talawas blog

Chuyên mục:

Phạm Hồng Sơn – Cách ly xã hội và tường lửa (firewall)

28/11/2009 | 3:58 chiều | 6 phản hồi

Tác giả: Phạm Hồng Sơn

Chuyên mục: Báo chí - Truyền thông, Chính trị - Xã hội
Thẻ: > >

Theo xã hội học, cách ly xã hội (social isolation) là tình trạng một cá thể không được tiếp xúc hay giao tiếp với các cá thể khác của cùng một loài. Cách ly xã hội là một chủ đề nghiên cứu của các nhà xã hội học nhằm chứng minh tầm quan trọng của xã hội hóa (socialization)[1] trong quá trình phát triển của con người (human development). Cách ly xã hội thường được nghiên cứu thông qua những thực nghiệm trên động vật linh trưởng (không thuộc giống người) và các trường hợp con người đã bị cách ly khỏi xã hội. Các sách giáo khoa về xã hội học thường trích dẫn hai điển cứu về cách ly xã hội được tìm thấy như sau:

1. Anna là một cô gái được sinh ra ngoài ý muốn từ một phụ nữ có bệnh lý về tinh thần, vào năm 1932. Cô bị nuôi nhốt trong một buồng kho trên tầng mái của nhà người ông ngoại. Anna chỉ được quan tâm sao cho không bị chết, ngoài ra không được chăm sóc gì khác. Nhà xã hội học Kingsley Davis (1940) đã mô tả tình trạng của Anna khi cô được phát hiện vào năm 1938, khi đã lên 6 tuổi: Anna không hề có dấu hiệu của ngôn ngữ và tuyệt đối không có khả năng đi lại, không có cảm nhận về điệu bộ, không có một chút khả năng tự ăn ngay cả khi thức ăn để ở trước mặt, không hiểu gì về sạch bẩn. Cô ta có vẻ ngoài thờ ơ đến mức là rất khó có thể biết là cô ta có khả năng nghe ta nói hay không. Và đó là tất cả biểu hiện của một người đã được gần 6 tuổi.

Khi được đưa tới chăm sóc ở một trường học đặc biệt, Anna đã dần học được cách đi lại, nói và tự quan tâm đến bản thân. Anna đã học được cách định hướng, nói với những câu ngắn, rửa tay, đánh răng và giúp đỡ bạn, nhưng đã chết vào lúc 10 tuổi (Davis, 1940).

2. Genie, một cô gái được tìm thấy vào năm 1970 khi đã 13 tuổi. Genie bị khóa chặt ở trong buồng ngủ một mình và cứ định kỳ lại bị buộc chặt vào chiếc ghế bô (để đi đại, tiểu tiện) hoặc buộc vào một túi ngủ. Tình trạng này kéo dài suốt từ khi Genie được 20 tháng tuổi cho đến khi được phát hiện (13 tuổi). Genie chỉ được cho ăn bằng thức ăn của trẻ sơ sinh và luôn bị đánh bằng một mái chèo gỗ khi khóc. Genie không hề được nghe tiếng người vì không ai nói gì với cô và trong phòng cũng không có TV hay radio (Curtis, 1977; Pines, 1981). Genie sau đó đã được đưa vào một bệnh viện nhi khoa và được một nhà tâm lý học mô tả lại như sau: Vào lúc nhập viện, Genie gần như không có biểu hiện gì về mặt con người (trừ hình dạng). Cô không thể đứng được thẳng, miệng chảy dãi liên tục, không biết đi vệ sinh (như người bình thường), không có khả năng kiểm soát việc tiểu tiện hay đại tiện. Genie không thể ăn được thức ăn rắn và có chiều cao, cân nặng và hình dạng như một đứa trẻ chỉ bằng nửa tuổi của cô. Nếu đưa một đồ vật cho Genie, cô sẽ giơ tay chạm vào nó, cầm lấy nó và dùng ngón tay sờ soạng như không nhìn thấy đồ vật. Cô cọ nó vào má để cảm nhận nó. Khi tôi đến bên giường cô, và giơ tay về phía cô, cô cũng đón lấy và thận trọng sờ từng ngón tay tôi rồi cũng đưa lên cọ vào má cô. Genie có biểu hiện như một trẻ mù (Rymer, 1993: 45).

