳng định sự có mặt của mỗi nghệ sĩ» là gì nếu không phải là «cái danh»? Nhưng mà cái danh đưa đến từ việc chuyên chú đi tìm cái đẹp, bắt gặp được cái đẹp, của một người họa sĩ hoàn toàn khác với cái «danh» đi tìm của một thợ vẽ. Người thợ vẽ làm mọi cách khác người để được nổi danh, nhưng họ không biết họ nổi danh vì «khác người» chứ không phải vì khám phá, trình bày được cái «đẹp» trong nghệ thuật. Đây là cái sai lầm tai hại của những nghệ sĩ đi tìm cái danh mà không đi tìm cái đẹp.
    Tác giả cũng viết một cụm từ «cái tôi-nghệ-thuật-đương-đại” có gạch nối, tức là không tách ra được (à nha!). Cái tôi, như đã nói, có nhiều «cái» lắm! «nghệ thuật» cũng vậy, có nhiều «cái». Riêng về «đương đại» thì (coi bộ) rắc rối, vì là danh từ xác định thời gian. Mà, ôi, (cải lương chút) thời gian ơi, xin ngừng trôi! Biết «đương đại» nó ở chỗ nào trên «giòng» thời gian để mà coi trống hay mái?

    Chắc chắn đây là lối phân tích theo lối «ngoại đạo», nhưng tôi là «công chúng» mà, tôi có quyền.
    Khổ là mấy ông (bà) «có đạo» không ai buồn lên tiếng.

  • talawas - Lời tạm biệt

    Nói lời chia tay sau 9 năm tồn tại, chúng tôi thiết tha hi vọng vào sự ra đời của những mô hình báo chí và truyền thông mới, thực hiện bởi những người được trang bị những khả năng và phương tiện mà chúng tôi đã không thể có, với cùng một nhiệt thành phấn đấu cho một nền báo chí tự do cho Việt Nam... đọc tiếp >>>

  • Phản hồi mới nhất của độc giả

    talawas blog: Cảm ơn tất cả! Tạm biệt và mong ngày ...
    Trung Thứ: Trích: „Ngoài ra, việc duy trì nhóm khởi...
    Hà Sĩ Phu: LỜI TẠM BIỆT: Buông lơi “một...
    Phùng Tường Vân: Dục Biệt Nhung Dục (Trung Đường) có ...
    Hoài Phi: Chỉ còn vài phút thôi là talawas chính th...
    Hà Sĩ Phu: @ixij Bạn ixij đã gõ đúng chỗ tôi c...
    P: Kính gửi hai bác Lê Anh Dũng và Trung Thứ...
    Hoangnguyen: Không biết những dòng chữ này còn kịp ...
    Trần Quốc Việt: Dear Talawas, Thank you! You're gone now but I ...
    Nguyễn Ước: Xin lỗi. Tôi hơi bị nhớ lầm vài chữ t...
    Trung Thứ: Thưa bác Lê Anh Dũng, Thời giờ cũng đ...
    Trần Quốc Việt: Hành trang rời Talawas: Live Not By Lies ...
    Hoà Nguyễn: Qua bức thư hết sức nhã nhặn, lịch s...
    Trần Việt: Ôi, nếu được như bác Hữu Tình hình du...
    ixij: Không được tham gia trả lời 3 câu hỏi ...
    Lâm Hoàng Mạnh: Đốt Lò Hương Cũ. Mượn thơ của Th...
    P: Cũng xin góp thêm một bài mới biết :D ...
    Lê Tuấn Huy: Xin gửi anh VQU, TV và những người quan t...
    Khiêm: Cảm ơn nhà văn Võ Thị Hảo đã thực hi...
    Phùng Công Tử: Bị bắt cũng đáng! Vào blog của CoigaiDoL...
    Phùng Công Tử: Nô lệ của văn hóa Trung Quốc: Đi hỏ...
    classicalmood: Bài viết có một số điểm tích cực nh...
    Thanh Nguyễn: Đọc những con số thống kê trong bài vi...
    Phùng Tường Vân: Vĩ Thanh tiễn chị Hoài Thế sự mang ...
