talawas blog

Chuyên mục:

Nguyễn Hữu Liêm trả lời phỏng vấn của talawas: Con đường “thực dụng mới”

01/02/2010 | 1:00 sáng | 39 phản hồi

Tác giả: Nguyễn Hữu Liêm

Chuyên mục: Chính trị - Xã hội, Pháp luật
Thẻ:

Phạm Thị Hoài thực hiện

talawas: Thưa anh Nguyễn Hữu Liêm, trong phiên tòa lịch sử ngày 20 tháng 1 vừa rồi, anh đã “ngồi cùng hàng ghế với các luật sư bào chữa của phiên tòa” như lời giới thiệu của Đàn Chim Việt, diễn đàn mà anh là thành viên Ban Biên tập, trong khi ngay cả thân nhân của các bị can và giới quan sát quốc tế đều không được trực tiếp vào phòng xử án. Vì sao anh được đặt vào vị trí đặc biệt ấy?

Nguyễn Hữu Liêm: Thực ra tôi đã ngồi ở dãy ghế ngay sau lưng các luật sư biện hộ. Tôi được giấy phép tham dự trực tiếp phiên tòa, như là một quan sát viên, qua sự yêu cầu của tôi, với tư cách là một luật sư Mỹ gốc Việt, cựu chủ tịch Luật sư đoàn Việt-Mỹ Bắc California, chủ tịch điều hành của Hiệp hội Doanh nhân Việt-Mỹ. Trong dãy ghế của tôi có các luật sư đại diện của Liên đoàn luật sư Việt Nam từ Hà Nội vào và Luật sư đoàn TP Hồ Chí Minh. Được ở vào vị trí nầy cũng đã làm ngay chính tôi phải ngạc nhiên. Đây là một kinh nghiệm tham dự xử án rất đặc biệt cho riêng tôi.

talawas: Theo thông cáo của Hiệp hội Luật sư Quốc tế IBA, hai luật sư, đồng nghiệp của anh, do tổ chức này gửi đến quan sát phiên tòa, không khác vai trò của anh, đã bị ngăn cản không cho tham dự. Theo anh, nên hiểu sự phân biệt đối xử này như thế nào?

Nguyễn Hữu Liêm: Tôi không biết được nội tình sự việc như thế nào. Tôi chỉ đoán vài lý do. Có thể IBA gởi đơn yêu cầu tham dự không tới đúng thẩm quyền? Hay là việc có mặt của quan sát viên ngoại quốc đến tham dự phiên tòa đã được coi như là một sự “can thiệp vào nội bộ” của Việt Nam?

talawas: Quy trình và thủ tục tố tụng tại phiên tòa, như anh được chứng kiến từ đầu đến cuối, có điều gì trái với các quy định tố tụng hình sự của Việt Nam không?

Nguyễn Hữu Liêm: Có. Tuy nhiên, công bằng mà nói, trong khuôn khổ quy chế pháp lý Việt Nam hiện nay, trên mô hình “tố tụng thẩm vấn”, thì đây là một phiên tòa đặc trưng như bao phiên tòa mang tính chất chính trị và an ninh khác. Không như những dư luận phê phán hoàn toàn tiêu cực, chủ tọa hội đồng xét xử (HĐXX), thẩm phán Nguyễn Đức Sáu, đã điều hành phiên xử khá nghiêm túc. Ông có cử chỉ và ngôn ngữ nghiêm chỉnh, thanh lịch, không tỏ vẻ mất bình tĩnh hay nóng giận. Các câu xét hỏi của ông cho các bị cáo cũng rất ngắn gọn, trực tiếp vào vấn đề, rõ ràng. Các bị cáo và luật sư cũng đã được ông dành nhiều cơ hội, ngay cả khuyến khích, để phát biểu, phản biện. Các vị hội thẩm và thẩm phán cũng đã có nhiều câu hỏi cho các bị cáo nhằm nêu lên và nhấn mạnh đến các tình tiết giảm nhẹ.

Về các phê phán khác. Thứ nhất là về việc chủ tọa liên tục cắt ngang các phát biểu của các bị cáo và luật sư. Tôi đã thấy vị chủ tọa điều hành đúng trên cơ sở thủ tục phiên tòa. Ví dụ, khi khởi đầu phiên tòa, chủ tọa đã thông báo quyền thay đổi HĐXX, kiểm sát viên và thư ký tòa theo Điều 202 của bộ Luật Tố tụng Hình sự (TTHS). Trần Huỳnh Duy Thức đã sử dụng quyền này. Nhưng khi được hỏi là trên cơ sở bằng chứng nào, theo Điều 14 của Luật TTHS, mà bị cáo cho rằng HĐXX và kiểm sát viên đã có những hành vi không vô tư, không công bằng, thì ông Thức nêu lên hai lý do. Thứ nhất là bản chất chính trị độc quyền của Đảng Cộng sản Việt Nam. Thứ hai là ông đã bị “truy bức và khủng bố tinh thần” và những vi phạm về thủ tục pháp chế của công an. Điều thứ nhất, dù đúng hay sai, trong khuôn khổ của xét xử giới hạn, không có liên hệ gì đến đòi hỏi bằng chứng của các Điều 14 và 202. Điều thứ hai, về truy bức, khủng bố, là một tố cáo nghiêm trọng, nhưng nó không phải là bằng chứng liên quan đến tính chất “vô tư” của quan tòa. Tuy vậy, HĐXX cũng đã tạm ngưng phiên tòa để vào trong nghị bàn xem xét yêu cầu của ông Thức. Còn đối với luật sư Triệu Quốc Mạnh, bào chữa cho ông Thức, thì lúc đặt câu hỏi cho thân chủ ông đã nói quá nhỏ. Tôi ngồi ngay dãy ghế ngang bên hông ông mà cũng chẳng nghe được gì. Khi nghỉ giải lao ngoài hành lang, tôi và các luật sư khác đã hỏi về chuyện này, thì ông cười bảo, “Tôi cũng không nghe chính tôi chứ gì là quý vị.” Khi lên nói lời bào chữa cho thân chủ, luật sư Mạnh đã dài dòng tuyên bố về những vấn đề quá tổng quan của lịch sử, chính trị, chế độ, vốn không liên quan gì đến bằng chứng tội phạm hay các yếu tố giảm nhẹ cho bị cáo. Nhiều khi ông đã vô tình phát ngôn trong vai trò công tố hơn là biện hộ. Chủ tọa đã nhiều lần (khoảng 10 lần) ngắt lời luật sư Mạnh và yêu cầu ông đi vào vấn đề. Luật sư Mạnh trở nên giận lẫy và trở về chỗ ngồi. Ông nói với tòa, “Tôi đã không trở lại tòa 21 năm qua. Tòa giao cho tôi một vai trò không vui và khó khăn. Thôi tôi không nói gì nữa!” Chủ tọa mỉm cười. Tôi nghĩ là luật sư Mạnh hoặc là đang đóng một vai diễn cho một kịch bản mà ông không thích tham dự; hay là ông là một luật sư thiếu khả năng chuyên môn. Hoặc là cả hai.

Còn hệ thống âm thanh? Đây là một phòng xử án rất cũ, không cách âm. Tôi lắng nghe trực tiếp nhiều hơn là qua hệ thống khuếch âm. Khi Nguyễn Tiến Trung lên “vành móng ngựa” để nói thì tôi đã không nghe được gì cả. Ông Trung nói quá nhỏ, gần như là thì thào. Ngoài hiên tòa thì tiếng mưa rơi nhỏ xuống thềm rả rích, tiếng nói từ hành lang ồn ào. Tôi không hiểu là hệ thống âm thanh có bị điều khiển tuỳ theo nội dung tuyên bố của các bị cáo hay không, nhưng tôi đã nghe rõ các ông Thức, Định và Long.

