talawas blog

Chuyên mục:

Nguyễn Hữu Liêm trả lời phỏng vấn của talawas: Người cộng sản sẽ lắng nghe, nếu chúng ta biết cách nói

12/12/2009 | 6:00 sáng | 96 Comments

Tác giả: Nguyễn Hữu Liêm

Category: Chính trị - Xã hội
Thẻ: >

Phạm Thị Hoài thực hiện

talawas: Thưa anh Nguyễn Hữu Liêm, bài viết của anh sau Hội nghị Việt kiều tháng 11/2009 mang lại cho anh danh hiệu “triết-gia-xe-cảnh-sát-hú-còi-mở-đường”. Chi tiết liên quan tuy nhỏ, nhưng đặt trong bối cảnh một nhà nước chưa từ bỏ chế độ công an trị và hình ảnh không thể gọi là đáng mến của bộ máy cảnh sát Việt Nam với những vụ bắt bớ và trấn áp tư tưởng, chính trị, tôn giáo ngay trong thời gian gần đây, thì nó gây phản ứng. Xem lại, anh có cho rằng phát ngôn đó là một vụ trật đường rầy, hay đó đơn giản là sự “hân hoan”, “hồn nhiên”, như chữ anh dùng trong bài?

Tác giả Nguyễn Hữu Liêm

Tác giả Nguyễn Hữu Liêm

Nguyễn Hữu Liêm: Ha, ha! Tôi rất thích danh hiệu này. Hãy gọi tôi là “triết-gia-hú-còi” cho nó gọn.  Đây là một chế độ toàn trị bắt đầu biết mở rộng vòng tay chính trị, nở nụ cười, và hú còi mở đường cho trí thức – những người như tôi, vốn đã từng viết cương lĩnh chính trị dân chủ pháp trị – đi dự hội nghị. Dù nó chỉ là thể thức và áp dụng cho một số nhỏ. Tuy nhiên, nó là một bước nhảy vọt lớn so với những lúc hú còi để bắt nhiều trí thức nhốt vào nhà lao – dù điều này họ vẫn còn đang làm với các trí thức kêu gọi và đấu tranh cho dân chủ. Thể thức sẽ lèo lái và đìều hướng tâm hồn – như cô chiêu đãi viên hàng không Việt gốc nông dân kia cười miệng với khách nhưng lông mày vẫn nhíu. Đây là “biện chứng quốc thể” mà tôi nói đến trong bài. Tiếng còi hú này là âm thanh báo hiệu một sự thay đổi đáng mừng trong tư duy của lãnh đạo Việt Nam.

talawas: Mở đường cho một số trí thức này, đồng thời chặn đường một số trí thức khác không phải là cách hành xử truyền thống của nhà cầm quyền Việt Nam hay sao? Những người được hưởng cái hú còi thân ái hôm nay, ngày mai đã có thể ở vào vị trí bị cái hú còi thù địch hành hạ rồi, và điều đó không chỉ dành cho giới trí thức mà cho mọi giới, kể cả cho chính những người thuộc giới lãnh đạo Việt Nam, thậm chí ở cấp cao nhất. Anh có cơ sở nào để chắc chắn rằng tiếng còi hú thân ái dành cho anh và gần 1000 Việt kiều lần này không chuyển gam?

NHL: Tất cả là tuỳ theo mức độ và thực chất tiếp cận giữa giới trí thức và chính quyền. Có những thay đổi thoạt tiên chỉ là hình thức tuyên truyền, một hiện tượng thủ thuật chính trị, nhưng khi giới trí thức có bản lãnh dấn thân vào thì chúng sẽ biến thành một năng lực thay đổi bản chất tư duy không thể bị đảo ngược. Tôi tin là giới lãnh đạo Việt Nam đang cố gắng thay đổi tự chính họ và cho đất nước – dù rằng đôi khi có những góc tối vẫn cường điệu theo khẩu hiệu cũ. Người cộng sản Việt Nam hôm nay không còn là người cộng sản hai mươi năm, hay cả mười năm trước. Theo thời gian, dù muốn hay không, họ càng về gần với giá trị thời đại phổ quát và đặc thù dân tộc – dù là chậm hơn chúng ta mong muốn. Trên phương diện vĩ mô và chiến lược kiến quốc, họ đang đi đúng đường. Từ sự từ bỏ kinh tế tập trung sang kinh tế thị trường, họ đang tạo nên một tầng lớp trung lưu đầy năng động mới. Họ đang đi về gần với Hoa Kỳ và khối Đông Nam Á. Trên bình diện dân tộc thì Nghị quyết 36 về Việt kiều là chính sách đúng. Dù rằng có những đàn áp dân chủ gần đây, trông ra có vẻ khắt khe hơn, hay là các chính sách tạo ra nhiều tranh cãi (bauxite, điện nguyên tử…), nhưng nhìn chung thì chiều hướng mở cửa để chào đón giới trí thức tham gia vào việc nước là “chuyến tàu hú còi” không thể chuyển hướng, chuyển gam được nữa. Hai mươi năm trước, thử hỏi, làm sao mà nhóm trí thức của Giáo sư Nguyễn Huệ Chi, người mà tôi hân hạnh quen biết và kính phục, hay nhà văn Đào Hiếu, nhạc sĩ Tô Hải… có thể có những hoạt động phản biện mạnh mẽ như thế được? Đây là thiết yếu tính của thời đại mà tất cả chúng ta phải bắt tay vào, trong như ngoài, lãnh đạo cũng như đối lập. Nếu nó chưa có thực, chúng ta phải làm cho nó thực. Xe chạy ở con dốc nào, tốc độ nào chúng ta phải gài số thích ứng, và nhấn ga mạnh hơn. Đừng là tù nhân của sợ hãi và nghi ngờ. Tương lai là của tất cả dân tộc Việt Nam – chứ không phải là của riêng giới lãnh đạo hôm nay.

talawas: Các thành viên của Viện IDS là những trí thức danh tiếng trong nước, có rất nhiều cống hiến cho chế độ hiện nay, có rất nhiều nghị lực dấn thân và kinh nghiệm hành xử trong chế độ toàn trị và hậu toàn trị, và nhiều người trong số họ từng tham gia chấp chính ở một vị trí đủ cao để hiểu rõ những bước đi trong tư duy của giới lãnh đạo Việt Nam. Chẳng lẽ họ không nghe ra âm thanh mà anh đang nghe, nên đã tự giải thể cơ quan nghiên cứu độc lập của họ?

Nguyễn Hữu Liêm: Tôi xin nghiêng mình kính phục những trí thức của Viện IDS và tôn trọng quyết định giải thể có tính biểu tượng nhằm tranh đấu khai rộng thêm biên độ xã hội dân sự cũng như vai trò trí thức đối với đất nước. Tuy nhiên, nên nhớ rằng sau khi tự giải thể, các thành viên vẫn không ngừng dấn thân tranh biện, đóng góp ý kiến vào các vấn đề quan yếu. Họ không có thụ động với lập trường thuần phủ định! Đáng ra các vị không nên tự giải thể IDS nhanh chóng như thế vì theo thiển ý của tôi thì đó không phải là giải pháp tối ưu. Tôi biết là ngay cả trong tầng lớp lãnh đạo cũng đã có những bàn luận về chuyện này, và một số đã trách chính phủ không có một chiến lược trí thức khôn khéo và có tầm vóc hơn. Nhưng nhìn chung thì đây chỉ là một bước lùi nhỏ trong tiến trình đi lên của trí thức Việt Nam. Sự thành hình cũng như giải thể của IDS đã đánh dấu một khúc quanh mới trong mối tương quan “yêu ghét” giữa chế độ và tầng lớp sĩ phu. Điều tích cực là hiện nay chế độ đã công nhận vai trò của trí thức, ít nhất là trên mặt tư duy. Ngay cả lãnh đạo chính trị, tự chính họ cũng muốn mình là trí thức. Đâu còn là khoảng thời gian đen tối khi mà lý lịch bần cố nông, vô sản, vô học được nâng cao thành tiêu chuẩn giá trị. Cánh cửa đang từ từ hé mở dù rằng trọng lực của gỗ thép vốn bị rỉ sét đang phát ra những âm thanh chói tai. Vấn đề còn lại là thể thức và quy chế trên bình diện chính sách mà trí thức phải dấn thân để đẩy mở rộng thêm lối vào cho những gì có thể.

talawas: Việc website của Tạp chí Tia Sáng bị đình chỉ hoạt động vì một bài viết của GS Hoàng Tụy, một trong những thành viên IDS, nằm ở đâu trong “khúc quanh mới trong mối tương quan ‘yêu ghét’ giữa chế độ và tầng lớp sĩ phu” này?