    Tiêu Kiến Xương: ĐBA mượn lời ông bác nông dân: "Nói gì...
    dodung: "Sóng lớp phế hưng coi đã rộn......
    Camillia Ngo: Chín năm, một quãng đường dài, Bóng ng...
    Camillia Ngo: Một dân tộc u mê, hèn kém tột độ mớ...
    Thai Huu Tinh: Thưa các bác Trần Việt, Quốc Uy, Tuấn H...
    Phùng Tường Vân: " Thứ nhất, nói mọi thứ đều thối ná...
    Nguyễn Ước: Tôi không vào được Phản hồi bên bài C...
    Tôn Văn: Tiếp theo „Lời tạm biệt“ Câu hỏi...
    Trần Việt: Công bằng mà nói một cách ngắn gọn, Gs...
    Phùng Công Tử: Và gần đây tôi cảm thấy hơi phiền hơ...
    Bùi Xuân Bách: Việc talawas ngừng hoạt động tuy có là ...
    Nguyễn Chính: Gửi chị Phạm Thị Hoài và Ban Biên tập...
    Lê Tuấn Huy: Việc cảnh giác, tôi đã nói đến. Tôi t...
    vuquocuy: - Tác giả Lê Tuấn Huy đã phát hiện rấ...
    Hạnh Đào: Hơn tuần nay, tôi ngần ngại không muốn ...
    classicalmood: Talawas đột ngột chia tay khiến không ít ...
    Lê Anh Dũng: Bravo ý tưởng tuyệt vời của Arthur, ...
    Thanh Nguyễn: Chào chị Hoài, Cảm ơn tâm huyết và nh...
    Thanh Nguyễn: Cảm ơn ý kiến của anh Hoàng Ngọc Tuấn...
    Hà Minh: Cuộc vui nào cũng phải đến lúc tàn, (al...
    P: Xin có lời cảm ơn gửi đến những ngư...
    Nguyễn Đình Đăng: Tôi lợi dụng chính phản hồi của mình ...
    Arthur: Có nên đề nghi BBT Talawas chơi/hát lại b...
    Phùng Tường Vân: Tôi xin kể thêm truyện này, nghe cũng lâu...
    Hà Sĩ Phu: @ Nam Dao Đây là bài “bình thơ chơi” v...
    Lê Anh Dũng: Thưa bác Trung Thứ, Cám ơn bác về nhã...
    Trần Việt: Đồng ý với ông Lê Tuấn Huy. Tuy chỉ c...
    Trầm Kha: CÓ THẾ CHỨ! THẾ MỚI 'TIỀN VỆ' CHỨ!...
    Phùng Tường Vân: Hết xảy ! (http://www.talawas.org/?p=26665#co...
    Hoàng Ngọc-Tuấn: Xin thông báo cùng quý vị: Để tiếp n...
    Dương Danh Huy: Cảm ơn bác Phùng Tường Vân và Lâm Hòan...
    Phùng Tường Vân: Đôi lời thưa thêm với bác D.D.Huy, Xin...
    chuha: Mỗi người có một "gu" ăn phở. Riêng t...
    Trương Đức: "Chị Hoài ơi, chị Hoài ơi Niết Bàn nà...
    Phùng Tường Vân: Thưa Bác Dương Danh Huy Xin vội vã trìn...
    Dương Danh Huy: À, có điều tôi muốn nhắc các bác: K...
    hlevan: “Le coeur a ses raisons que la raison ignore” ...
    Dương Danh Huy: Bác Phùng Tường Vân, Lâm Hòang Mạnh &...
    Phùng Tường Vân: CẨN BẠCH Nhận biết được giới hạ...
    Le Van Hung: Thử lướt qua các trang web Việt Nam, chún...
    Đinh Minh Đạo: Tin TALAWS sẽ ngừng hoạt động làm tôi n...
    Lê Quốc Trinh: Cám ơn tác giả Phạm Hồng Sơn, Nếu c...
    Le Van Hung: "Giáo dục, giáo dục và giáo dục (có l...
    classicalmood: Vậy thì quyết định đóng cửa Talawas, n...
    VanLang: "Merda d’artista" vẫn đang được trưng b...
    Khiêm: Bác Phùng, Một người quen cho biết xếp...