Còn có tố cáo như BBC loan tin lời than phiền của thân nhân anh Thức cho rằng tòa đã không thông báo quyền kháng án cho các bị cáo. Điều này là sai. Chủ tọa đã thông báo hai lần về quyền kháng án trong vòng 15 ngày. Đó là các vấn đề tiểu tiết.

Có bốn sự vi phạm quy trình và thủ tục tố tụng căn bản.

Thứ nhất, ông Thức đã tố cáo việc mình bị cơ quan điều tra “truy bức, khủng bố tinh thần”, cũng như kêu than về tình trạng sức khoẻ của ông không đủ để tham dự tiếp phiên tòa. Theo Điều 71 của Hiến pháp Việt Nam, các Điều 4, 6 và 7 của bộ Luật TTHS thì HĐXX phải “tôn trọng và bảo vệ” các quyền cơ bản của công dân, kể cả bị cáo, “về tính mạng, sức khoẻ, danh dự, nhân phẩm” và “nghiêm cấm mọi hình thức truy bức, nhục hình.” Theo tinh thần của các điều khoản nêu trên – dù rằng không được quy định trong bộ Luật TTHS – chủ tọa phải cứu xét tố cáo nghiêm trọng này của bị cáo để thẩm giá toàn bộ các lời khai của bị cáo, các đơn xin khoan hồng, mà cơ bản đã được dùng cho cáo trạng của kiểm sát viên, hay cho trì hoãn phiên xử vì lý do sức khoẻ của bị cáo. Tuy nhiên, chủ tọa và HĐXX đã bỏ qua và không đề cập gì đến các vấn đề pháp chế cơ bản này.

Thứ hai, HĐXX đã không giám định bằng chứng phạm tội một cách độc lập và thấu đáo. Theo Điều 214 của Luật TTHS thì các cơ quan điều tra, bắt giữ, thu thập bằng chứng tố cáo tội phạm phải được triệu tập ra trước tòa để được xét hỏi cả ba bên, công tố, HĐXX và luật sư biện hộ. Tuy nhiên, trong phiên tòa này, tất cả những bằng chứng, tài liệu dùng để truy tố đều chỉ căn cứ trên cáo trạng của kiểm sát viên, vốn được coi như là sự thật được chấp nhận. Liệu những khám xét, truy tầm e-mail, nghe điện đàm viễn liên… có được thu thập một cách hợp pháp theo Điều 73 của Hiến pháp? Nhân chứng hay cơ sở kỹ thuật nào bảo đảm mức độ khả tín của bằng chứng? Đâu là các nhân viên công lực, điều tra để cho tòa được xét hỏi về nguồn gốc và giá trị thực chứng của bằng cớ?

Thứ ba, HĐXX đã không thiết lập một tiêu chuẩn định nghĩa tội phạm theo những yếu tố và điều kiện cấu thành. Cáo trạng về Điều 79 tố cáo các bị cáo “hoạt động thành lập hoặc tham gia tổ chức nhằm lật đổ chính quyền nhân dân.” Thế nào là “thành lập”, “tham gia”, “tổ chức”? Thế nào là “lật đổ”? Bằng chứng nào để thiết lập chủ ý, hành vi và hệ quả cho các yếu tố tội phạm trên? Đây là những chìa khóa pháp lý cơ bản tại phiên xử đã không hề được HĐXX nêu lên, cứu xét, tranh luận – dù kiểm sát viên và luật sư Đoàn Thế Văn Hải của Nguyễn Tiến Trung đã có đề cập sơ qua.

Thứ tư, và hiển nhiên nhất là phần nghị án của HĐXX. Theo Điều 222 của Luật TTHS thì “các thành viên của HĐXX phải giải quyết tất cả các vấn đề của vụ án bằng cách biểu quyết theo đa số về từng vấn đề một… Người có ý kiến thiểu số có quyền trình bày ý kiến của mình bằng văn bản và được đưa vào hồ sơ vụ án… Khi nghị án chỉ được căn cứ vào các chứng cứ và tài liệu đã được thẩm định tại phiên tòa, trên cơ sở xem xét đầy đủ, toàn diện các chứng cứ, ý kiến của kiểm sát viên, bị cáo, người bào chữa… tại phiên tòa.” Tức là một quy trình thủ tục chi tiết, cặn kẽ, đòi hỏi nhiều thời gian.

Hãy xét về khung thời gian. Tòa kết thúc phiên xử lúc 5:20 chiều để HĐXX đi vào trong nghị án. Tôi đi ra căn-tin bên hông tòa để uống ly cà phê với các luật sư quan sát. Vừa mới bắt đầu uống cà phê, tôi chợt linh tính và nói với các luật sư là tòa đã có bản án, hãy trở lại tòa. Thế là tôi vội vã trở lại phòng xử. Y như thế, đúng 5:47 phút, theo ghi chép của tôi, thì tòa đã trở lại để tuyên án. Tức là phần nghị án chỉ có 27 phút, chưa trừ đi phần đi vô, đi ra phòng xử, phần ghi biên bản, phần đánh máy lên biên bản và các thủ tục hình thức khác theo Điều 222. Chủ tọa Nguyễn Đức Sáu đứng tuyên đọc bản án khoảng 20 phút. Ông đưa bản án đang đọc cho vị thẩm phán bên tay mặt. Vị này đứng lên đọc thêm khoảng 20 phút nữa. Xong đưa lại bản án cho chủ tọa, đứng dậy, đọc thêm 10 phút. Xong là phần tuyên bố hình phạt. Tức là thời gian đọc bản án kéo dài 50 phút cho khoảng 20 phút phần nghị án. Vậy thì hiển nhiên rằng bản án đã soạn sẵn trước khi xét xử và hoàn toàn không tuân thủ theo Điều 222, vốn đòi hỏi phán quyết phải căn cứ vào các bằng chứng đã được thẩm định tại phiên tòa.

Chỉ căn cứ trên bộ Luật TTHS không thôi thì đây là một phiên tòa với những bản án bất hợp pháp trên bình diện pháp lý, có nhiều sai phạm trên cơ sở quy trình và thủ tục tố tụng, và vì thế, không thuyết phục trên phương diện chính trị.

Tôi hy vọng là tòa phúc thẩm, và nếu cần, giám đốc thẩm, sẽ cứu xét lại toàn bộ các vi phạm tố tụng này của tòa sơ thẩm.

talawas: Còn so với thực tiễn tố tụng hình sự tại một quốc gia như Hoa Kỳ mà anh biết rõ thì thế nào?

Nguyễn Hữu Liêm: So với các định chế cơ bản của quy trình và thủ tục tố tụng Hoa Kỳ thì đây không phải là một phiên tòa đúng nghĩa và hợp pháp.

Trên tất cả các sự khác biệt mà tôi liệt kê dưới đây là hai mô hình tố tụng khác nhau. Truyền thống pháp chế của Anh và Mỹ là theo mô thức “tố tụng tranh tụng” mà theo đó, ba chức năng công tố, xét xử, và biện hộ được phân định độc lập và đối nghịch lẫn nhau.  Điều này không có nghĩa rằng mô hình “tố tụng thẩm vấn” của Việt Nam là sai. Theo tôi thì Việt Nam, trong hoàn cảnh dân trí, số lượng và chất lượng luật sư, con số và bản chất tội phạm, nhất là thường phạm, thói quen gian dối, tâm lý bất thường của quần chúng trong khuôn khổ luật pháp, bối cảnh pháp chế, chính trị, lịch sử đương thời, thì đây là mô hình thích hợp. Nhưng mô hình tố tụng này, như đang áp dụng ở Việt Nam, cần phải cải cách sâu rộng và khẩn cấp nhằm đáp ứng cho nhu cầu công lý quốc gia hiện nay.

Tuy nhiên, đi vào chi tiết, căn cứ vào phiên tòa này, tôi nêu lên đây những khác biệt cơ bản về quy trình thủ tục tố tụng giữa Hoa Kỳ và Việt Nam.