Nguyễn Hữu Liêm: Không riêng gì Tạp chí Tia Sáng bị truy bức trong thời gian gần đây. Giới báo chí của nhà nước bây giờ đang bất mãn lắm. Nhiều nhà báo uy tín đã coi chuyện “đi bên lề phải” là một chính sách báo chí hết sức sai lầm, vì nó bàn giao không gian tin tức khách quan cho báo chí quốc tế và Việt ngữ hải ngoại. Độc giả không còn tin và hứng thú khi đọc báo quốc nội. Đây là một thảm kịch về ngôn luận. Như tôi đã nói ở trên, đây là một góc tối của chuyến viễn hành đi tìm ánh sáng của dân tộc Việt. Từ đây đến Đại hội Đảng vào năm 2011 sẽ còn những chính sách biểu dương chiều hướng bảo thủ cực đoan của các thế lực nội bộ như là những “thế tấn” chính trị, mà báo chí sẽ là những mục tiêu dễ dàng. Tôi hy vọng là sau Đại hội Đảng thì tình hình báo chí sẽ sáng sủa hơn. Lần nữa, nó tuỳ thuộc vào những con người trí thức, can đảm, ngay trong hàng ngũ báo chí quốc nội, phải dấn thân đẩy mạnh thêm nữa cho giá trị chức năng ngôn luận và báo chí của họ phải được nâng cao và tôn trọng. Trong lúc này mà mang thái độ thụ động để chửi rủa, lên án thuần phản ứng tiêu cực là một sai lầm lớn.

talawas: Theo anh thì một trí thức có tên tuổi tại hải ngoại như anh Nguyễn Hưng Quốc, hai lần bị từ chối không cho nhập cảnh Việt Nam dù đã được cấp thị thực, hai lần bị cánh cửa mà anh vừa nhắc tới đóng sầm trước mặt, nên dấn thân bằng cách nào “để đẩy mở rộng thêm lối vào” và tránh “phản ứng tiêu cực”?

Nguyễn Hữu Liêm: Mỗi lần vào Việt Nam sau trường hợp Nguyễn Hưng Quốc tôi cũng đã từng lo ngại là không biết mình có bị trục xuất không. Đây là một điều đáng buồn. Quyết định không cho Nguyễn Hưng Quốc vào nước là một sai lầm tệ hại. Nó nói lên cái tính chất nhỏ nhen của cả một thể chế không biết tôn trọng những con người văn hóa vốn không có gì nguy hiểm cho chế độ chính trị.  Được gì? Việt Nam mất đi một trí thức lớn về nước giúp cho nền phê bình văn học nước nhà và cơ trình giáo dục thế hệ mới. Sau đó, anh Quốc đã phải lên blog của đài VOA để viết những bài chỉ trích nặng chế độ chính trị Việt Nam. Một đằng thì dân tộc bị chối từ sự tiếp tay của một nhà văn học tầm cỡ; đằng kia một trí thức lớn phải đi vào con đường cay đắng và hằn học. Anh Quốc phải nhìn mình lớn hơn là chuyện chính trị đương thời. Anh hãy nghiên cứu thêm, để trước tác các tác phẩm về văn học có giá trị khác. Hãy vận động ngầm để được trở lại quê nhà – mà không cần phải tương nhượng điều chi hay nguyên tắc nào cả. Hãy noi gương Bùi Văn Nam Sơn, người đã kiên nhẫn chịu đựng những năm mới trở lại quê nhà vốn bị theo dõi, làm khó như thế nào. Những năm qua, chàng họ Bùi đã là ngôi sao sáng về tư tưởng và triết học ở quốc nội, đóng góp to lớn cho tiến trình khai mở ý thức tự do và nhân phẩm cho dân tộc. Bùi Văn Nam Sơn là một tấm gương lớn cho trí thức hải ngoại tự soi mình.

talawas: Anh không cho rằng việc nghiên cứu và truyền bá triết học của những người như anh Bùi Văn Nam Sơn cũng cần thiết như việc lên tiếng phê phán hệ thống chính trị Việt Nam hiện nay của những người như anh Nguyễn Hưng Quốc?

Nguyễn Hữu Liêm: Những người như anh Quốc mà ở bên ngoài để chỉ viết blog nhằm phê phán chính trị Việt Nam thì nó phí đi. Quá lắm thì họ cũng chỉ thêm gia vị cho một bàn cỗ đã đầy thức ăn mà thực khách đã ngán ngẩm. Phần lớn ở hải ngoại, trong đó có tôi, đã đồng ý hầu hết với những tiền đề chống cộng hay phê phán nặng nề chính quyền Việt Nam. Chúng ta không cần hò hét để xô đẩy những tiền đề chính trị vốn như là những cánh cửa đã mở từ lâu. Làm thế chỉ có phản tác dụng.  Chúng ta nên làm cách khác, theo phong cách Việt Nam hơn. Tôi đã từng về nước và gặp nhiều nhân vật trong chính quyền và Đảng, từ Tổng Bí thư xuống cấp xã, và đã từng phân tích, đề nghị thay đổi, bằng lời nói và văn bản, về những chính sách, quy chế. Có lần tôi nói chuyện với ông Đỗ Mười, lúc ông đang là Tổng Bí thư, tại trụ sở Trung ương Đảng ở Hà Nội. Thời gian tôi được gặp chỉ 20 phút, nhưng tôi và ông đã bàn luận nhiều vấn đề đến hơn 1 giờ 30 phút. Nhiều lúc tôi và ông tranh luận, đến độ ông đã cầm tay tôi đè xuống và nói, “Anh phải để tôi nói…” Người cộng sản sẽ lắng nghe, nếu chúng ta biết cách nói. Đừng quên cái tính chất phong kiến rất nặng trong thể chế chính trị đương thời. Hiện nay, chính quyền Việt Nam ở nhiều cấp khác nhau rất cần sự tham vấn, giúp đỡ nhiều mặt của trí thức và chuyên gia hải ngoại để mang lại những cải cách thiết thực cho nền pháp chế, giáo dục, kinh tế cho lợi ích chung của đồng bào chứ không chỉ riêng gì cho chế độ. Biên độ chính trị của việc nước và nhiều mặt khác đang được giảm dần và thay vào đó là nhu cầu kỹ thuật và chuyên môn. Phê phán, vâng, phải làm. Nhưng theo đó là phải dấn thân tiếp cận để đóng góp tương ứng theo lời phê phán của mình. Nếu không thì chúng ta ở hải ngoại cũng chỉ như là những người giảng đạo sáng Chủ nhật, chỉ cần tuyên bố những khẳng định thuần đức tin và đạo đức để ước mong cho thiên đường sẽ có sau khi đã chết.

talawas: Không lâu nữa thì các phiên tòa xử những trí thức như Lê Công Định, Nguyễn Tiến Trung… với tội danh quy định tại Điều 79 BLHS sẽ diễn ra, còn trước họ thì những trí thức khác như Lê Thị Công Nhân, Nguyễn Văn Hải Điếu Cày đã bị kết án và đang ngồi tù. Họ không may rơi vào “bước lùi nhỏ trong tiến trình đi lên của trí thức Việt Nam”, nên ráng chịu điều đó chăng? Những người may mắn rơi vào và nhìn ra “bước nhảy vọt lớn” như anh có thể làm gì cho những đồng nghiệp kém may hơn mình ấy?