Các biện pháp chăm sóc đặc biệt đã được áp dụng cho Genie nhằm xã hội hóa và phát triển khả năng ngôn ngữ cho cô. Tuy nhiên, các kết quả đạt được chỉ ở mức hạn chế và đến những năm 1990, Genie vẫn phải sống trong môi trường chăm sóc đặc biệt [2] (hết trích).

Mặc dù hai trường hợp cách ly xã hội được ghi nhận trên đây có tính chất điển hình (bị cách ly xã hội gần như tuyệt đối) và có thể nói rằng không thể trở thành phổ biến trong xã hội (con người). Tuy nhiên, hai điển cứu đã cho thấy các mức độ cách ly xã hội tuyệt đối hoặc tương đối đều gây ra những thiếu hụt và cả những tàn phá rất khó hồi phục đối với sự phát triển của con người. Nói theo ngôn ngữ dân dã, hạn chế việc giao tiếp với xã hội có thể biến một con người tài năng thành một con người “ngớ ngẩn”, hết sức thương tâm.

Trong quá trình xã hội hóa, con người có thể  gặp phải những chuyện không như ý muốn hoặc thậm chí bị lừa gạt hay đầu độc. Nhưng về luật pháp cũng như đạo đức, không ai có quyền “cách ly xã hội” người khác, kể cả là tạm thời[3]. Chưa kể, sự trưởng thành đích thực của con người, ngoài việc được bồi đắp qua những giao tiếp tích cực, cũng cần phải biết cả những trải nghiệm tiêu cực hay kinh nghiệm xấu xa của xã hội. Các thực nghiệm “cách ly xã hội” cũng bị đạo đức nghề nghiệp và luật pháp nghiêm cấm thực hiện trên con người.

Qui mô và chiều sâu tương tác của con người với xã hội trên thế giới luôn được mở rộng và sâu sắc thêm, đã vượt ra ngoài biên giới quốc gia là hiện tượng có thể nhìn thấy trong thời đại ngày nay. Sự phát triển kinh ngạc của các phương tiện truyền thông qua Internet chính  là thể hiện cho khát khao của con người muốn phá bỏ mọi “cách ly xã hội” để có thể phát triển bản thân một cách hoàn thiện hơn và hiệu quả hơn.

Cho dù một xã hội, một dân tộc không thể qui đơn giản như một cá nhân, nhưng, nếu hình dung một xã hội, một dân tộc như một con người, chúng ta có thể cảm nhận được sự tai hại thương tâm khi cả xã hội đó hay dân tộc đó bị “cách ly xã hội” với xã hội nhân loại rộng lớn.

Trên thực tế, không một nhà độc tài nào có thể “cách ly xã hội” từng người dân vào một căn phòng riêng biệt. Và xã hội hóa không chỉ thực hiện qua những tương tác bằng những phương tiện hiện đại trên Internet. Nhưng, khi một dân tộc bị những bức tường lửa (firewall) ngăn cách với các phương tiện xã hội hóa tiện lợi như facebook, twitter v.v…, hoặc ngăn cách với kho tàng trí tuệ nhân loại trên Internet thì có thể nói cả dân tộc đó đang ở trong tình trạng bị “cách ly xã hội”.

Một dân tộc đã bị “cách ly xã hội” thì chắc chắn không thể nào phát triển được bình thường, không thể có khả năng “sống” một cách bình thường với xã hội nhân loại. Một dân tộc đã không thể phát triển được bình thường thì những mục tiêu cao đẹp như “dân giàu, nước mạnh” hay “sánh vai với các cường quốc năm châu” chỉ là sự tự huyễn hoặc hay dối trá, không hơn!

Kết tội không phải là mục đích của các nhà xã hội học, do đó trong hai điển cứu kể trên, thủ phạm hầu như không được nhắc tới. Tuy nhiên, việc “cách ly xã hội” đối với con người, đã được tất cả thừa nhận, là một tội ác.