Thứ nhất là ở Việt Nam, tòa án không công nhận các quyền hiến định căn bản của bị cáo như quyền được xét xử bởi một bồi thẩm đoàn độc lập từ quần chúng trong cộng đồng của bị cáo (a jury of peers) như Hiến pháp Hoa Kỳ ấn định.

Thứ hai là quyền được im lặng tại tòa, quyền không tự tố cáo chính mình của các bị cáo đã không có hay được tôn trọng, dù là Điều 209 (4) của Luật TTHS đã gián tiếp công nhận quyền này.

Thứ ba là quyền có luật sư bào chữa một cách hiệu quả thực chất, chứ không chỉ là hình thức, nhất là trong các phiên tòa dính đến vấn đề an ninh hay chính trị. Dù Bộ Chính trị đã ban hành hai nghị quyết, số 08-NQ/TW (2002) và 49-NQ/TW (2005) nhấn mạnh đến việc nâng cao vai trò của luật sư trong quy trình bắt giữ và tố tụng, nhưng thực tế thì vai trò của luật sư biện hộ vẫn chưa được công nhận và tôn trọng đúng mức. Ở Hoa Kỳ, luật sư là một officer of the court (thành viên của tòa án). Ngay cả khi đi qua hàng người chờ khám xét an ninh để vào tòa, luật sư chỉ cần đưa thẻ luật sư ra là được đi thẳng vào tòa mà không cần phải sắp hàng chờ đợi. Luật sư cũng không phải xin phép ai để đại diện cho bị cáo, mà chỉ cần xuất hiện trước tòa, tuyên bố mình là luật sư cho bị cáo là được công nhận ngay, vô điều kiện, không xét hỏi, ngoại trừ những trường hợp đặc biệt có những yếu tố bất thường.

Thứ tư là sự trộn lẫn giữa các chức năng công tố, xét xử và biện hộ. Ở phiên tòa này, HĐXX đã nắm hết cả ba vai trò. Vai trò của kiểm sát viên (công tố) đứng ngang hàng với HĐXX trong chức năng và vị trí chỗ ngồi, trong khi luật sư thì phải ngồi ở dưới hàng ghế xa rời thân chủ.

Thứ năm là sự trộn lẫn giữa hai giai đoạn của xét xử về phạm tội (guilty phase) và tuyên án trừng phạt (sentencing). Điều này đã đặt các bị cáo vào vị thế khó xử. Nếu tranh cãi về bằng chứng hay là bản chất tội phạm thì bị cho là “ngoan cố, không thành khẩn khai báo”; nếu khai báo thành khẩn thì không khác gì tự ký tên vào bản án cho mình. Ở Hoa Kỳ, sau khi bị cáo đã được tuyên bố là phạm tội, trong trường hợp đại hình, thì tòa sẽ ấn định một phiên xét xử cho bản án vào một thời gian từ khoảng 30 ngày đến 6 tháng, tuỳ theo bản án, để cho công tố, bị cáo, luật sư cũng như các bên có đủ thời gian chuẩn bị cho những tình tiết gia trọng hay giảm nhẹ.

Thứ sáu là không có tiêu chuẩn và phần xét hỏi để giảo nghiệm sự thật và mức độ khả tín của bằng chứng. Đây là một vấn đề pháp chế cơ bản của Việt Nam vốn đòi hỏi cải cách khẩn cấp.

Thứ bảy là các nhân chứng cần thiết từ các cơ quan điều tra và công an đã không có mặt tại tòa để xác nhận giá trị của bằng chứng. Điều lạ lùng là ở phiên tòa này chỉ có một nhân chứng duy nhất được gọi lên để xét hỏi trong vòng khoảng 10 phút.

Thứ tám là thời gian và quy trình xử án đã không cho phép những vấn đề cơ bản về pháp lý được giải quyết trước khi đi vào phần xét xử, ví dụ, (1) Bằng chứng nào đã được thu thập hợp pháp, (2) Nhân chứng nào là quan trọng, (3) Có phải bị cáo đã ép cung và bị truy bức, nhục hình, hay là (4) Có phải xử tập thể bốn bị cáo cùng một phiên tòa khi sự kiện, chủ ý và lịch sử phạm pháp, nếu có, lại khác biệt nhau quá xa.

Thứ chín là đã không có thủ tục cho các bên đặt vấn đề về tiền lệ pháp lý cho các yếu tố cấu thành tội phạm như “tham gia”, “tổ chức”, “lật đổ”… Tòa án cũng không hề đề cập đến các tiêu chuẩn định danh và định nghĩa cho các yếu tố này.

Thứ mười là sự sắp đặt vị trí của các thành phần tham dự tại tòa. Ở Hoa Kỳ, tại tòa, luật sư ngồi bên cạnh thân chủ, ngang vị thế với công tố. Còn ở Việt Nam, tôi vẫn không hiểu tại sao luật sư lại bị ngồi cách rất xa và bị tách biệt khỏi các thân chủ bị cáo? Làm sao họ có thể trao đổi, cố vấn, tham khảo trong kín đáo, riêng tư? Tại sao kiểm sát viên lại ngồi ngang hàng với HĐXX? Tại sao lại bắt bị cáo đứng lên để trả lời khi xét hỏi trong tình trạng sức khoẻ suy yếu và tinh thần căng thẳng như vậy? Và còn điều này nữa: Tại sao lại còn duy trì “vành móng ngựa” để bắt các bị cáo đứng vào đó khi bị xét hỏi hay thưa chuyện cùng tòa? Theo tôi thì nó không những là không cần thiết và trái nghịch với chức năng biện hộ của luật sư, quyền hạn của bị cáo, mà còn là một biểu tượng bất công từ một di sản pháp chế áp bức và nhục nhã của thực dân.

Và thứ mười một, nhưng chưa hẳn là hết, là phần nghị án của HĐXX. Như tôi đã trình bày ở câu trả lời trước, đây là một trò đùa quá hiển nhiên, một thái độ coi thường pháp chế quốc gia, không tôn trọng quyền hạn của các bị cáo, khinh thường dư luận nhân dân và thế giới, đặt để quốc gia và chế độ vào vị thế bị coi thường, một hành vi bôi bác chế độ. Không phải là cái gì ở Mỹ, về phương diện luật pháp cũng đúng, cũng hay. Cũng không phải luật pháp Hoa Kỳ là mẫu mực tối ưu cho thế giới. Nhưng ít ra là vậy. Người Mỹ có thể chỉ trích, bôi bác chính phủ, chế độ, nhưng giới tư pháp không bao giờ vi phạm pháp chế một cách hiển nhiên như là của HĐXX trong phiên tòa vừa qua.

talawas: Theo anh, những vi phạm thô bạo này xuất phát từ nguyên nhân chủ yếu nào? Anh có cảm giác rằng HĐXX của thẩm phán Nguyễn Đức Sáu phần nào ý thức được những sai phạm đó, nhưng không có chọn lựa khác?

Nguyễn Hữu Liêm: Nếu ai cho rằng có sự chỉ đạo chính trị cho bản án, ví dụ từ Bộ Chính trị, thì điều đó không chính xác. Đối với các phiên tòa chính trị và an ninh, các lãnh tụ chính trị Việt Nam không muốn can dự vào. Tôi không muốn đoán mò, nhưng tôi cho rằng một trong những yếu tố quan trọng nhất cho sự vi phạm nói trên là thói quen và lề lối văn hóa ứng xử và hành động pháp chế của hệ thống tư pháp Việt Nam, vốn còn phôi thai và lệch lạc. Thói quen này đã tạo ra một văn hóa bất cẩn, coi thường pháp luật hiện hành và bỏ qua các tiêu chuẩn công lý phổ quát. Thẩm phán Nguyễn Đức Sáu cũng nằm trong bối cảnh văn hóa pháp chế này. Và dù có ý thức được vấn đề hay không, giống như là khi lái xe trên đường phố Sài Gòn, muốn đi được qua một ngã tư đường thì ông phải vi phạm những quy tắc giao thông cần thiết vì không có chọn lựa nào khác.

talawas: Chẳng lẽ hệ thống tư pháp Việt Nam không là sản phẩm của hệ thống chính trị Việt Nam hay sao? Anh tin rằng có thể cải cách mô hình hay văn hóa pháp luật mà không cần đụng chạm tới nền tảng của mô hình hay văn hóa chính trị?