Nguyễn Hữu Liêm: Tôi đã có dịp trao đổi với các nhân vật có thẩm quyền trực tiếp vào các vụ án trên, nhất là trường hợp của luật sư Lê Công Định, người mà tôi quen biết, vốn đã đọc và cùng tôi trao đổi về cuốn Dân chủ pháp trị của tôi. Tôi đã bàn thảo, nhiều lúc tranh luận gay gắt với các quan chức chính quyền về vấn đề này. Có một nhân vật chính quyền nói với tôi, “Đây là trò chơi chính trị.  Bạn phải chấp nhận quy luật hiện hành. Chế độ chính trị hiện nay đang đặt ưu tiên vào trật tự cấu trúc. Nếu bạn bị coi là đe dọa cho trật tự chính trị đó thì bạn sẽ bị trừng phạt.” Tôi nghĩ rằng trên con đường chuyển hóa chung của dân tộc, sẽ luôn có những người phải hy sinh. Họ là “liệt sĩ” cho một thiết yếu tính mới của thời đại. Đó là quy luật của quyền lực chính trị và lịch sử. Họ không kém may mắn đâu. Những nhân vật trên là những người hùng cho những giá trị sắp đến nhưng nay chưa đạt.  Từ sự hy sinh của họ, dân tộc ta đang bước vào các bước nhảy vọt lớn về chân trời tự do. Tôi muốn nhắn với Lê Công Định, “Bạn đừng sợ hãi gì cả. Hãy đứng thẳng lưng để nhìn về tương lai. Đối với người phải thành; đối với mình phải nghiêm. Trong bất cứ hoàn cảnh nào, đừng đánh mất nhân phẩm của mình và của người. Chuyện ngày mai sẽ vẫn còn đó.”

talawas: Trừng phạt những người đấu tranh cho tự do là cần thiết để bảo vệ một trật tự chính trị cho phép Việt Nam “bước vào các bước nhảy vọt lớn về chân trời tự do”? Chúng ta đang hiểu tự do theo những nghĩa khác nhau, hay ở đây có phép biện chứng nào đang hoành hành?

Nguyễn Hữu Liêm: Không có ý nghĩa khác nhau đâu. Kẻ truy tố và bị tố đều đóng vai trò trong biện chứng quyền lực và lịch sử. Cả hai phía đều nhân danh mức độ ưu tiên cho những phạm trù giá trị và ai sẽ phải có quyền chọn lựa ưu tiên đó. Khi chính quyền càng mạnh tay thì ý nghĩa của tự do càng gia tăng. Ít nhất là ngày nay các nhà tranh đấu dân chủ cũng được xử theo luật pháp, có tòa án – dù nhiều lúc chỉ là màn kịch. Nhưng một lần nữa, quy trình thể thức sẽ lèo lái nội dung. Chính quyền Việt Nam bây giờ phải lắng nghe dư luận, chịu áp lực quốc tế về những tiêu chuẩn nhân quyền và tự do báo chí. Đừng đánh giá quá thấp những thay đổi về quy chế và hình thức. Trở lại chuyện biện chứng: Cái vỏ trứng, Đảng Cộng sản Việt Nam, là cần thiết để cho mầm trứng tự do của dân tộc được trưởng thành. Cả hai phía đều tương tác theo nhiệt lượng của thời đại. Vỏ trứng sẽ mỏng dần, mầm trứng sẽ lớn lên theo nhịp độ tương đồng. Ai cũng nóng lòng chờ đợi thời điểm con gà con mổ vỡ vỏ trứng để bước ra với khung trời lớn lao kia. Nhưng phải biết kiên nhẫn. Xa lộ lịch sử về chân trời tự do là con đường đầy gập ghềnh, hiểm nguy.

talawas: Trật tự chính trị hiện hành mà anh vừa đề cập là trật tự do Đảng Cộng sản Việt Nam (ĐCSVN) quy định. Mới đây, một trí thức và đảng viên cộng sản lão thành, nhà văn Phạm Đình Trọng, đã tuyên bố từ bỏ ĐCSVN. Lý do trung tâm mà ông đưa ra là Đảng đã đặt lợi ích của mình lên trên lợi ích của dân tộc. Trong bài viết của anh, quê hương và dân tộc cũng là những khái niệm trung tâm. Anh không thấy có xung đột đáng kể giữa lợi ích dân tộc và lợi ích của ĐCSVN?

Nguyễn Hữu Liêm: Có chứ, rất nhiều, nhất là ở thời điểm này. Sẽ còn nhiều Phạm Đình Trọng nữa trong những ngày kế tiếp. Nhưng chúng ta phải có cái nhìn rộng hơn. Từ tiền bán thế kỷ trước, dân ta đi theo phong trào chính trị độc lập quốc gia như là bước đầu tiên trên viễn hành của ý thức tự do.  ĐCSVN đã điều động được năng lực tự do khởi đầu này, và họ đã thành công ngoạn mục. Nhưng sau khi giải quyết xong nhu cầu độc lập dân tộc, thì một nguồn xung đột mới giữa ĐCSVN và dân tộc khai sinh. ĐCSVN tiếp tục duy trì một giá trị tự do cổ điển trên phương diện tập thể và quốc gia; trong khi dân tộc đang đi vào giai đoạn trưởng thành để tìm về một mô thức tự do trên nền tảng cá nhân. Đây là cơ bản của ván cờ chính trị dân tộc hiện nay. Tiền đề tự do trên cơ bản lợi ích dân tộc vẫn là sợi dây thừng căng thẳng trong hai đầu mối giằng co giữa dân tộc và ĐCSVN.

talawas: Theo một bản tin trên VnExpress, “hiện có hơn 4 triệu Việt kiều sinh sống ở các nước. Tuy nhiên, hằng năm mới có trên 200 trí thức về nước hợp tác, đóng góp chuyên môn như tham gia giảng dạy, nghiên cứu, hội thảo khoa học…” Một con số còn rất khiêm tốn. Sau Hội nghị Việt kiều, bản thân anh và Hiệp hội Doanh nhân Việt–Mỹ mà anh làm chủ tịch sẽ có những dự án cụ thể gì?

