talawas blog

Chuyên mục:

Kenneth Roth: Phải chăng Obama chỉ hứa suông về nhân quyền?

27/03/2010 | 6:28 sáng | 1 phản hồi

Tác giả: Trần Ngọc Cư

Category: Thế giới
Thẻ: > >

Trần Ngọc Cư dịch

Sau tám năm của chính quyền Bush với các tai tiếng như tra tấn các nghi can khủng bố và coi thường luật pháp quốc tế, chiến thắng của Obama trong cuộc tranh cử tổng thống vào tháng 11 năm 2008 dường như đã thổi một luồng gió mát cho các nhà hoạt động nhân quyền. Obama nhậm chức vào lúc thế giới đang khao khát một vai trò lãnh đạo mới của Hoa Kỳ. Trong diễn văn nhậm chức, Obama tức khắc gửi tín hiệu là, khác với Bush, ông sẽ bác bỏ “sự lựa chọn giữa an ninh quốc gia và các lý tưởng truyền thống của Mỹ” vì ông cho rằng một sự lựa chọn như vậy là sai lầm.

Obama đối diện với thử thách là phải phục hồi uy tín của Hoa Kỳ vào một thời điểm mà các chính phủ chuyên đàn áp nhân quyền — vì được khuyến khích do ảnh hưởng ngày một gia tăng của các cường quốc độc tài như Trung Quốc và Nga — đang tìm cách phá hoại việc thực thi các chuẩn mực nhân quyền quốc tế. Như Obama đã tuyên bố khi ông nhận giải Nobel Hoà bình, người Mỹ không thể “đòi hỏi người khác tuân theo luật đi đường khi chính họ lại không chịu tuân theo những luật ấy”. Diễn văn Nobel của ông tại Oslo cũng khẳng định rằng chính phủ Hoa Kỳ cam kết tôn trọng các Công ước Geneva. Obama lý giải: “Thậm chí cả khi chúng tôi phải đối đầu với một kẻ thù hung bạo, một kẻ thù bất chấp mọi luật lệ, tôi tin rằng Hoa Kỳ vẫn là ngọn cờ đầu tôn trọng công ước Geneva trong tiến trình điều hành cuộc chiến. Đó là điều khác biệt giữa chúng tôi và những kẻ chúng tôi chống lại”.

Về việc cổ vũ nhân quyền ở trong nước cũng như ngoài nước, rõ ràng là có sự cải thiện rất đáng kể trong giọng điệu của tổng thống Hoa Kỳ. Tuy nhiên, tiến trình chuyển đổi từ lời nói đến việc làm vẫn chưa hoàn tất.

Một sự đảo ngược nửa vời

Obama đã nhanh chóng đảo ngược những khía cạnh lạm quyền trong đường lối chống khủng bố của chính quyền Bush. Hai ngày sau khi nhậm chức, ông lên tiếng đòi hỏi mọi thẩm vấn viên Hoa Kỳ, kể cả nhân viên CIA, phải tuân theo những chuẩn mực khắt khe mà quân đội Hoa Kỳ đã đặt ra tiếp theo sau vụ Abu Ghraib [nơi tù nhân Iraq bị một số quân nhân Mỹ hành hạ và chà đạp nhân quyền]. Obama cũng ra lệnh đóng cửa tất cả các trại giam bí mật của CIA, nơi mà nhiều nghi can bị giam giữ không ai biết tới và bị tra tấn từ năm 2001 đến 2008. Sau cùng, ông hứa sẽ đóng cửa trại giam Guantánamo, nằm trong lãnh thổ Cuba, trong vòng một năm sau.

Nhưng chính phủ chỉ chấm dứt việc tra tấn thôi cũng chưa đủ; kẻ phạm pháp cần phải bị trừng phạt. Cho đến nay chính quyền Obama vẫn không chịu cho điều tra và truy tố những kẻ ra lệnh hay nhúng tay vào việc tra tấn — một bước cần thiết nhằm ngăn ngừa các chính quyền tương lai khỏi gây ra tội ác. Khi đã vào Nhà Trắng, cũng như trong thời gian vận động tranh cử, Obama nhiều lần nói đến ý nguyện “nhìn về phía trước, chứ không muốn nhìn lui”. Và mặc dù bộ trưởng tư pháp Eric Holder đã phát động việc “duyệt xét sơ bộ” các thẩm vấn viên lạm quyền, song cho đến nay ông ta vẫn chưa truy tố những kẻ đã ra lệnh tra tấn hay soạn thảo các văn kiện pháp lý biện minh cho việc tra tấn. Sự kiện này đã cho phép các viên chức cấp cao – có thể nói là những kẻ đáng tội nhất — được lọt lưới pháp luật.