Nguyễn Hữu Liêm: Dĩ nhiên hệ thống tư pháp Việt Nam, và của bất cứ quốc gia nào, là sản phẩm của hệ thống chính trị liên hệ. Nhưng vấn đề là vậy. Quyền lực và mệnh lệnh chính trị, qua sự thể hiện bởi guồng máy pháp chế, vẫn có thể thực thi bằng một phương thức thuyết phục hơn. Vẫn một cáo trạng đó, nhưng HĐXX không cần phải xử án một cách thiếu chuyên nghiệp, vội vàng và vi phạm ngay cả thủ tục tố tụng hiện hành, chưa nói tới các tiêu chuẩn quy trình công lý phổ quát của nhân loại ngày nay. Thế giới đang lên án các bản án này không phải là về quyền hạn hay nội dung pháp chế, vì ít nhất là hai bị can đã tuyên bố là họ đã vi phạm pháp luật hiện hành Việt Nam, dù rằng luật ấy có thỏa mãn công lý nội dung phổ quát hay không. Thế giới lên án phiên tòa này vì sự vi phạm trắng trợn quy trình và thủ tụng tố tụng của ngay chính quốc gia thẩm quyền. Bất cứ hệ thống chính trị nào, dân chủ hay độc tài, cộng sản hay tư bản, xưa nay đều sẽ bỏ tù những người tham gia các tổ chức có âm mưu lật đổ chế độ chính trị hiện hành. Thành ra đây không phải là một vấn đề thuần chính trị. Theo tôi, nó là một khuyết điểm nặng về pháp chế mà sự thực thi vẫn còn bị coi thường và bất chấp tất cả.

talawas: Ở trên anh có nói rằng phiên tòa này không thuyết phục về mặt chính trị. Những lời nhận tội trước tòa của hai bị can Lê Công Định và Nguyễn Tiến Trung, hai người được dư luận trong và ngoài nước chú ý hơn cả, không có tác dụng thuyết phục nào sao?

Nguyễn Hữu Liêm: Phiên tòa này, chính trị hay pháp lý, đã không thuyết phục ai cả, ngay cả các thành phần trong HĐXX, tôi nghĩ vậy. Nó không thuyết phục vì sự vi phạm rõ ràng về quy trình và thủ tục tố tụng. Ai cũng biết rằng, công lý bị trì hoãn là công lý bị chối từ. Nhưng đối với vụ xử án này thì công lý gấp rút là công lý bị áp đặt. Câu hỏi ở đây là vậy. Hãy bỏ qua về phương diện công lý nội dung (substantive justice), về những lời khai nhận tội, về các yếu tố cấu thành tội phạm, nhìn chung, trên phương diện công lý quy trình (procedural justice), đây có phải là một phiên tòa đúng tầm mức và nhu cầu của vấn đề hay không? Trên tiêu chuẩn công bằng sơ đẳng, tôi phải nói rằng, không. Đây chính là đầu mối cho tính thiếu thuyết phục của các bản án, dù bạn ở bất cứ khuynh hướng chính trị nào.

talawas: Stalin sẽ không đồng ý với anh. Ông ta sẽ không thấy có điều gì đáng phàn nàn, ngoài việc các bản án đó là quá nhẹ so với chuẩn trừng phạt áp dụng trong các phiên tòa trình diễn ở Moskva những năm 30.

Nguyễn Hữu Liêm: Vâng, Stalin sẽ không đồng ý với tôi. Một kẻ tàn sát hàng triệu người như ông ta sẽ chẳng cần đến một phiên tòa để tìm bản án cho đối thủ chính trị. Ông ta sẽ ra lệnh bắn chết các nhà dân chủ, và các đồng chí của mình nếu cần, từ lúc họ mới chỉ hé miệng thôi, mà không cần xét tội. Tôi thấy ở Việt Nam, một đế chế mang ít nhiều bản sắc chủ nghĩa Stalin, dù tự nó đang dung chứa đầy dẫy khuyết điểm, nhưng ánh sáng của lý tính, của lương tâm, của thời đại và nhân loại – và thiết yếu tính của quy luật kinh tế thế giới – đang dần dần chuyển hóa những góc cạnh tối tăm của cả một thể chế vốn bắt đầu biết mình đã sai lầm và đang cố gắng cải cách. Hãy đóng góp vào năng lực và ý chí cải cách này, tôi thiết nghĩ, đó là con đường tối ưu cho tình thế hiện nay.

talawas: Cộng đồng người Việt hải ngoại vốn hình thành từ xung đột với thể chế chính trị trong nước. Sự thất vọng của anh về phiên tòa này không làm lung lay niềm tin mà anh bày tỏ gần đây, trong dịp về dự Hội nghị Việt kiều tháng 11 năm ngoái, về triển vọng hợp tác giữa chính quyền Việt Nam với cộng đồng hải ngoại?

Nguyễn Hữu Liêm: Tôi có thất vọng về phiên tòa này thật. Nhưng điều này không làm tôi nản lòng. Mà ngược lại, ngay từ trong phiên tòa tôi đã cảm nhận được rằng, dù vụng về, dù ngang bướng, nhưng guồng máy công an và pháp chế này đang tự chính nó thay da đổi thịt từ những con người tham dự. Nhìn những khuôn mặt trí thức sáng sủa và bình thản của các bị cáo, họ đúng là các nhà dân chủ, cũng như các khuôn mặt nghiêm trang, điềm đạm, nếu không nói là có nét đức độ, của HĐXX, và ngay cả các kiểm sát viên, đã làm tôi hy vọng. Có thể họ, ít hay nhiều, đều mong rằng các kịch bản xét xử này sẽ không còn lâu dài. Một ngày nào đó họ sẽ phải có được một chỗ ngồi xứng đáng và thích hợp cho một quy trình và nội dung pháp chế chuyên nghiệp và tiến bộ hơn. Tôi càng hy vọng và lạc quan về khả năng đóng góp của những người như tôi cho Việt Nam. Vì thế, tôi đã vừa viết xong một bản kiến nghị cải cách thủ tục tố tụng pháp chế căn cứ vào những khuyết điểm của phiên tòa này và tôi sẽ gởi cho các giới có thẩm quyền liên hệ. Tôi chỉ sợ là mình không đủ tài năng cho những gì mà tôi muốn góp ý mà thôi. Cộng đồng người Việt hải ngoại có quyền thất vọng và giận dữ với chính quyền Việt Nam vì phiên tòa này. Nhưng khi chúng ta đặt nó trong một bối cảnh chung thì đây chỉ là một bước lùi nhỏ trong các bước tiến lớn của tiến trình xích lại gần nhau. Muốn cho sự bước lùi như thế này không còn tiếp diễn thì người Việt ở hải ngoại cần phải dấn thân và tiếp cận nhiều hơn nữa để có thể có ảnh hưởng và có tiếng nói cho những gì mình muốn thay đổi. Chắc rằng không còn con đường nào khác hơn.

talawas: Cộng tất cả “những bước lùi nhỏ” thời gian qua thì trong đời sống chính trị, dường như Việt Nam đang có một bước “đại nhảy vọt” về phía những năm 50 của thế kỷ trước, mà thành tựu chưa phai nhạt là Vụ Nhân văn-Giai phẩm. Chỉ trong vòng 11 ngày của tháng này, chính quyền Việt Nam đã kết án hoặc y án tổng cộng 69 năm tù, trên 40 năm quản chế đối với 14 người hoạt động dân chủ và bắt giam thêm một người khác[1]. Những con số này vẫn cho phép anh hy vọng vào sự tự thay da đổi thịt, sau hơn một nửa thể kỷ tự lặp lại, của hệ thống chính trị và hệ thống pháp chế này?