Nguyễn Hữu Liêm: Hiệp hội Doanh nhân Việt-Mỹ (Hiệp hội) có ba chức năng: Giúp đỡ, bênh vực, và tạo cơ hội giao lưu (Support, Advocacy, and Networking) cho doanh nhân gốc Việt về kinh doanh ở Việt Nam, doanh nhân Việt sang đầu tư ở Mỹ. Hiệp hội lấy cộng đồng người Việt ở Mỹ làm cơ bản để có tiếng nói với chính phủ Việt Nam nhằm bảo vệ và biện hộ cho quyền lợi của Việt kiều, cũng như đối với chính quyền Mỹ cho doanh nhân Việt ở Mỹ. Gần đây, khi Hiệp hội tổ chức một buổi thảo luận về mức độ rủi may khi về đầu tư ở Việt Nam, khán giả mới thấy rằng hầu hết những nguyên nhân của sự thất bại không phải là do chính quyền, tham nhũng hay chính trị, như người ta vẫn tưởng, mà là cá nhân, nhất là vấn đề tình cảm, gia đình, và sự thiếu khả năng của người đầu tư, ví dụ, tin người không đúng chỗ. Dĩ nhiên, luật pháp, cơ chế và chính sách cũng đang cần phải cải thiện nhiều.  Chúng tôi tin rằng, chính phủ Việt Nam đang có những chính sách đãi ngộ đúng đắn dành cho doanh nhân và trí thức gốc Việt về nước đầu tư và đóng góp. Vấn đề là tuỳ chúng ta tiếp cận làm sao. Hãy đừng để những dự án phát triển hoàn toàn đi vào tay các nước Á châu như Trung Quốc. Nếu doanh nhân Việt kiều về nước, có tổ chức, có tiếng nói thì sẽ đóng góp tích cực cho nền kinh tế nước nhà, tạo công ăn việc làm cho người dân, đem lại một sinh khí và văn hóa kinh tế mới cho đất nước.   Chúng ta nên noi gương khối Hoa kiều trên thế giới. Mặc dù họ không đồng ý với thể chế chính trị trong nước nhưng họ không biểu tình chống lãnh đạo nơi quốc gia sở tại. Họ biết giữ sĩ diện cho tổ quốc. Từ trí thức, chuyên gia đến doanh nhân, họ cùng nhau dấn thân về nước đầu tư, chuyển giao công nghệ, đóng góp lớn lao cho nền kinh tế Trung Quốc. Phải tiếp cận mới có tiếng nói. Còn riêng về chuyện tương lai cho Hiệp hội thì chúng tôi sẽ vận động đặt văn phòng ở ba miền để làm việc với các địa phương cho những dự án kinh tế và giáo dục khác nhau. Chuyện này còn dài, chúng tôi chỉ đang ở chương mở đầu.

talawas: Anh luôn coi mình là một trí thức cánh tả. Tọa độ chính trị này đóng vai trò gì trong thái độ và hành động của anh hiện nay với trong nước?

Nguyễn Hữu Liêm: Có người cho rằng ĐCSVN đang thuộc về cánh hữu, như thế cánh tả đóng vai trò đối trọng. Tôi muốn tiếp cận với năng lực chuyển hướng chung của kinh tế và xã hội, đóng vai trò tư vấn hay phản biện với chính quyền tuỳ theo khả năng và nhu cầu, hay làm một nhà giáo chuyên nghiệp cho thế hệ trẻ. Tôi cố tránh ảo tưởng chính trị đến độ ngây thơ; nhưng phải biết dấn thân để mình không trở thành vô nghĩa. Lá rụng thì về cội. Tôi muốn một ngày nào đó sẽ về lại quê hương Quảng Trị, cất căn chòi tre bên sông Thạch Hãn, đọc và viết như là một kẻ gọi đò giữa đêm. Ở đó và khi ấy, biết đâu tôi thực sự sẽ là một “triết gia hú còi” mong được thức tỉnh một vài khối tư duy vẫn đang còn nửa tỉnh, nửa say từ quá khứ.

talawas: Cảm ơn anh Nguyễn Hữu Liêm về cuộc trò chuyện này.

© 2009 Nguyễn Hữu Liêm

© 2009 talawas blog

Bình luận

96 Comments (bài “Nguyễn Hữu Liêm trả lời phỏng vấn của talawas: Người cộng sản sẽ lắng nghe, nếu chúng ta biết cách nói”)

  1. dontran viết:

    Anh Liêm là người rất can đảm và có lòng với đất nước. Tôi chúc anh toại nguyện là về Việt Nam để làm gì tốt đẹp cho quê hương. Và khi về quê hương rồi sẽ là đảng viên tốt như những đảng viên CS đang ra sức “xây dựng” một đất nước giàu mạnh. Còn dân đói thì mặc kệ bọn họ tất cả (khoảng 80 triệu người) là phản động cả thôi mà.

  2. Lề Trái viết:

    “Trở lại chuyện biện chứng: Cái vỏ trứng, Đảng Cộng sản Việt Nam, là cần thiết để cho mầm trứng tự do của dân tộc được trưởng thành”

    Khốn nạn con mắt mình. Tôi hoàn toàn nhìn không ra vỏ trứng theo nghĩa bảo vệ cái mầm bên trong, chỉ thấy bộ straitjacket (http://en.wikipedia.org/wiki/Straitjacket). Chắc tại đọc ít Nietzche.

    Một lần nữa nghe lại biện luận sự hy sinh là cần thiết. Đúng sự hy sinh cần thiết cho dân tộc, nhưng nếu tương quan với chính quyền đương thời thì sự hy sinh đó nằm ở đâu? Phải chăng, dân ta lại phải hy sinh một lần nữa vì chính quyền đương thời đang đi ngược lại quyền lợi của đất nước. Cái nữa, những người tự nguyện đi đầu thường là những người ưu tú nhất của dân tộc. Nếu họ phải hy sinh, đây là một sự cần thiết, nhưng ta phải tính tới một mất mát khá lớn trong nguồn nhân lực đáng lẽ có thể làm chuyện khác tốt hơn. Để những hy sinh đó xảy ra, ai có lỗi? Sự cần thiết của cái vỏ trứng ở chỗ nào?

    “Khi chính quyền càng mạnh tay thì ý nghĩa của tự do càng gia tăng”, cũng không thể loại trừ sản phẩm phụ là sẽ làm gia tăng số Bùi Văn Nam Sơn; kiên nhẫn giảng triết, miễn là đừng đề cập tới những vị ngồi chễm chệ trên bàn thờ. Đây có phải là triết học hay chỉ là bài giảng tụng ca và có làm gia tăng ý nghĩa của tự do không, chỉ có Bùi Văn Nam Sơn biết.

    Khoa học (bao gồm cả triết học) khác với tôn giáo là tất cả mọi lý thuyết đều mở rộng để bàn luận và có thể đặt lại vấn đề đúng/sai (nếu cần), không phải việc đã chấp nhận một lý thuyết đúng từ trước. Những bàn luận chỉ xoay quanh vấn đề nó “vĩ đại” tới mức nào.

  3. quánnhưthị viết:

    Anh Liêm
    I’ll wait and see. Thanks anyway.

  4. Đào Nguyên viết:

    “…Quyết định không cho Nguyễn Hưng Quốc vào nước là một sai lầm tệ hại. Nó nói lên cái tính chất nhỏ nhen của cả một thể chế…”

    Tôi không cho đây là một sai lầm tệ hại của ĐCSVN. Nếu ĐCSVN cho NHQ đi về như NHL thì NHQ đóng góp được gì trong việc xây dựng Đảng? Vì: Ai sẽ thay thế NHQ chỉ ra các sai lầm của Đảng (dưới cái nhìn của một trong những trí thức hàng đầu của VN nơi hải ngoại mặc dầu ông không thích chế độ lắm) để Đảng biết cách lấp liếm, đậy che và tồn tại trên mồ hôi nước mắt xương máu người dân? NHQ đâu có các kỹ năng “doanh nhân” như NHL nên việc cho NHG đi về VN thường xuyên phỏng có ích chi? NHQ chỉ có khả năng suy tưởng phê phán sâu sắc, và chính cái khả năng độc đáo này mới có thể giúp Đảng tồn tại trong trường kỳ mặc dầu những suy luận của NHQ có hại cho Đảng trong đoản kỳ. Ngược lại, các khả năng về cố vấn doanh nhân của NHL rất có ích cho Đảng trong giai đoạn hiện tại và Đảng cần khai thác triệt để qua việc để ông đi về làm ăn buôn bán thi thố tài cán phục vụ nền kinh tế thị trường định hướng XHCN của Đảng trước khi ông “quá đát” (outdated).

    Nói tóm lại, ĐCSVN cần NHQ tại hải ngoại cho sự tồn tại của họ trong dài hạn; và ĐCSVN cần NHL đi đi về về VN thoải mái để giúp họ giải quyết và vượt qua các nan đề kinh doanh trong kinh tế thị trường đang xảy ra trước mắt. Lý do dễ hiểu: ảnh hưởng của tư tưởng bao giờ cũng sâu xa và lâu dài hơn các mối lợi ích về kinh tế.