Trong khi đó, thời hạn một năm để đóng cửa trại giam Guantánamo cũng đã lặng lẽ trôi qua, vì có sự chống đối từ phía Quốc hội và vì tính phức tạp trong việc quyết định phương sách xử lý hồ sơ của hơn 200 nghi can bị giam giữ. Tuy nhiên, vấn đề đích thực không phải là trại giam Guantánamo sẽ được đóng cửa vào khi nào, nhưng là đóng cửa bằng cách nào. Cơ quan Theo dõi Nhân quyền (Human Rights Watch) và những tổ chức phi-chính phủ (NGO) khác đã thúc đẩy chính quyền Hoa Kỳ nên đưa các nghi can đang bị giam giữ ra trước toà án thường của liên bang, gửi họ về quê quán, hay tái định cư họ ở quốc gia an toàn nào chịu chấp nhận họ. Nhưng Nhà Trắng vẫn đòi duy trì hai lựa chọn: hoặc truy tố các nghi can ra trước ủy ban quân sự, hoặc tiếp tục giam giữ họ vô hạn định không cần buộc tội hay xử trước toà.

Các ủy ban quân sự của chính quyền Obama sẽ cố tránh khía cạnh rắc rối nhất của các ủy ban dưới chính quyền Bush — quyền đưa ra trước toà các lời khai lấy được bằng cách ép cung và tra tấn. Nhưng các ủy ban của chính quyền Obama, dù được Quốc hội phê chuẩn, vẫn còn nhiều khuyết tật như thiếu tính độc lập của tư pháp (các thẩm phán đều là sĩ quan quân đội, nằm dưới quyền của thượng cấp theo hệ thống quân giai), như sự tranh cãi về bản chất của các vi phạm mà các ủy ban này xét xử (một số vi phạm không rõ ràng là tội phạm chiến tranh hoặc không rõ ràng là tội hình sự vào thời điểm vi phạm), như các điều lệ về thủ tục chưa được thử nghiệm (khác với toà án thường hoặc thậm chí toà án quân sự, các điều lệ của ủy ban quân sự hiện đang được soạn thảo từ đầu). Những khuyết tật về thủ tục tòa án này rất có thể sẽ tập trung sự quan tâm của dư luận và báo chí vào tính chất công bằng của các phiên xử dành cho các nghi can hơn là vào tính nghiêm trọng của tội trạng mà họ bị cáo buộc.

Obama còn cố chứng tỏ mình khác hẳn với Bush trong đường lối giam giữ các nghi can mà khỏi cần buộc tội hay đưa họ ra toà. Chính quyền Obama không viện dẫn đặc quyền hành pháp như Bush, nhưng chỉ diễn giải việc Quốc hội vào năm 2001 đã cho phép tổng thống sử dụng quân lực để đánh trả al Qaeda, Taliban, và các nhóm liên hệ. Nhưng đường lối của cả hai vị tổng thống đều cho phép giam giữ các nghi can không bị bắt trên một chiến trường truyền thống, như tại Afghanistan. Đấy là một đường lối gây nhiều tranh cãi vì nó cho phép quân đội hoặc giới chức thi hành luật pháp Hoa Kỳ bắt giữ nghi can khủng bố ở bất cứ nơi nào trên thế giới bất chấp những chuẩn mực về quyền pháp lý cá nhân (due process standards) của Hoa Kỳ hay của bất cứ một quốc gia nào khác.

Sự thể Obama không chịu chấm dứt việc sử dụng các ủy ban quân sự và việc giam giữ nghi can khủng bố không cần xét xử có khả năng kéo dài tinh thần Guantánamo ngay cả sau khi trại giam này đã thực sự đóng cửa.

Thành tích nhân quyền của Obama

Chính quyền Bush gặp khó khăn khi thúc đẩy các nhà lãnh đạo nước ngoài tôn trọng nhân quyền, vì một hành động như vậy sẽ bị coi là cao ngạo, đạo đức giả, và theo chủ nghĩa đơn phương (unilateralism). Từ khi ngồi vào ghế tổng thống, Obama đã nỗ lực ráo riết để phục hồi uy tín của Hoa Kỳ.

Những diễn văn của Obama tại Accra, Cairo, Moscow, Oslo, và Thượng Hải là phương tiện chính để ông đưa ra chương trình nghị sự mới của Hoa Kỳ về các vấn đề nhân quyền. Thay vì chỉ rao giảng những nguyên tác trừu tượng, Obama đã rút ra nhiều ví dụ từ lịch sử đầy biến động của Hoa Kỳ và từ chính cuộc đời ông để khuyến khích các quốc gia khác tôn trọng nhân quyền. Sự khiêm nhượng trong lối tiếp cận này tránh được giọng điệu bắt nạt của Bush và nhờ thế đưa Hoa Kỳ vào trong cộng đồng quốc tế như một quốc gia, giống như nhiều quốc gia khác, còn đang phấn đấu để tôn trọng nhân quyền và để hưởng những lợi ích khi làm thư thế.