Nguyễn Hữu Liêm: Dù muốn hay không, tiếc thay, trong suốt gần thế kỷ qua, lịch sử Đảng CSVN là lịch sử Việt Nam. Nó là một vòng xoáy trôn ốc lặp lại nhiều sai lầm lớn – nhưng mức độ ngày càng giảm nhẹ đi. Đây chính là vấn đề chung của một thể loại cách mạng khi những con người duy ý chí muốn chuyển hóa lịch sử toàn diện. Trong ý chí quyền lực đó, Đảng CSVN đã giết chết cả triệu người từ những chính sách chiến tranh và xã hội – mà nếu ý chí lịch sử đó đã ít đi phần cường điệu cực đoan thì sự hy sinh của nhiều thế hệ dân tộc đã không phải lớn lao như thế. Đối với truyền thống và tập quán ý chí này, 69 năm tù cho 14 người khác chính kiến chỉ là một hy sinh rất nhỏ. Còn đối với quan điểm của những người đứng bên ngoài dòng lịch sử đó, như người Việt hải ngoại, hay quần chúng trí thức phản kháng quốc nội, phải nói rằng đó là một tổn thất không nhỏ cho nguyên khí quốc gia. Khi nhìn lại 70 năm qua, thì sự tốn thất lần này chỉ là một cái tát tai cảnh cáo để dằn mặt hơn là cái chém đứt đầu của mã tấu máu xương. Nó nói lên một sự chuyển hóa rất xa trong bản chất bạo quyền của một thể chế đi từ một dòng máu anh hùng trong thiết yếu tính của hoàn cảnh vốn bị ô nhiễm bởi những thói quen sắt máu, bạo tàn của một khối dân tộc còn mang nhiều tính dã man và cuồng bạo. Tuy nhiên, nếu ai chịu khó về Việt Nam, đi thật sâu vào xã hội, gặp gỡ nhiều tầng lớp lãnh đạo và cán bộ, tìm hiểu cặn kẽ hơn về những gì bên trong của chế độ và con người, thì họ sẽ thấy rằng Đảng CSVN và thể chế này đã thay da đổi thịt rất nhiều. Trong cái đà chuyển hóa của guồng máy, của chính sách, ý thức và lương tâm – dù rằng đang có những hiện tượng thoái hóa tự nhiên của con người đi từ chiến tranh qua kinh tế – tất cả đều đang ở trên vòng xoáy đi lên. Vâng, đi lên. Đó là điều làm tôi nuôi nhiều hy vọng.

talawas: Cùng với nhiều sự kiện khiến dư luận bức xúc khác, phiên tòa ngày 20 tháng 1 đã kéo theo những phê phán nghiêm khắc đối với thể chế chính trị hiện hành, ngay cả từ phía những trí thức được coi là thuộc truyền thống Việt kiều cánh tả ở phương Tây. Song dường như chính quyền Việt Nam vững tin ở vị thế đang được củng cố của mình trong một liên minh mới và cho phép mình bỏ qua những đồng minh cũ. Những lý tưởng cánh tả của anh đang chờ ở bến nào, phía trước hay phía sau tọa độ hiện nay của con thuyền cách mạng vô sản Việt Nam?

Nguyễn Hữu Liêm: Tôi đã sinh hoạt nhiều với các phe cánh tả, “thân cộng” của thời chiến tranh trước 1975.  Phần lớn thế hệ đó đến gần với người cộng sản vì lòng yêu nước, vì tinh thần dân tộc, vì ghét bực Pháp và Mỹ. Nhưng sau 1975, họ là thành phần dễ bất mãn nhất đối với chế độ. Lý do dễ hiểu. Con người lý tưởng bao giờ cũng dễ thất vọng.  Nếu không chống chế độ này thì họ cũng chống chế độ khác. Không có chế độ nào là toàn hảo trong mắt họ – và điều đó là đúng. Mặt khác, cho đến nay, chính quyền Việt Nam cũng đã rất vụng về, nếu không nói là tệ hại, khi đã biến rất nhiều đồng minh của mình thành kẻ chống đối. Chỉ một chuyện nhỏ là không cho chiếu khán về nước thôi đã biến một số trí thức vốn thiên tả trở nên những người chỉ trích chế độ mạnh nhất. Và phiên tòa này lại làm thêm một cái cớ cho họ phê phán nữa. Tất cả lập trường chính trị chỉ là tâm lý cá nhân. Phe tả bây giờ không còn hữu dụng cho nhu cầu ngoại giao như thời chiến nữa. Họ không còn có gì nhiều để cống hiến cho chính quyền. Liên minh quyền lực mới của thể chế chính trị Việt Nam là cả thế giới này. Khi họ đã bỏ ra hai tỷ đô la để mua tàu ngầm, nhận năm tỷ đô la tài trợ từ thế giới, làm chủ tịch Hội đồng Bảo an Liên hiệp quốc, thì chúng ta phải biết rằng may mà còn có Nghị quyết 36 của Bộ Chính trị về Việt kiều. Con đường trí thức cánh tả như đã từng đi qua nay đã lỗi thời. Tôi muốn đề ra con đường “thực dụng mới” – trong ý nghĩa tích cực của khái niệm này. Không mơ mộng ảo tưởng, nhưng cũng không thụ động mỉa mai. Phải dấn thân nhiều hơn cho từng chuyện nhỏ mà mình làm được trong bối cảnh khả thi của từng vấn đề. Tương lai, từ phương pháp dấn thân “thực dụng mới” này, sẽ tự nó hình thành và chắc chắn là phải tốt đẹp hơn.

talawas: Xin cảm ơn anh Nguyễn Hữu Liêm.

© 2010 talawas

© 2010 Nguyễn Hữu Liêm


[1] 19/1/2010: Tòa phúc thẩm Hà Nội y án đối với Phạm Văn Trội, Vũ Hùng và Nguyễn Đức Thạch, tổng cộng 10 năm tù, 10 năm quản chế

20/1/2010: Tòa sơ thẩm TPHCM kết án Lê Công Định, Nguyễn Tiến Trung, Trần Huỳnh Duy Thức và Lê Thăng Long 33 năm tù, 14 năm quản chế

22/1/2010: Tòa phúc thẩm Hải Phòng y án đối với Nguyễn Xuân Nghĩa, Nguyễn Văn Túc, Nguyễn Văn Tính, Nguyễn Kim Nhàn, Nguyễn Mạnh Sơn và Ngô Quỳnh, tổng cộng 22 năm tù, mỗi người 2-3 năm quản chế

22/01/2010: Bắt giam Nguyễn Bá Đăng

29/01/2010: Tòa sơ thẩm Hải Phòng kết án Phạm Thanh Nghiên 4 năm tù, 3 năm quản chế.

Phản hồi

39 phản hồi (bài “Nguyễn Hữu Liêm trả lời phỏng vấn của talawas: Con đường “thực dụng mới””)

  1. Hưng Quốc says:

    Việc ông Nguyễn Hữu Liêm được tót lên hàng ghế VIP (trong khi các tổ chức quốc tế và gia đình bị cáo đều phải chấp nhận chầu rìa, đến cái hình cũng không có) trong phiên xử ngày 20 tháng 1 cho thấy Đảng CS Việt Nam đã chính thức lật con bài tẩy này. Cũng phải thú nhận rằng, chỉ cho đến lúc này tôi mới hiểu đầy đủ hơn về con người này, con người mà tôi đã từng ứng với bài “Đường công danh” của Nguyễn Công Trứ.

    Phải chăng, chơi bài ngửa đang là một xu hướng “thực dụng mới” của Đảng Cộng Sản Việt Nam? Việc này cũng chưa rõ, vì chưng một mình Nguyễn Hữu Liêm chỉ là một phép thử chưa nói lên được điều gì (và có lẽ đã có quá đủ giấy bút dành cho cái phép thử này).