    Câu hỏi cần đặt ra cho NHL là: Sự tồn tại của ĐCSVN và điều 4 Hiến Pháp CHXHCNVN có cần và có lợi cho người thường dân (kể cả các doanh nhân VN) trong ngắn hạn lẫn dài hạn hay không?

  5. Phung Nghi viết:

    Trước tiên tôi xin chân thành cảm ơn Talawas đã thực hiện được cuộc trò chuyện này với luật sư trí thức Nguyễn Hưu Liêm và đăng kết quả của cuộc sự lên cho mọi người thưởng thức.

    Đọc qua lời ghi cuộc trò chuyện giữa bổn báo và đương sự, tôi, xin lỗi trí thức Nguyễn Hữu Liêm, đã có một trận cười ngặt nghẽo ngả nghiêng điên đảo rất đã đời tơi bời hoa lá với nước mắt ràn rụa túa lua. Hu…hu…hu và liền tự dưng trong óc phọt vang lên lời nói có thể là của Bùi Giáng Đại Điên Thi Sĩ hay của một tác giả nào đó khá nổi tiếng của miền Nam trước 1975 mà tôi không thể nhớ ra nổi (xin các bác gần xa tha thứ và dạy bảo cho vì tôi rất kị việc trích dẫn mà không rõ nguồn cơn!) là: “Đây là một cuộc rụng đổ đệ nhất hi hữu trong cuộc tồn lưu. Mà tự thân nó rụng đổ nên không biết nó đổ từ chiều nào đến chiều nào nên cứ ngỡ là mình thăng hoa.”

    Một triết gia là một nhà tư tưởng hoạt hành trên khái niệm nguồn và phóng xuất ra những viễn tượng khả thể của hiện hữu trên căn nguyên bổn tánh của từng thành tố của nó ngõ hầu (có thể)… đạt đến trí tuệ hoặc giác ngộ. Nên theo đó triết-gia-còi-hụ Nguyễn Hữu Liêm hoạt hành trên tiếng còi hụ của công an CHXHCHVN và hẳn nhiên đã phóng xuất ra tiếng còi hụ mà lúc thì để đón đưa “Việt Kiều Trí Thức” lúc thì để tống khứ Người Việt Yêu Nước Yêu Dân Chủ vào tù; lúc thì trở thành tiếng hú thét của Phật tử đểu ở Bảo Lộc đang khè vào Thầy Thích Thái Thuận và tu sinh Bát Nhã buộc họ phải từ bỏ nguyện ước cao cả, thánh thiện và thiêng liêng của mình để… xin xem đây sẽ rõ. Ha…ha…ha! Mặt trời đen quá đen đen như đời ta! Ha…há…ha…hà…ha!

    Kính lạy thánh thần mười phương tám hướng xin ban phước cho nguyện ước chuyển hóa Băng Đảng Cộng Sản Việt Nam của trí thức nguyễn hữu liêm chóng thành hiện thực viên mãn! Để triết gia còi hụ có thể về gom góp tiếng còi hụ làm thành phên tre dựng nên căn chòi bên dòng sông Thạch Hãn để triết gia có thể nằm đọc và viết như là một kẻ gọi đò giữa đêm. Ha…há…ha…hà…ha!

    Xin làm ơn insert cái link này http://www.youtube.com/watch?v=2y5HEA94oUA&feature=player_embedded vào từ đây ở trên. Đa tạ.

  6. Mr. Do viết:

    Tôi rất tâm đắc những ý kiến của anh Liêm trong bài phỏng vấn này.
    Cảm ơn.

  7. Tôn Văn viết:

    Một bài phỏng vấn hay được một nhà văn phản biện nữ tiến hành với một triết gia. Nhận xét cho hết phải cần nhiều thời gian; Xin nêu mấy điểm thú vị:

    – Từ „triết-gia-xe-cảnh-sát-hú-còi-mở-đường“ của người hỏi đã thành „triết-gia-hú-còi“ nơi người giả nhời.

    – Đọc lời khuyên: „Tôi muốn nhắn với Lê Công Định, “Bạn đừng sợ hãi gì cả. Hãy đứng thẳng lưng để nhìn về tương lai. Đối với người phải thành; đối với mình phải nghiêm. Trong bất cứ hoàn cảnh nào, đừng đánh mất nhân phẩm của mình và của người. Chuyện ngày mai sẽ vẫn còn đó.” – Tôi nhớ đến câu viết vẫn còn đây: „Mỗi lần vào Việt Nam sau trường hợp Nguyễn Hưng Quốc tôi cũng đã từng lo ngại là không biết mình có bị trục xuất không.“

    – Đọc: „Kẻ truy tố và bị tố đều đóng vai trò trong biện chứng quyền lực và lịch sử. … Ai cũng nóng lòng chờ đợi thời điểm con gà con mổ vỡ vỏ trứng để bước ra với khung trời lớn lao kia. Nhưng phải biết kiên nhẫn.“ Tôi nhớ đến Herta Müller; Càng nhớ đến nỗi xót xa của Bùi Ngọc Tấn: Những năm tháng tù đày đã cướp đi tuổi trẻ đầy năng lực và sáng tạo… – Ôi, lời khuyên của triết gia về lòng kiên nhẫn!
    – …
    Thực ra tôi có thể chia xẻ ĐỊNH HƯỚNG HÒA NHẬP của „triết-gia-xe-cảnh-sát-hú-còi-mở-đường“ (ô-rê-din của người hỏi); nhưng hình như con ĐƯỜNG ĐI có ít ý nghĩa hơn là NƯỚC BƯỚC. Và cái quan trọng là cung cách tư duy: TRÍ THỨC hay CHÍNH TRỊ.

  8. Phùng Tường Vân viết:

    “Họ biết giữ sĩ diện cho tổ quốc.”

    Kẻ nào muốn làm ô nhục tổ quốc mình bằng bất cứ cách nào nhất là lại trên xứ người thì kẻ đó không đáng gọi là người, tuy nhiên muốn đồng hoá những kẻ thống trị không còn đến một ly nhân cách làm người, nhân cách lãnh đạo với ý niệm đất nước, ý niệm tổ quốc thì rõ ràng là một lối phát biểu nhập nhèm rất bất lương.

  9. Trung Nu Hoang viết:

    Rất hay! Đúng là miệng lưỡi của Luật Sư “kiêm triết gia”. Xứng đáng là một trí thức có ưu tư với vận mệnh đất nước (thực hay giả chưa biết được, nếu chưa biết thêm các chi tiết sau).

    Để tự mình có thể nhận xét về hội nghị mà không bị thiên kiến “tả hay hữu, vàng hay đỏ” khúc xạ, xin ông NHL nếu có thể, bỏ chút thì giờ quý báu của ông cho chúng tôi, những độc giả của talawas biết thêm:

    – Hội nghị đã bàn đến những điều cụ thể nào?
    – Trong mấy ngày hội nghị, ông đã nêu lên những ý kiến nào, “phản biện” gì ? Các thành viên hội nghị có những ý kiến nào đáng để ý: thẳng thắn, có thể chạm vào các vùng được xem là nhạy cảm ??
    – Tham dự viên (gần 1,000 người) có trung thực góp ý không, chẳng hạn vấn đề Biên Giới, Lãnh hải, quan hệ đối với Trung Quốc, vấn đề Nhân Quyền, Tự do tôn giáo, Tự do Báo chí, Bầu cử Quốc Hội… hay chỉ “ù ơ ví dầu” cho qua chuyện (vì mãi lo những chuyện riêng tư khác) ?
    – Thái độ tiếp nhận của các cấp lãnh đạo đối với các phản biện, nhữnng góp ý thẳng thắn, nếu có, trong hội nghị như thế nào ?
    – Nhận xét trung thực, theo ông kết quả hội nghị thế nào ? Có phải như các bài báo viết theo Lề Phải, rập khuôn: “hội nghị kết thúc hoàn toàn tốt đẹp” hay với dạng thức: “ta thắng địch thua” không ??? vv và vv…

    Xin cám ơn ông LS.