Tại Accra (Ghana), trong một cách khiển trách việc tổng thống Bill Clinton hậu thuẫn những nhà độc tài châu Phi trong thập niên 1990, Obama nhận xét: “Châu Phi không cần những thủ lĩnh độc tài, Châu Phi cần đến những cơ chế vững mạnh” như “quốc hội có thực quyền; lực lượng cảnh sát lương thiện; thẩm phán độc lập; báo chí độc lập; một khu vực kinh tế tư nhân đầy sinh khí; một xã hội dân sự”. Tuy nhiên, Obama đã không tạo đủ sức ép đối với các đồng minh của Mỹ như tổng thống Paul Kagame của Rwanda hay thủ tướng Meles Zenawi của Ethopia để buộc những nhà lãnh đạo này cải tổ chế độ ngày càng độc tài của họ. Những lời lên án mạnh mẽ nhất của Hoa Kỳ gần như chỉ nhắm vào Robert Mugabe của Zimbabwe, Omar al-Bashir của Sudan, và hội đồng quân nhân tại Guinea.

Tại Cairo, Obama đã bác bỏ mưu toan của Bush nhằm biện minh cuộc xâm lăng Iraq như một nỗ lực truyền bá dân chủ. Obama tuyên bố: “Không một quốc gia nào có thể hay có nghĩa vụ áp đặt một chế độ chính trị lên bất cứ một quốc gia nào khác”. Nhưng, dù vậy, Obama vẫn khẳng định rằng Hoa Kỳ tiếp tục giữ cam kết “với những chính phủ phản ánh nguyện vọng của nhân dân”. Obama nhấn mạnh tầm quan trọng của lối ứng xử có nguyên tắc, thậm chí cả khi nó đi ngược lại lợi ích ngắn hạn của Hoa Kỳ, gợi ý rằng, khác với Bush, ông sẽ chấp nhận một cuộc thắng cử của nhóm Hồi giáo đối lập tại Ai Cập, tức tổ chức Huynh đệ Hồi giáo (Muslim Brotherhood).

Mặc dù lời phát biểu trên có thể ít nhiều làm thất vọng chính phủ của tổng thống Ai Cập Hosni Mubarak, nhưng nói chung Obama đã tỏ ra quá nể nang đối với lãnh đạo của các nước chủ nhà. Ông không công khai chỉ trích những đồng minh của Mỹ tại Trung Đông mặc dù họ vi phạm những nguyên tắc dân chủ. Cũng không có bằng chứng nào cho thấy ông đã kín đáo khuyến khích những chính phủ độc tài này đi theo một đường hướng dân chủ hơn. Chẳng hạn, Washington đã hứa với Cairo rằng sẽ không có một điều kiện nhân quyền nào áp đặt lên viện trợ kinh tế Mỹ dành cho Ai Cập. Hoa Kỳ còn chấp nhận đòi hỏi của chính phủ Ai Cập, là mọi ngân quĩ mà Cơ quan Phát triển Quốc tế của Hoa Kỳ (USAID) dành cho các tổ chức phi chính phủ (NGO) chỉ được vào tay những nhóm nào chịu tuân thủ những hạn chế gay gắt của chính phủ Mubarak. Việc Obama muốn duy trì quan hệ mật thiết với Mubarak, đặc biệt với hi vọng nhà lãnh đạo Ai Cập sẽ giúp giải quyết cuộc xung đột Israel-Palestine, hình như đã chiếm ưu tiên cao hơn các nguyên tắc nhân quyền mà Obama nêu ra trong bài diễn văn đọc tại Cairo.

Tại Moscow, Obama đã gặp gỡ các đại diện xã hội-dân sự và ca ngợi vai trò rất quan trọng của họ trong xã hội Nga. Ông giải thích rằng chính các lời chỉ trích và các câu hỏi gay gắt của nhiều tổ chức xã hội-dân sự Hoa Kỳ đã giúp ông làm những quyết định sáng suốt hơn và nhờ thế làm cho Hoa Kỳ vững mạnh hơn — quả là một tuyên bố táo bạo tại một quốc gia mà các tổ chức phi-chính phủ (NGO) theo dõi nhân quyền và thúc đẩy tinh thần trách nhiệm của chính phủ thường xuyên bị sách nhiễu. Tuy nhiên, chính quyền Obama vẫn chưa tạo đủ sức ép để buộc chính phủ Nga chấm dứt việc bịt miệng những người đứng đầu các tổ chức phi-chính phủ. Obama cũng chưa hề cảnh báo các nhà lãnh đạo Nga rằng những bạo hành nghiêm trọng, như thẳng tay sát hại các nhà hoạt động và các ký giả tranh đấu cho nhân quyền ở miền Bắc Caucasus, có thể làm nguy hại quan hệ song phương của hai nước.