27/11/2009

© 2009 Phạm Hồng Sơn

© 2009 talawas blog


[1] Khái niệm “xã hội hóa” ở đây khác với “xã hội hóa” được định nghĩa trong một số từ điển tiếng Việt xuất bản ở trong nước (Từ điển tiếng Việt 1994 của NXB Khoa học Xã hội và Trung tâm Từ điển học và Từ điển tiếng Việt của NXB Đà Nẵng và Trung tâm Từ điển học 2009 đều ghi là “làm cho trở thành của chung của xã hội”) hoặc theo nghĩa đang được dùng phổ biến trên các phương tiện đại chúng của Việt Nam hiện nay (có ý nói đến việc huy động thêm sự đóng góp, tham gia của khu vực tư nhân vào các công việc từ trước chỉ do nhà nước đảm nhiệm, ví dụ: Xã hội hóa trường học, xã hội hóa y tế,…). Trong xã hội học, “xã hội hóa” (socialization) có nhiều định nghĩa với những khác biệt ít nhiều. Xin giới thiệu hai định nghĩa sau: 1. “Là quá trình tương tác suốt đời của một cá nhân với xã hội, thông qua đó, cá nhân tạo được bản sắc riêng của mình và thu được các kỹ năng về xã hội, về hoạt động thể chất và tinh thần cần cho sự tồn tại trong xã hội.” (Diana Kendall,  Sociology in our times – The Essentials, 4th Edition 2004, Baylor University, Thomson-Wadsworth, trang 77) 2. “Xã hội hóa là quá tình tương tác giữa người này với người khác, kết quả là một sự chấp nhận những khuôn mẫu hành động và sự thích nghi với những khuôn mẫu” (Fitcher, trong Xã hội học đại cương do Vũ Quang Hà, Nguyễn Thị Hồng Xoan biên soạn, NXB Đại học Quốc gia Hà Nội, 2003, trang 131).

[2] Diana Kendall,  Sociology in our times – The Essentials”, sđd, trang 80-81 (trường hợp cách ly xã hội thứ hai được dẫn ở đây có một sự trùng hợp rất trớ trêu là cô gái Genie có cái tên gợi đến một từ tiếng Pháp “Génie” có nghĩa là tài năng thiên bẩm, người thiên tài – PHS)

[3] Đối với các án phạt tù dành cho tội phạm, luật pháp cũng chỉ cho phép hạn chế các giao tiếp xã hội ở một mức độ nhất định và không áp dụng đối với người chưa thành niên (chưa trải qua quá trình xã hội hóa, được hiểu là đủ để đạt được những hiểu biết, kỹ năng cơ bản của con người xã hội). Đối với án phạt tử hình: xu thế của thế giới hiện nay là tiến tới bãi bỏ loại trừng phạt này.

Phản hồi

6 phản hồi (bài “Phạm Hồng Sơn – Cách ly xã hội và tường lửa (firewall)”)

  1. vantruong nói:

    “Xin chớ bỏ qua!”

    Ông chủ tịch Triết này chì thật. Bó tay chào thua. Thế mà cũng có lắm cụ, lắm anh chị ngồi gật gù. Thế mới chết. Xin cám ơn nhiều người đã cho đường dẫn vui cuối tuần.

  2. Phùng Tường Vân nói:

    Xin chớ bỏ qua !

    “thanhnienful2 nói:
    29/11/2009 lúc 2:19 chiều
    http://www.youtube.com/watch?v=IbHnOIA4qR0&feature=channel

    một màn tấu hài còn “hùng hồn” hơn (anh em ta) “như là trời đất sinh ra” trăm phần, xin chớ bỏ qua uổng lắm !

  3. quánnhưthị nói:

    Một bài viết khá hay. Cảm ơn Phạm Hồng Sơn.

  4. peihoh nói:

    ĐOẢN KHÚC Ở PHI TRƯỜNG

    Người qua bên đó
    Tự do đời cao rộng
    Nhìn lại Quê Hương có ngậm ngùi?
    Kẻ ở lại đây
    Sống trong vòng bưng bít
    Đất Nước mai rồi sẽ ra sao!