  10. Nguyễn Đăng Thường viết:

    1. Nếu “chính quyền Việt nam” muốn Việt kiều ùn ùn về nước thì dễ ợt: bãi bỏ chiếu khán, mở rộng cổng phi trường.

    2. Nguyễn Hữu Liêm là Uy Lịch Sơn, trí thức Việt kiều là ngựa gỗ thành Troa? Còn khuya!

    3. Trừu non, cừu già Việt kiều mà muốn ngủ với cọp hay sư tử Ba Đình – chỉ “ngủ chung” thôi chứ không cần phải “fuck” để được “sướng tái tê” kiểu Nguyễn Viện – thì chỉ có thể nhắm một mắt thôi.

    4. Ẩn dụ “vỏ/mầm trứng tự do” không chính xác, không thuyết phục, vì “gà độc tài” không bao giờ đẻ “trứng tự do”, mà dẫu có đẻ thì cũng phải ấp trứng mới nở.

    Cám ơn Talawas đã cho độc giả thấy mặt “triết gia hú còi”.


  11. Hưng Quốc viết:

    Ông Nguyễn Hữu Liêm được (bị) hỏi nhiều câu hơn tiếng còi hụ mà ông từng cảm thán. Ở bài phỏng vấn này, ông Liêm tỏ ra thật rõ ràng, rành mạch quan điểm của mình.
    Cá nhân tôi không biết nói gì khác, xin mượn thơ của Nguyễn Công Trứ để tỏ:

    Đường công danh
    ——————————————————————————
    Cùng đạt có riêng chi mệnh số
    Hành tàng nào hẹn với văn chương?
    Đường công danh sau trước cũng là thường
    Con tạo hoá phải rằng ghen ghét mãi?
    Duyên ngư thuỷ còn dành cơ hội lại
    Quyết tang bồng cho phỉ chí trượng phu
    Trong trần ai, ai kém ai đâu?
    Tài bộ thế, khoa danh, ờ, lại có!
    Thơ rằng: “Độc thư thiên bất phụ
    Hữu chí sự cánh thành”
    Giang sơn đành có cậy trông mình
    Mà vội mỉa anh hùng chi bấy nhẽ?
    Đã sinh ra ở trong phù thế
    Nợ trần ai đành cũng tính xong
    Nhắn lời nói với non sông
    Giang sơn hầu dễ anh hùng mấy ai?
    Thanh vân, trông đó mà coi./

  12. Lê Anh Dũng viết:

    Những hệ lụy hiện nay tới cho tăng sinh tại Bát Nhã tới từ những đề nghị của thầy Nhất Hạnh tới chủ tịch nước Nguyễn Minh Triết cùng các vị lãnh đạo khác như: Bãi bỏ công an tôn giáo, đổi tên nước, lập đài tưởng niệm thuyền nhân… cùng những nhận xét trên thư Làng Mai về tình trạng tham nhũng, tha hóa … tại Việt Nam.

    Những lý do được đưa ra bởi chính quyền khi giải tán tăng thân tại Bát Nhã rồi Phước Huệ là những tăng sinh này không chấp hành qui định khai tạm trú, tạm vắng cho Phật tử tu học, bổ nhiệm chức sắc tôn giáo không xin phép…

    Biện chứng vòng vo nhưng thực tế là nhà cầm quyền Việt Nam có vẻ thấm và ưa chuộng những lời, những hành động bạo ngược như của Trung Quốc hơn. Ngay tới ngày hôm qua, nhà cầm quyền còn phối hợp giữa bạo lực xã hội đen lẫn biện pháp hành chánh chính thức để tống xuất tu sinh Bát Nhã tị nạn tại Phước Huệ và đã thành công.

    “Phải tiếp cận mới có tiếng nói”, thầy Nhất Hạnh đã tiếp cận Việt Nam không phải từ tháp ngà triết học , trí thức nhưng bằng sự trao đổi sâu sát với dân chúng trên những hoạt động từ thiện, giáo dục, xã hội … lẫn trí thức trong nước (Nguyễn Huệ Chi, Đào Duy Anh, Sơn Nam …) từ mấy chục năm nay. Với sự tu tập miên mật, ít vuớng mắc hơn người thường của một nhà sư, cùng vốn trí thức của một nhà văn hóa, một sử gia nhưng thầy Nhất Hạnh đã lầm khi không ước lượng được phản ứng dữ dội, hạ cấp, lưu manh của nhà cầm quyền Việt Nam với những lời nói , đề nghị nghiêm túc, ôn hòa, trách nhiệm. Thầy Nhất Hạnh đã lầm, học trò của ông lẫn ông trả giá đắt và xứng đáng cho lầm lẫn này.

    Vì tương lai tu học của tăng sinh tại Bát Nhã, vì tương lai Phật giáo Việt Nam, thầy Nhất Hạnh có thể khiêm cung, và công khai gửi tới chủ tịch Nguyễn Minh Triết và qúi vị lãnh đạo Đảng, nhà nước một thư ngỏ trong đó thầy chính thức phổ cáo cùng quốc dân, cùng quốc tế là thầy RÚT LẠI TẤT CẢ các đề nghị lẫn nhận xét trước đây của thầy, đề nghị giữ nguyên công an tôn giáo, giữ tên nước, quên đi thuyền nhân cùng đài tưởng niệm những người đã chết trên biển, lờ đi tham nhũng, tha hoá tại Việt Nam…; cùng cam kết yêu cầu chấp hành những yêu cầu cụ thể ít quan trọng hơn như việc đăng ký tạm trú tạm vắng của Phật tử tu học, xin phép khi bổ nhiệm chức sắc trong nội bộ tu viện… Quan trọng là cần thỉnh cầu rõ ràng là thầy Nhất Hạnh mong muốn được nhà nước Việt Nam cam kết sẽ tạo lại điều kiện cho 400 tu sinh được tiếp tục tu học như cũ sau khi thầy đã long trọng PHỔ CÁO CÙNG QUỐC DÂN, QUỐC TẾ những cam kết như trên.

    Cả mấy ngàn năm sau, người ta còn nhắc tới Hàn Tín không phải ở tài dụng binh mà do sự tích “luồn trôn giữa chợ”, biết chấp nhận những hệ lụy nhỏ để đạt chuyện lớn.

    Nói cho cùng, nhượng bộ không phải là điều xấu, nhất là đối với người tu hành mà hạnh khiêm cung, nhẫn nhục, bi, trí, dũng … được đề cao. Cái mất hay được trước mắt không phải là cái được hay mất sau cùng.

    Anh Liêm có lời khuyên nào cho trường hợp tu sinh Bát Nhã hay không?

  13. Tuấn Phong viết:

    Không biết con tàu đất nước đã được đặt vào đường ray chưa, nhưng với những bộc lộ trong bài phỏng vấn này “triết gia hú còi” chắc chắn đã đặt mình vào một đường ray và con tầu bắt đầu hú còi. Trách nhiệm nặng nề mong ông vững tâm.

  14. Hà Minh viết:

    Một bài phỏng vấn chính trị mẫu mực, mang đậm phong cách báo chí tự do và tân tiến. Hoan hô cả người phỏng vấn và người được phỏng vấn. Bravo!
    Hy vọng sẽ có những bài phỏng vấn không khoan nhượng như trên xuất hiện trong và ngoài nước.

  15. Nay Cui viết:

    Chẳng biết nói sao với cái ông này. Xin mượn lời Nhà Báo Bùi Bảo Trúc trong mục Thư Gửi Bạn Ta.