    Nguyễn Đăng Thường: Đập phá & xây dựng “Đạp đổ t...
    Tonnguyen147: Bác Phùng Tường Vân, Người ta không ...
    Hoà Nguyễn: Hôm nay có tin đại biểu Quốc hội Việt...
    Hoà Nguyễn: Báo Người Việt hôm nay đăng toàn văn l...
    Trung Nu Hoang: @ Tạm Biệt talawas. Với lòng quý mến ...
    Tonnguyen147: Bác Trung Thứ và các bác ơi, Chủ Nh...
    VanLang: Đầu thập niên 90 Việt Nam lạm phát phi ...
    Nam Dao: Trình với cả làng Thể ý Trưng Nữ Ho...
    Lâm Hoàng Mạnh: Nâng cốc, cụng ly ... hết váng đầu Nh...
    Hoà Nguyễn: Cứ tưởng nếu khách ngồi bàn chuyện ho...
    Nam Dao: Anh thân mến Quí trọng những việc an...
    Thanh Nguyễn: Talawas trước giờ lâm chung mà vẫn đau ...
    Phùng Tường Vân: Chiếc Cân Thủy Ngân ..."Cứ xét theo ...
    Trung Nu Hoang: Nếu nhà văn Phạm Thị Hoài và BBT Talawas...
    Bắc Phong: bác bị váng đầu thèm uống rượu cứ ...
    Lê Thị Thấm Vân: Ngân trong "là con người", một trích đo...
    classicalmood: Talawas đột ngột chia tay khiến không ít ...
    Trung Thứ: Thưa bác Lê Anh Dũng, Tôi xin chia sẻ thê...
    Canuck: Bác Nguyễn Phong, Tui thấy đây là vấn...
    Nguyễn Đình Đăng: Bravo! Như một minh hoạ cho bài này mờ...
    Dương Danh Huy: Bác Phùng Tường Vân, Tôi đã set up hai...
    Phùng Tường Vân: @Nguyên Phong (http://www.talawas.org/?p=26665#c...
    Nguyễn Phong: Tôi thấy các bác hơi lạc quan và ảo tư...
    Thuận: Chỉ còn ít giờ nữa, Talawas sẽ đóng c...
    Trương Đức: "Nửa ấy… “nói chung là”: nửa dưới...
    Trầm Kha: talawas ơi! oan ức quá! Oan ức quá! Em ...
    Canuck: Tui cám ơn Ban Chủ Nhiệm, Ban Biên Tập Ta...
    Trầm Kha: bác vạch lẹ quá! em há hốc hà lá nho ...
    Trầm Kha: thường thì bác Thường siết... hết bế...
    pham duc le: Tôi đồng ý với bạn Nguyễn Phong, nhưng...
    booksreader: Au plaisir de vous revoir, "một mô hình hoạt...
    Bach Phat Gia: Tôi là độc giả của talawas đã mấy nă...
    Lề Trái: Trong việc tẩm bổ chỉ xin Gia Cát Dự đ...
    Lê Anh Dũng: Thưa bác Trầm Kha, bác Đào Nguyên, Xin ...
    Lê Thượng: Nói rằng "So với thảm họa môi trường ...
    Anh Dũng: @1mitee: 1. Muốn SỐNG tới mức "cụ" nh...
    Đào Nguyên: @ Anh Dũng "...phải nghe lời cái dạ dày,...
    Trầm Kha: “Khi cầm cuốn Kinh thánh, tôi đọc với...
    Đào Nguyên: @ bác Nguyễn Phong Tôi đồng thanh tương ...
    Hoà Nguyễn: Sau chuỗi cười khá thoải mái do ông Gia ...
    1mitee: @Anh Dũng "Cả ông Marx, ông Hồ Chí Minh,...
    Bùi Văn Phú: Bạn Trung Nu Hoang ơi, Bạn có khả năng...
    Thái Hữu Tình: Bài vừa mới ra lò, mấy anh (cả mấy ch...
    Canuck: Trong đời tui, có 3 lần / hoàn cảnh xảy...
    Phùng Tường Vân: Lời đề nghị khẩn khoản của tôi Nh...
    Thái Hữu Tình: 1/ Bài nghiên cứu này của ông MTL càng ch...