  5. Tưởng Năng Tiến nói:

    Trích dẫn Phạm Hồng Sơn:

    “Trên thực tế, không một nhà độc tài nào có thể ‘cách ly xã hội’ từng người dân vào một căn phòng riêng biệt. Và xã hội hóa không chỉ thực hiện qua những tương tác bằng những phương tiện hiện đại trên Internet. Nhưng, khi một dân tộc bị những bức tường lửa (firewall) ngăn cách với các phương tiện xã hội hóa tiện lợi như facebook, twitter v.v…, hoặc ngăn cách với kho tàng trí tuệ nhân loại trên Internet thì có thể nói cả dân tộc đó đang ở trong tình trạng bị ‘cách ly xã hội”.

    “Một dân tộc đã bị cách ly xã hội’ thì chắc chắn không thể nào phát triển được bình thường, không thể có khả năng ‘sống’ một cách bình thường với xã hội nhân loại. Một dân tộc đã không thể phát triển được bình thường thì những mục tiêu cao đẹp như ‘dân giàu, nước mạnh’ hay ‘sánh vai với các cường quốc năm châu’ chỉ là sự tự huyễn hoặc hay dối trá, không hơn!”

    Trên Tuanvietnam. net đọc được vào hôm 18 tháng 11 năm 2009 (trong bài “Trung Quốc – Rồng thật hay Voi giấy?”) tiến sĩ Nguyễn Mạnh Hùng cũng đề cập đến tình trạng « cách ly xã hội, » bằng một cách ví von khác: « Quốc gia nào khép mình bó chặt vào bất cứ một quan hệ đơn phương nào cũng là tự nhốt mình trong cũi. »

    Theo tôi, sự tương hợp của Phạm Hồng Sơn và Nguyễn Mạnh Hùng có thể được « quảng diễn » như sau :

    “Trên thực tế, không một nhà độc tài nào có thể ‘cách ly xã hội’ từng người dân vào một ‘cái cũi’ riêng biệt. Và xã hội hóa không chỉ thực hiện qua những tương tác bằng những phương tiện hiện đại trên Internet. Nhưng, khi một dân tộc bị những bức tường lửa (firewall) ngăn cách với các phương tiện xã hội hóa tiện lợi như facebook, twitter v.v…, hoặc ngăn cách với kho tàng trí tuệ nhân loại trên Internet thì có thể nói cả dân tộc đó đang ở trong tình trạng bị ‘nhốt mình trong cũi”.

    “Một dân tộc đã bị nhốt trong cũi’ thì chắc chắn không thể nào phát triển được bình thường, không thể có khả năng ‘sống’ một cách bình thường với xã hội nhân loại. Một dân tộc đã không thể phát triển được bình thường thì những mục tiêu cao đẹp như ‘dân giàu, nước mạnh’ hay ‘sánh vai với các cường quốc năm châu’ chỉ là sự tự huyễn hoặc hay dối trá, không hơn!

    Tôi xa quê từ lâu, trải hơn nửa đời sống cảnh tha phương cầu thực nên khả năng đọc và hiểu tiếng Việt (chắc chắn) phải có phần giới hạn. Nếu tôi hiểu sai ý của hai tác giả (thượng dẫn) thì xin nhị vị lượng thứ, và cũng mong được cả diễn đàn bao dung cho cái tính đa sự của một người (đã bắt đầu) có tuổi.

    Vô cùng trân trọng và kính mến.

    Tưởng Năng Tiến

  • talawas - Lời tạm biệt

    Nói lời chia tay sau 9 năm tồn tại, chúng tôi thiết tha hi vọng vào sự ra đời của những mô hình báo chí và truyền thông mới, thực hiện bởi những người được trang bị những khả năng và phương tiện mà chúng tôi đã không thể có, với cùng một nhiệt thành phấn đấu cho một nền báo chí tự do cho Việt Nam... đọc tiếp >>>

  • Phản hồi mới nhất của độc giả