    “Nhưng xin hỏi ông là ông có thấy một người Đại Hàn nào sống ở Mỹ, về thăm quê hương bị đối xử như con ghẻ không? Bao nhiều người Đài Loan về Đài Bắc có cái cảm tưởng kinh khủng như thế? Những người Ấn độ, Pakistan ở Mỹ, ở Anh về thăm nhà có thấy họ là con ghẻ trên quê hương của họ không?”
    (trích từ http://thuguibanta.blogspot.com/)

1 2 3 7
  • talawas - Lời tạm biệt

    Nói lời chia tay sau 9 năm tồn tại, chúng tôi thiết tha hi vọng vào sự ra đời của những mô hình báo chí và truyền thông mới, thực hiện bởi những người được trang bị những khả năng và phương tiện mà chúng tôi đã không thể có, với cùng một nhiệt thành phấn đấu cho một nền báo chí tự do cho Việt Nam... đọc tiếp >>>

  • Phản hồi mới nhất của độc giả

    talawas blog: Cảm ơn tất cả! Tạm biệt và mong ngày ...
    Trung Thứ: Trích: „Ngoài ra, việc duy trì nhóm khởi...
    Hà Sĩ Phu: LỜI TẠM BIỆT: Buông lơi “một...
    Phùng Tường Vân: Dục Biệt Nhung Dục (Trung Đường) có ...
    Hoài Phi: Chỉ còn vài phút thôi là talawas chính th...
    Hà Sĩ Phu: @ixij Bạn ixij đã gõ đúng chỗ tôi c...
    P: Kính gửi hai bác Lê Anh Dũng và Trung Thứ...
    Hoangnguyen: Không biết những dòng chữ này còn kịp ...
    Trần Quốc Việt: Dear Talawas, Thank you! You're gone now but I ...
    Nguyễn Ước: Xin lỗi. Tôi hơi bị nhớ lầm vài chữ t...
    Trung Thứ: Thưa bác Lê Anh Dũng, Thời giờ cũng đ...
    Trần Quốc Việt: Hành trang rời Talawas: Live Not By Lies ...
    Hoà Nguyễn: Qua bức thư hết sức nhã nhặn, lịch s...
    Trần Việt: Ôi, nếu được như bác Hữu Tình hình du...
    ixij: Không được tham gia trả lời 3 câu hỏi ...
    Lâm Hoàng Mạnh: Đốt Lò Hương Cũ. Mượn thơ của Th...
    P: Cũng xin góp thêm một bài mới biết :D ...
    Lê Tuấn Huy: Xin gửi anh VQU, TV và những người quan t...
    Khiêm: Cảm ơn nhà văn Võ Thị Hảo đã thực hi...
    Phùng Công Tử: Bị bắt cũng đáng! Vào blog của CoigaiDoL...
    Phùng Công Tử: Nô lệ của văn hóa Trung Quốc: Đi hỏ...
    classicalmood: Bài viết có một số điểm tích cực nh...
    Thanh Nguyễn: Đọc những con số thống kê trong bài vi...
    Phùng Tường Vân: Vĩ Thanh tiễn chị Hoài Thế sự mang ...
    Tiêu Kiến Xương: ĐBA mượn lời ông bác nông dân: "Nói gì...
    dodung: "Sóng lớp phế hưng coi đã rộn......
    Camillia Ngo: Chín năm, một quãng đường dài, Bóng ng...
    Camillia Ngo: Một dân tộc u mê, hèn kém tột độ mớ...
    Thai Huu Tinh: Thưa các bác Trần Việt, Quốc Uy, Tuấn H...
    Phùng Tường Vân: " Thứ nhất, nói mọi thứ đều thối ná...
    Nguyễn Ước: Tôi không vào được Phản hồi bên bài C...
    Tôn Văn: Tiếp theo „Lời tạm biệt“ Câu hỏi...
    Trần Việt: Công bằng mà nói một cách ngắn gọn, Gs...
    Phùng Công Tử: Và gần đây tôi cảm thấy hơi phiền hơ...
    Bùi Xuân Bách: Việc talawas ngừng hoạt động tuy có là ...
    Nguyễn Chính: Gửi chị Phạm Thị Hoài và Ban Biên tập...
    Lê Tuấn Huy: Việc cảnh giác, tôi đã nói đến. Tôi t...
    vuquocuy: - Tác giả Lê Tuấn Huy đã phát hiện rấ...
    Hạnh Đào: Hơn tuần nay, tôi ngần ngại không muốn ...
    classicalmood: Talawas đột ngột chia tay khiến không ít ...
    Lê Anh Dũng: Bravo ý tưởng tuyệt vời của Arthur, ...
    Thanh Nguyễn: Chào chị Hoài, Cảm ơn tâm huyết và nh...
    Thanh Nguyễn: Cảm ơn ý kiến của anh Hoàng Ngọc Tuấn...
    Hà Minh: Cuộc vui nào cũng phải đến lúc tàn, (al...
    P: Xin có lời cảm ơn gửi đến những ngư...
    Nguyễn Đình Đăng: Tôi lợi dụng chính phản hồi của mình ...
    Arthur: Có nên đề nghi BBT Talawas chơi/hát lại b...
    Phùng Tường Vân: Tôi xin kể thêm truyện này, nghe cũng lâu...
    Hà Sĩ Phu: @ Nam Dao Đây là bài “bình thơ chơi” v...
    Lê Anh Dũng: Thưa bác Trung Thứ, Cám ơn bác về nhã...
    Trần Việt: Đồng ý với ông Lê Tuấn Huy. Tuy chỉ c...
    Trầm Kha: CÓ THẾ CHỨ! THẾ MỚI 'TIỀN VỆ' CHỨ!...
    Phùng Tường Vân: Hết xảy ! (http://www.talawas.org/?p=26665#co...
    Hoàng Ngọc-Tuấn: Xin thông báo cùng quý vị: Để tiếp n...
    Dương Danh Huy: Cảm ơn bác Phùng Tường Vân và Lâm Hòan...
    Phùng Tường Vân: Đôi lời thưa thêm với bác D.D.Huy, Xin...
    chuha: Mỗi người có một "gu" ăn phở. Riêng t...
    Trương Đức: "Chị Hoài ơi, chị Hoài ơi Niết Bàn nà...
    Phùng Tường Vân: Thưa Bác Dương Danh Huy Xin vội vã trìn...
    Dương Danh Huy: À, có điều tôi muốn nhắc các bác: K...
    hlevan: “Le coeur a ses raisons que la raison ignore” ...
    Dương Danh Huy: Bác Phùng Tường Vân, Lâm Hòang Mạnh &...
    Phùng Tường Vân: CẨN BẠCH Nhận biết được giới hạ...
    Le Van Hung: Thử lướt qua các trang web Việt Nam, chún...
    Đinh Minh Đạo: Tin TALAWS sẽ ngừng hoạt động làm tôi n...
    Lê Quốc Trinh: Cám ơn tác giả Phạm Hồng Sơn, Nếu c...
    Le Van Hung: "Giáo dục, giáo dục và giáo dục (có l...
    classicalmood: Vậy thì quyết định đóng cửa Talawas, n...
    VanLang: "Merda d’artista" vẫn đang được trưng b...
    Khiêm: Bác Phùng, Một người quen cho biết xếp...
    Nguyễn Đăng Thường: Đập phá & xây dựng “Đạp đổ t...
    Tonnguyen147: Bác Phùng Tường Vân, Người ta không ...
    Hoà Nguyễn: Hôm nay có tin đại biểu Quốc hội Việt...
    Hoà Nguyễn: Báo Người Việt hôm nay đăng toàn văn l...