    Kể từ bài viết “tiếng còi hú” cho đến bài phỏng vấn đầu tiên của talawas với Nguyễn Hữu Liêm, cho thấy một Nguyễn Hữu Liêm với những tình cảm đầy “bản năng” (rạo rực với tiếng còi hú, chất ngất với bài ca “Như có Bác Hồ trong ngày vui đại thắng”, cười khoái trá khi được phong danh “triết-gia-còi-hụ”..), được Đảng, đồng chí Đỗ Mười và các đồng chí lãnh đạo “cảm hóa”. Song vì sao ở bài phỏng vấn này, NHL vẫn đưa ra được cái nhìn “khách quan” trong “bốn sự vi phạm”? Có hai lý do chính. Thứ nhất, như đã nói, đó là “kiểu chơi mới” của Đảng CS, chơi bài ngửa. Không cần NHL bày đặt “bốn sự vi phạm”, ngay sau phiên tòa, chỉ cần vài tin vặt như các tổ chức quốc tế, thân nhân bị cáo không được tham dự phiên tòa, công an chìm nổi giăng khắp tòa, thời gian luận án ngắn hơn nhiều thời gian tuyên án… là người ta (chả cần là TS, cũng chẳng cần là luật sư) cũng thừa hiểu đây là một phiên tòa vẽ vời lố bịch rồi, và một khi nó đã là lố bịch rồi thì dù có ngồi mà luận đến cả trăm cái “sai phạm” cũng chỉ là trò trẻ nít. Thứ hai, có lẽ là cái “nghề luật sư” trong NHL nó trỗi dậy chăng?

    Thế còn tại sao NHL, cho dù thị phi vẫn quyết định “dấn thân”? Hơn ai hết, NHL hiểu rất rõ, cho dù một lúc nào đó ĐCS Việt Nam trở mặt với mình thì Liêm luôn biết rằng ở phía bên kia bờ Đại Tây Dương luôn có chú Sam chờ đón, và vòng tay của vị nữ thần Tự Do lúc nào cũng dang tay đón nhận (quốc tịch Công dân số Một). Đó là tâm lý đấu tranh của những “nhà cách mạng nửa vời”. Sớm hay muộn thì NHL sẽ bị gạt ra khỏi cuộc chơi vì ông ta không phải là người chơi, và cũng không xứng đáng là ứng cử viên cho cuộc chơi mới, nếu có. Và rồi, dù thị phi đến đâu, vì không là con người của công chúng, vài ba năm, có khi vài ba tháng người ta cũng chẳng còn nhớ ông ta là ai nữa.

    Trong khi chờ những “phép thử” (vẽ nhọ bôi hề) tiếp theo thì chúng ta (tôi xin dùng từ này để tỏ lòng phân ưu cùng gia đình các nhà hoạt động vì dân chủ) vẫn cứ phải tiếp tục nuốt đắng nuốt cay với các nhà hoạt động vì dân chủ phải vào ngục tối của cộng sản, hàng ngày.

  2. lergeneral says:

    Tôi cho rằng chúng ta cần nhiều người như ông Liêm với phong cách và ý tưởng, tuy không mới mẻ gì nhưng người đi theo chủ trương như ông thì hiếm. Tôi như gặp được “đồng chí”, nói theo các chiến binh CS, khi đọc những bài viết và gần đây nhất là bài trả lời phỏng vấn cuả ông về phiên toà xử tại SG.

    Tôi cho rằng đó là một phát biểu cần và đủ. Nếu chúng ta suy diễn và tiếp tục bàn luận thì sớm muộn gì cũng bị đi sai cái nội dung cuả nó.

  3. […] “THỰC DỤNG MỚI” Phạm Thị Hoài phỏng vấn Nguyễn Hữu Liêm Theo Talawas talawas: Thưa anh Nguyễn Hữu Liêm, trong phiên tòa lịch sử ngày 20 tháng 1 vừa […]

  4. Tôn Văn says:

    Thưa quý bác,
    Tôi rất thích đọc các phản hồi vì tại đây, các vấn đề được coi xét, phản biện từ nhiều cách nhìn. Tuy nhiên – thực lòng – nhiều đề tài (như trong mục này) đối với tôi thật hơi bị quá cao, sâu và rộng. Vậy chỉ xin … “xắc mắc” chút ít về từ ngữ; cho nó … LÀNH!

    1
    Bác Thanh Nguyễn gọi chế độ Việt Nam ngày nay là „một chế độ độc tài, toàn trị “ – Vậy thế nào là “độc tài”, thế nào là ”toàn trị”? Tôi tìm Cụ Đào Duy Anh thì chỉ được chữ „độc tài“, được giải như sau:
    ĐỘC = Một mình, riêng, …
    ĐỘC TÀI, Xem chữ Chuyên chế
    CHUYÊN CHẾ = Lấy ý một mình mà độc đoán, độc hành – Chính thể do ông quân-chủ độc-tài (Absolutiste).
    Vậy 1 chế độ độc tài thường gắn với 1 “ông quân chủ độc tài” như Hitler, Stalin, etc. – Một người nắm toàn bộ quyền hành trong suốt đời mình và con cháu chút chít của mình. Chế độ ở Việt Nam và Trung Quốc ngày nay là các chế độ TOÀN TRỊ một đảng với việc khẳng định: “Đảng (Cộng-sản) lãnh đạo toàn diện, tuyệt đối và về mọi mặt”. Chế độ của ông Ngô Đình Diệm là chế độ „gia đình trị“.

    2
    Bác Lê Anh Dũng đã cho một phác thảo tốt (rõ) về sinh hoạt tư tưởng thời gian cuối. Trích: “Thông Luận còn chỉ trích nặng nề một cách có sách lược, và trường kỳ trong ít nhất 2 năm gần đây về những phát biểu, hành động của những cá nhân đối lập với nhà cầm quyền VN thiếu, hoặc không có tổ chức.” Vậy TỔ CHỨC là gì?
    Nói ngắn gọn, tính tổ chức là đặc điểm và ưu thế của con người so với các loài động vật khác trong cuộc sinh tồn từ hoang dã đến văn minh. Câu dân gian: “Mạnh, là mạnh cả bè, / Mạnh chi cây nứa le te một mình” là phản ánh nhận thức đó. [“Chết cả đống hơn sống một người” mang tính luân lý đạo đức nhiều hơn]. Nhưng tổ chức để làm gì, đã làm được gì? Tổ chức cộng đồng từ bộ lạc, công xã đến quốc gia để tụ họp nhân lực và TRÍ LỰC. Tại sao 1 đất nước có cả tỷ người mà hầm hè mãi vẫn không nuốt trôi 1 cộng đồng chỉ dăm bảy chục triệu? Vì trí lực cái này kém cái kia! (thí dụ thế). Tổ chức thành đảng phái để đánh đổ cái khác, giành chính quyền cho mình là cái về sau này, mà cũng chỉ trong ngắn hạn. Marx nói: Đảng cộng sản giành chính quyền và TỔ CHỨC MỘT NỀN SẢN SUẤT có năng suất cao hơn… chính là nói đến việc tổ chức phát huy trí lực…
    Vì sợ phải viết đến trăm lần (như khi tập viết vỡ lòng) chữ TỔ CHỨC mà chưa hiểu được ý nghĩa của nó, nên cố tìm đọc ít nhiều như thế. Mong các bác rộng tình lượng thứ.

    Trân trọng.

  5. Vũ Quang Khải says:

    Ý kiến của Thanh Nguyễn có một vài điểm mâu thuẫn. Ở đoạn đầu, TN nói ông Liêm đã “biện giải tất cả sai trái đó bằng yếu tố văn hóa ứng xử và cố tình tránh né đến yếu tố chính trị”, rồi nói tiếp rằng “ông Liêm có cái nhìn đầy thiên vị, rất phiến diện và khá ngây thơ khi cho rằng không có sự chỉ đạo từ giới lãnh đạo chính trị nhà nước VN trong phiên tòa này”.