    Nguyễn Phong: Thực ra ở hải ngoại hiện nay thì có m...
    Anh Dũng: @Đào Nguyên: 1. Cái bạc triệu (VNĐ) c...
    Dương Danh Huy: Bác Hòa Trước hết tôi cảm ơn về l...
    Louis: Trong phút giây chia tay người tình ảo, b...
    Đào Nguyên: Từ lâu ngưỡng mộ bác, biết bác thích ...
    Trầm Kha: Ha ha ha! Bác Trương Đức ơi, Bác "đả t...
    Lê Quốc Trinh: LÊ QUỐC TRINH - LỜI GIÃ BIỆT Thân m...
    vantruong: Thôi thì trước khi giải tán tụ tập tal...
    Đào Nguyên: @Anh Dũng "... - Không có đủ sản phẩm ...
    VietSoul:21: Tôi không nghĩ tài chánh là vấn đề (ch...
    Hoàng Trường Sa: Talawas ơi Ta giã biệt em Như giã từ cu...
    Hoàng Trường Sa: Bauxite Việt Nam: hãy cứu ngay chữ tín! (...
    Anh Dũng: @Đào Nguyên: Thực ra Marx có nói, nói n...
    Lâm Hoàng Mạnh: Chỉ còn vài 28 giờ, Ta Là... Gì sẽ ngh...
    Le Van Hung: Kính thưa các Anh Chị, Từ trước đế...
    Phùng Tường Vân: Bi giờ sắp đến giờ lâm biệt Xin Gia T...
    Hoàng Trường Sa: EM ĐI RỒI Em đã đi rồi thế cũng xong...
    Nguyễn Đăng Thường: Chia tay phút này ai không thấy buồn? Nh...
    Trung Nu Hoang: Tôi cũng có nghe kể chuyện một "học gi...
    peihoh: Tôi không được hỏi ba câu hỏi của tal...
    peihoh: Anh Lại Văn Sâm ơi! Dịch giùm câu này: "...
    Đào Nguyên: @ Anh Dũng Mác nói nhiều về lợi nhuận,...
    Hoà Nguyễn: Ông Huy viết : Điều tôi nói hoàn toàn kh...
    Trương Đức: Đọc cái câu này: "2030: định mệnh đã ...
    Đào Nguyên: Tôi cũng có đọc những câu chuyện với ...
    Camillia Ngo: Nguyễn Khoa Thái-Anh nói "Vũ Huy Quang là m...
    Dương Danh Huy: Bác Hoà Tôi cũng thấy thú vị khi đọ...
    Thanh Nguyễn: Giữa cái lúc "dầu sôi lửa bỏng" thế n...
    Thanh Nguyễn: Nếu vì lý do tài chính mà talawas đóng c...
    Thanh Nguyễn: Oh, Thank you Trầm Hương! We all have our h...
    Hà Minh: Một truyện ngắn quá hay, cảm ơn tác gi...
    Nguyễn Việt Thanh: Trên Talawas bộ cũ, có lần nhà văn Phạm...
    Anh Dũng: Ông Đào Nguyên nói đến "duy lợi". Nhưng...
    Hoàng Trường Sa: BRING ME HAPPINESS Đừng đi Đừng đi Đ...
    Lê Anh Dũng: (tiếp) Nhưng chính nhờ Tin Lành VN như...
    Lê Anh Dũng: Thưa bác Trung Thứ, Trong cảnh talawas ch...
    Đào Nguyên: Lời ông Vũ Huy Quang làm tôi nhớ tới l...
    Đào Nguyên: @ Nguyễn Khoa Thái Anh Trước khi chiéc thu...
    Trương Nhân Tuấn: Trích : « Người Việt hải ngoại vẫn th...
    Hoàng Trường Sa: Bô xít Việt Nam : Truyền thông Mỹ sắp n...
    khonglaai: Không ngờ anh Bách còn giỏi cả tiến...
    khonglaai: Nếu có giải thưởng talacu thì tôi ti...
    Phùng Tường Vân: Chúc nhau chân cứng đá mềm Chúc nhau an ...
    khonglaai: “Khi nói chuyện với mình họ chỉ nhìn ...