    Trung Nu Hoang: @ Tạm Biệt talawas. Với lòng quý mến ...
    Tonnguyen147: Bác Trung Thứ và các bác ơi, Chủ Nh...
    VanLang: Đầu thập niên 90 Việt Nam lạm phát phi ...
    Nam Dao: Trình với cả làng Thể ý Trưng Nữ Ho...
    Lâm Hoàng Mạnh: Nâng cốc, cụng ly ... hết váng đầu Nh...
    Hoà Nguyễn: Cứ tưởng nếu khách ngồi bàn chuyện ho...
    Nam Dao: Anh thân mến Quí trọng những việc an...
    Thanh Nguyễn: Talawas trước giờ lâm chung mà vẫn đau ...
    Phùng Tường Vân: Chiếc Cân Thủy Ngân ..."Cứ xét theo ...
    Trung Nu Hoang: Nếu nhà văn Phạm Thị Hoài và BBT Talawas...
    Bắc Phong: bác bị váng đầu thèm uống rượu cứ ...
    Lê Thị Thấm Vân: Ngân trong "là con người", một trích đo...
    classicalmood: Talawas đột ngột chia tay khiến không ít ...
    Trung Thứ: Thưa bác Lê Anh Dũng, Tôi xin chia sẻ thê...
    Canuck: Bác Nguyễn Phong, Tui thấy đây là vấn...
    Nguyễn Đình Đăng: Bravo! Như một minh hoạ cho bài này mờ...
    Dương Danh Huy: Bác Phùng Tường Vân, Tôi đã set up hai...
    Phùng Tường Vân: @Nguyên Phong (http://www.talawas.org/?p=26665#c...
    Nguyễn Phong: Tôi thấy các bác hơi lạc quan và ảo tư...
    Thuận: Chỉ còn ít giờ nữa, Talawas sẽ đóng c...
    Trương Đức: "Nửa ấy… “nói chung là”: nửa dưới...
    Trầm Kha: talawas ơi! oan ức quá! Oan ức quá! Em ...
    Canuck: Tui cám ơn Ban Chủ Nhiệm, Ban Biên Tập Ta...
    Trầm Kha: bác vạch lẹ quá! em há hốc hà lá nho ...
    Trầm Kha: thường thì bác Thường siết... hết bế...
    pham duc le: Tôi đồng ý với bạn Nguyễn Phong, nhưng...
    booksreader: Au plaisir de vous revoir, "một mô hình hoạt...
    Bach Phat Gia: Tôi là độc giả của talawas đã mấy nă...
    Lề Trái: Trong việc tẩm bổ chỉ xin Gia Cát Dự đ...
    Lê Anh Dũng: Thưa bác Trầm Kha, bác Đào Nguyên, Xin ...
    Lê Thượng: Nói rằng "So với thảm họa môi trường ...
    Anh Dũng: @1mitee: 1. Muốn SỐNG tới mức "cụ" nh...
    Đào Nguyên: @ Anh Dũng "...phải nghe lời cái dạ dày,...
    Trầm Kha: “Khi cầm cuốn Kinh thánh, tôi đọc với...
    Đào Nguyên: @ bác Nguyễn Phong Tôi đồng thanh tương ...
    Hoà Nguyễn: Sau chuỗi cười khá thoải mái do ông Gia ...
    1mitee: @Anh Dũng "Cả ông Marx, ông Hồ Chí Minh,...
    Bùi Văn Phú: Bạn Trung Nu Hoang ơi, Bạn có khả năng...
    Thái Hữu Tình: Bài vừa mới ra lò, mấy anh (cả mấy ch...
    Canuck: Trong đời tui, có 3 lần / hoàn cảnh xảy...
    Phùng Tường Vân: Lời đề nghị khẩn khoản của tôi Nh...
    Thái Hữu Tình: 1/ Bài nghiên cứu này của ông MTL càng ch...
    Nguyễn Phong: Thực ra ở hải ngoại hiện nay thì có m...
    Anh Dũng: @Đào Nguyên: 1. Cái bạc triệu (VNĐ) c...
    Dương Danh Huy: Bác Hòa Trước hết tôi cảm ơn về l...
    Louis: Trong phút giây chia tay người tình ảo, b...
    Đào Nguyên: Từ lâu ngưỡng mộ bác, biết bác thích ...
    Trầm Kha: Ha ha ha! Bác Trương Đức ơi, Bác "đả t...
    Lê Quốc Trinh: LÊ QUỐC TRINH - LỜI GIÃ BIỆT Thân m...
    vantruong: Thôi thì trước khi giải tán tụ tập tal...
    Đào Nguyên: @Anh Dũng "... - Không có đủ sản phẩm ...
    VietSoul:21: Tôi không nghĩ tài chánh là vấn đề (ch...
    Hoàng Trường Sa: Talawas ơi Ta giã biệt em Như giã từ cu...
    Hoàng Trường Sa: Bauxite Việt Nam: hãy cứu ngay chữ tín! (...
    Anh Dũng: @Đào Nguyên: Thực ra Marx có nói, nói n...
    Lâm Hoàng Mạnh: Chỉ còn vài 28 giờ, Ta Là... Gì sẽ ngh...
    Le Van Hung: Kính thưa các Anh Chị, Từ trước đế...
    Phùng Tường Vân: Bi giờ sắp đến giờ lâm biệt Xin Gia T...
    Hoàng Trường Sa: EM ĐI RỒI Em đã đi rồi thế cũng xong...
    Nguyễn Đăng Thường: Chia tay phút này ai không thấy buồn? Nh...
    Trung Nu Hoang: Tôi cũng có nghe kể chuyện một "học gi...
    peihoh: Tôi không được hỏi ba câu hỏi của tal...
    peihoh: Anh Lại Văn Sâm ơi! Dịch giùm câu này: "...
    Đào Nguyên: @ Anh Dũng Mác nói nhiều về lợi nhuận,...
    Hoà Nguyễn: Ông Huy viết : Điều tôi nói hoàn toàn kh...
    Trương Đức: Đọc cái câu này: "2030: định mệnh đã ...
    Đào Nguyên: Tôi cũng có đọc những câu chuyện với ...
    Camillia Ngo: Nguyễn Khoa Thái-Anh nói "Vũ Huy Quang là m...
    Dương Danh Huy: Bác Hoà Tôi cũng thấy thú vị khi đọ...
    Thanh Nguyễn: Giữa cái lúc "dầu sôi lửa bỏng" thế n...
    Thanh Nguyễn: Nếu vì lý do tài chính mà talawas đóng c...
    Thanh Nguyễn: Oh, Thank you Trầm Hương! We all have our h...
    Hà Minh: Một truyện ngắn quá hay, cảm ơn tác gi...
    Nguyễn Việt Thanh: Trên Talawas bộ cũ, có lần nhà văn Phạm...
    Anh Dũng: Ông Đào Nguyên nói đến "duy lợi". Nhưng...
    Hoàng Trường Sa: BRING ME HAPPINESS Đừng đi Đừng đi Đ...
    Lê Anh Dũng: (tiếp) Nhưng chính nhờ Tin Lành VN như...
    Lê Anh Dũng: Thưa bác Trung Thứ, Trong cảnh talawas ch...
    Đào Nguyên: Lời ông Vũ Huy Quang làm tôi nhớ tới l...
    Đào Nguyên: @ Nguyễn Khoa Thái Anh Trước khi chiéc thu...
    Trương Nhân Tuấn: Trích : « Người Việt hải ngoại vẫn th...
    Hoàng Trường Sa: Bô xít Việt Nam : Truyền thông Mỹ sắp n...
    khonglaai: Không ngờ anh Bách còn giỏi cả tiến...
    khonglaai: Nếu có giải thưởng talacu thì tôi ti...
    Phùng Tường Vân: Chúc nhau chân cứng đá mềm Chúc nhau an ...
    khonglaai: “Khi nói chuyện với mình họ chỉ nhìn ...