    Đã “cố tình tránh né”, đã “có cái nhìn đầy thiên vị, rất phiến diện”, thì không thể gọi là “khá ngây thơ”.

    Nếu “khá ngây thơ” thì sao lại “cố tình tránh né” để “biện giải tất cả sai trái” đó?

    TN lại nói:
    “Khi khẳng định nhà nước CSVN hiện tại mang ít nhiều bản sắc độc tài Stalin, có thể giết chết đồng chí của mình, hoặc những nhà dân chủ, vậy mà ông Liêm vẫn cao thượng kêu gọi sự phục thiện. Mong mỏi sự chuyển hóa của một thể chế bạo quyền… Điều này quả là không tưởng.”

    Sao lại gọi là “cao thượng”?

    Đã “khẳng định nhà nước CSVN hiện tại mang ít nhiều bản sắc độc tài Stalin, có thể giết chết đồng chí của mình, hoặc những nhà dân chủ”, mà ông Liêm vẫn “cố tình tránh né”, “có cái nhìn đầy thiên vị” để “biện giải tất cả sai trái” đó. Vậy thì không thể có chữ “cao thượng” ở đây.

    Cái trò “kêu gọi sự phục thiện”, “mong mỏi sự chuyển hóa” chỉ là cái trò đóng kịch để xoa dịu lòng căm hận của nhân dân và những người bị áp bức, những người chống đối.

  6. mai viet tu says:

    Tôi xin làm rõ về “giá trị” hơn là đề cập đến “kỹ thuật” như trong bài phỏng vấn này.

    Chính phủ (CP) VN phải cẩn thận vì phiên tòa này còn tệ hơn phiên tòa thực dân Pháp ngày xưa trên dân tộc Việt ta. Bởi vì thực dân Pháp đã dàn dựng những phiên tòa mà người Việt yêu nước bước vào tòa là đã có tội và họ phải chứng minh là họ vô tội. Cái tệ hơn cho bây giờ là họ bước vào tòa là đã có tội và không được cơ hội đầy đủ để chứng minh mình vô tội và còn nhận tội xin khoan hồng. Trong khi một chế độ dân chủ tiến bộ là người bước vào tòa là hoàn toàn vô tội và tòa án phải “chứng minh hoàn toàn rõ ràng và chắc chắn” là người đó có tội.

    CP VN của ĐCSVN trong thế hệ lãnh đạo bây giờ không thông hiểu dân tộc VN nhiều và có thể mắc lại lỗi lầm của thực dân Pháp trong quá khứ như giết 13 liệt sĩ tại Yên Bái để sửa soạn đưa Bảo Đại về nước nắm quyền so sánh như những phiên tòa này để chuẩn bị cho đại hội đảng. Do đó “thực dụng mới” về “kỹ thuật” cũng không thay đổi bản chất của phiên tòa này.

    Nhưng, có lẽ nhiều đảng viên CS thở phào khi bị cáo kháng án vì họ còn hy vọng để có cơ hội “sửa sai”.

    Hãy đi vào căn bản của vấn đề cá nhân, tòa án và xã hội. “Ý kiến khác” không bao giờ được xem là “chống đối” trong xã hội văn minh. “Ý kiến” là cái khả năng và ước muốn trong sự suy nghĩ khác với những người khác, không đồng ý với họ và diển tả sự bất đồng ý bằng nhiều dạng khác nhau. “Ý kiến” là căn bản nguyên lý của tự do cá nhân. HĐXX là những người đóng vai trò chính trong mô tả và áp dụng luật pháp. Họ phải đối diện với sự “không rõ ràng” và “không chắc chắn” của một số chi tiết luật pháp. Khi đối diện họ phải tự tham gia vào sự tiến hóa của luật và sự tiến hóa của giá trị của bộ luật để sự “không rõ ràng” và “không chắc chắn” được giải quyết. Phiên tòa vừa qua đã thất bại hoàn toàn dựa vào những điểm trên.

  7. Thanh Nguyễn says:

    Cảm ơn BBT talawas đã đặt những câu hỏi và đặc biệt cảm ơn ông Nguyễn Hữu Liêm đã kiên nhẫn trả lời phỏng vấn, cung cấp cho mọi người những thông tin hữu ích “từ bên trong” của phiên toà dị hợm kể trên.
    Và tất nhiên, ông NHL biết rằng đó là những thông tin thuộc về hiện tượng, ông đã nêu 11 (và có thể chưa hẳn đã hết) những bất cập của phiên tòa, và cuối cùng biện giải tất cả sai trái đó bằng yếu tố văn hóa ứng xử và cố tình tránh né đến yếu tố chính trị. Điều này hoàn toàn không thuyết phục.

    Bên cạnh đó, ông Liêm có cái nhìn đầy thiên vị, rất phiến diện và khá ngây thơ khi cho rằng không có sự chỉ đạo từ giới lãnh đạo chính trị nhà nước VN trong phiên tòa này: Một, vì đã từng được gặp một số lãnh đạo nên ông Liêm lên tiếng bênh vực họ. Hai, ông Liêm được tiếp xúc một số lãnh đạo của “nhóm này” mà có thể không được gặp lãnh đạo của “nhóm kia” nên lời nhận định trên không toàn diện. Ba, những thông tin loan tải từ trong và ngoài nước kể từ khi bắt các nhà bất đồng chính kiến này cho đến ngày phiên tòa diễn ra, cũng đủ để khẳng định rằng có liên quan đến giới lãnh đạo chóp bu của nhà nước CSVN dù chỉ là gián tiếp, và điều này ai cũng có thể biết được mà không cần phải đoán mò như ông Liêm nói.

    Khi khẳng định nhà nước CSVN hiện tại mang ít nhiều bản sắc độc tài Stalin, có thể giết chết đồng chí của mình, hoặc những nhà dân chủ, vậy mà ông Liêm vẫn cao thượng kêu gọi sự phục thiện. Mong mỏi sự chuyển hóa của một thể chế bạo quyền… Điều này quả là không tưởng.

    Thử hỏi ông Liêm, khi ngồi dự phiên tòa, ông đã nhìn ra văn hóa ứng xử làm nên sự luộm thuộm của phiên tòa, vậy ông có tự đặt câu hỏi (hoặc lý giải) được nguyên nhân sâu xa nào đã làm nên cái thói quen và lề lối văn hóa ứng xử bất cẩn và coi thường hành động pháp chế, bỏ qua các tiêu chuẩn công lý phổ quát trong hệ thống tư pháp Việt Nam hiện tại mà ông đang chứng kiến?

    Có phải chăng đây là kết quả văn hóa được hình thành từ một chế độ độc tài, toàn trị, vốn đã đạp lên giá trị công lý phổ quát sơ đẳng về quyền con người?

    Thêm một câu hỏi nữa dành cho ông Liêm và các vị trí thức khuynh-tả-thỏa-hiệp là: Các ông có băn khoăn và tự hỏi rằng: Điều gì đã buộc những trí thức trẻ tuổi, những người có tâm huyết như Trần Huỳnh Duy Thức, Lê Công Định, Lê Thăng Long, Nguyễn Tiến Trung, Trần Anh Kim… trở thành những bị cáo trong các phiên tòa bất-chấp–dư–luận-thiếu–chuyên-nghiệp này?

    Đã hơn 70 năm qua, thế hệ trước những người này đã im lặng, đã ngồi chờ sự hối cải của “lương- tâm bạo quyền” hoặc thay đổi của “lý-tính độc tài” nhưng họ đã vô vọng. Chính vì vậy, mà giờ đây thế hệ sau này phải cất tiếng nói. Việc lên tiếng đòi hỏi sự thay đổi của các bị cáo trong phiên tòa kể trên, đó là thiết yếu tính cần phải có và tốt hơn nhiều so với trạng thái thụ động, chờ đợi để rồi rơi vào trạng thái tự huyễn.

    Thưa ông Nguyễn Hữu Liêm và các vị trí thức khuynh-tả-thỏa-hiệp: Không thể nhượng bước và lùi lại thêm nữa. Bất kỳ một nhượng bộ và thỏa hiệp nào trước bạo quyền, cũng đều góp phần tạo nên sự triển hạn đáng bị chê trách một khi chúng ta sẽ phải đối diện với lịch sử của đời sau.

  8. Vũ Quang Khải says:

    A ha, ông Anh Dũng! Lại ông Anh Dũng đây rồi! Năm hết Tết đến rồi mà ông Anh Dũng đón Xuân vẫn không quên nhiệm vụ. Tưởng ai khác bênh vực cho ông Liêm thì còn có gì để nói, chứ ông Anh Dũng mà bênh vực cho ông Liêm thì… hết sẩy.

    Bà con chịu khó xem lại cái danh sách những người đã từng được ông Anh Dũng bênh vực thì thấy ngay… con tẩy xì. Đúng thầy, đúng thuốc.

  9. hanh dao says:

    Ông Liêm cho rằng họ (HĐXX & kiểm sát viên), “ít hay nhiều, đều mong rằng các kịch bản xét xử này sẽ không còn lâu dài”. Người đại diện pháp luật, nắm quyền sinh sát trong tay (theo ông Liêm, cho rằng họ không phải làm theo chỉ thị), “nghiêm trang, điềm đạm, nếu không nói là có nét đức độ”, đã vi phạm nguyên tắc tố tụng nghiêm trọng & cơ bản là tại… “thói quen và lề lối văn hóa ứng xử và hành động pháp chế của hệ thống tư pháp Việt Nam, vốn còn phôi thai và lệch lạc, không phải do chỉ định” và họ “phải vi phạm, vì không có chọn lựa nào khác”.
    Ông Liêm như đang làm nhiệm vụ khi được mời tham gia phiên tòa là để bào chữa cho “cơ chế”.
    Lại là tại… cơ chế & không ai phải chịu trách nhiệm. Còn những ai nằm dưới gót giày của những “bước lùi nhỏ” thì ráng tự an ủi rằng những đấy chỉ là cái “tát tai” mà không là những “cái chém đứt đầu”, “không lạy tạ phụ mẫu chi dân còn kêu ca gì nữa”.
    Tôi cũng mong phương pháp “thực dụng mới” của ông Liêm hữu hiệu, rằng sự đóng góp ý kiến của ông – trúng phép hơn những đóng góp ý kiến xây dựng & thay đổi xã hội của những kẻ không biết cách nói. Bản kiến nghị của ông sẽ được nghiên cứu (!)& “kịp thời sửa chữa sai lầm” trong lần kháng án sắp tới. Lúc đó tin rằng sẽ ông không cần hú còi, vẫn thuyết phục được rất nhiều người tin vào phương pháp của ông & sự thành tâm thay đổi của thân chủ ông, không phải chỉ là những chiếc bánh vẽ.

  10. Anh Dũng says:

    Ông Nguyên Khôi !

    Tôi chỉ đề cập đến tính hai mặt, có xấu có tốt ( mà tôi gọi là “sự thật song hành” ) thôi mà.

    Thật là nhiều người thường oang oang về cái gọi là “đa chiều” lại “quên” sự thật song hành này.

  11. Khiêm says:

    Tôi cho rằng NHL đang chơi một trò chơi lớn. Ông ta nhận thấy bản chất của vấn đề, nhưng lại cố tình làm rối tung lên bằng trò chơi chữ nghĩa.

    NHL không ngây ngô. Cái thay da đổi thịt mà NHL nói đến xảy ra đầy dẫy trong lịch sử Việt. Cứ lấy thí dụ một triều Lê, sau hai đời đầu vô học sắt máu bạo tàn, sang đến đời thứ ba thì cảm thấy xa lắm rồi cái gốc tích rừng rú cũ và tìm cách xây dựng quyền lực của mình trên cơ sở nhân sự ở trung châu và sử dụng các công cụ của quyền lực mềm thông qua Nho giáo để ra ân đức và dùng sự sang cả của giai tầng mình như một lực hút với khối dân đen nghèo mạt. Có lẽ NHL đã ý thức được điều đó đã và đang xảy ra, và đại hội Đảng tới đây sẽ là một cột mốc chính thức cho sự chuyển hóa đó.

    Và đúng như NHL nói, đó chỉ là sự thay da đổi thịt. Còn cái đầu óc quyền lực toàn trị thì vẫn vậy. Quyền lực này giờ ý thức được việc cần thiệt để tạo ra một cung đình sang cả và đức độ như một biểu tượng cao nhất của văn hóa để tạo lực hút, một giai tầng có học cúc cung tận tụy để phục vụ cho nhu cầu vận hành guồng máy và một khuôn mặt trí thức cho chính quyền, và một dân chúng biết chữ nhưng biết sợ cho cái phận nhỏ nhoi của mình, suy nghĩ theo khuôn và mù kiến thức để loại trừ bất kỳ đối kháng nào.

    Như vậy NHL thừa hiểu sự dấn thân theo cái chủ nghĩa thực dụng mới trong cái guồng máy này sẽ dẫn ông đến đâu. Bởi cái mô hình này đã quá lạc loài so với thời đại. NHL giả ngây để đóng vai trò trung gian ca lịch sử. Nếu có một biến động lịch sử xảy ra – thằng dân ngày nay không ngu nữa nên tụi nó khó làm vua quan, thì ai ngoài NHL có thể làm con thoi giữa đối lập và chính quyền để tạo ra một sự chuyển hóa thông suốt.

    Chúc may mắn.

  12. Bắc Phong says:

    đúng người Đảng thay da đổi thịt
    hồng hào nhờ tham nhũng mà ra
    nhưng vẫn tính độc tài đảng trị
    ai chống thì tàn bạo không tha

  13. Nguyên Khôi says:

    Ông Anh Dũng cho rằng:

    Nhưng họ lại quên một sự thật song hành là mấy chục năm “chống, phá” của hàng đống nhà “dân chủ tự phong” cũng chẳng làm tình hình sáng sủa hơn.

    thế có nghĩa là thay vì “chống, phá” thì hãy quay về mà “vuốt, ve” thì tình hình sẽ sáng sủa hơn à? Quả là kỳ diệu.

  14. Anh Dũng says:

    Những người chỉ trích ông Liêm đều có chung một luận điệu rằng ông quá mơ hồ nên không thấy bao nhiêu nỗ lực “góp ý, xây dựng” mấy chục năm qua đều không làm tình hình sáng sủa hơn.

    Nhưng họ lại quên một sự thật song hành là mấy chục năm “chống, phá” của hàng đống nhà “dân chủ tự phong” cũng chẳng làm tình hình sáng sủa hơn.

  15. dahieu says:

    Trong hai câu nói của ông Liêm:

    1. “Phe tả bây giờ không còn hữu dụng cho nhu cầu ngoại giao như thời chiến nữa. Họ không còn có gì nhiều để cống hiến cho chính quyền.”
    2. “Con đường trí thức cánh tả như đã từng đi qua nay đã lỗi thời. Tôi muốn đề ra con đường “thực dụng mới” – trong ý nghĩa tích cực của khái niệm này.”

    Xin hỏi ông Liêm khi biết rằng “phe tả như ông” đã không còn hữu dụng cho “họ” nữa thì thì con đường “thực dụng mới” của ông có… hữu dụng không? Hay ông chỉ là con cờ để “họ”… lợi dụng thôi.

1 2 3
  • talawas - Lời tạm biệt

    Nói lời chia tay sau 9 năm tồn tại, chúng tôi thiết tha hi vọng vào sự ra đời của những mô hình báo chí và truyền thông mới, thực hiện bởi những người được trang bị những khả năng và phương tiện mà chúng tôi đã không thể có, với cùng một nhiệt thành phấn đấu cho một nền báo chí tự do cho Việt Nam... đọc tiếp >>>

  • Phản hồi mới nhất của độc giả