Tại Trung Quốc, trong một cách tương tự, Obama chỉ đi theo dấu chân các vị tổng thống tiền nhiệm bằng cách giảm nhẹ tầm quan trọng của nhân quyền để dành ưu tiên cho nỗ lực xúc tiến các quan hệ mậu dịch, kinh tế và hợp tác ngoại giao. Trước một cử tọa được lựa chọn gồm “những nhà lãnh đạo Trung Quốc tương lai”, Obama nói đến hành trình của Hoa Kỳ đi từ chế độ nô lệ đến những cuộc tranh đấu cho quyền phụ nữ và công nhân, nói rõ rằng hồ sơ nhân quyền của Hoa Kỳ cũng không hoàn hảo cho lắm. Ông chỉ xác định niềm tin sắt đá của Hoa Kỳ là “mọi người sinh ra đều bình đẳng và có những quyền căn bản nhất định”. Tuy nhiên, trong cuộc vấn-đáp, gần như ông chỉ gợi ý rằng việc Trung Quốc áp đặt một “trường thành lửa” nghiêm ngặt lên Internet chỉ là phản ảnh “những truyền thống” khác với Hoa Kỳ mà thôi, chứ ông không hề đòi triệt hạ nó. Nhận định đó của Obama đã mang lại một trận bão chỉ trích ông từ nhiều bloggers Trung Quốc, và Obama đã từ giã nước này với ấn tượng sâu sắc về sức mạnh kinh tế của Trung Quốc mà không mấy thiết tha hi sinh bất cứ một điều gì để bảo vệ nhân quyền cho 1,3 tỉ người Trung Quốc đang còn sống dưới một chế độ độc tài.

Trong diễn văn tại Đại học Georgetown vài tuần sau đó, bộ trưởng ngoại giao Hillary Clinton đã biện minh cho đường lối này là “chủ nghĩa thực dụng có nguyên tắc” (principled pragmatism), và trong các gặp gỡ riêng tư nhiều viên chức chính quyền lại nói đến việc gây vốn chính trị để tạo sức ép lên Trung Quốc về vấn đề nhân quyền trong tương lai. Kể từ lời tuyên bố của [bộ trưởng] Clinton vào tháng Hai 2009 rằng vấn đề nhân quyền “không thể cản trở” các lợi ích khác của Mỹ tại Trung Quốc đến việc tổng thống Obama từ chối gặp gỡ đức Đạt lai Lạt ma vào tháng Mười năm ngoái, Washington một mực không chịu đối đầu với các nhà lãnh đạo độc tài Trung Quốc về vấn đề tự do chính trị và tôn giáo.

Chủ nghĩa đa phương cỡ nhẹ

Trong lúc vận động tranh cử năm 2009, Obama hứa hẹn thay thế chủ nghĩa đơn phương đầy tai tiếng của Bush bằng một sự cam kết thành khẩn hơn, nhằm tăng cường hợp tác, xây dựng liên minh và cầu thân với cả đối phương (engagement with adversaries). Biểu tượng đầu tiên của đường lối này là đảo ngược chính sách của Bush và cho phép Hoa Kỳ tham dự vào Hội đồng Nhân quyền Liên hiệp quốc — một bước quan trọng tiến tới nỗ lực cứu vãn một cơ chế đang gặp nhiều rắc rối. Hội đồng gồm 47 thành viên này lâu nay vẫn bị các chính phủ độc tài khống chế, kể từ khi thành hình vào tháng Sáu năm 2007. Các quốc gia thành viên không ngừng chỉ trích Israel và thường bận tâm bao che các nhà lãnh đạo lạm quyền hơn là lên án họ vì đã vi phạm nhân quyền.

Nhưng bước tích cực của việc Hoa Kỳ gia nhập hội đồng nhân quyền đã bị vô hiệu hóa một cách đáng kể vào tháng Chín vừa qua, khi Washington không đồng tình một bản báo cáo do hội đồng này bảo trợ — được Richard Goldstone, một nhà luật học đáng kính của Nam Phi, chấp bút — lên án Israel (cũng như Hamas) về những tội ác chiến tranh trong vụ Israel xua quân xâm chiếm Dải Gaza từ tháng 12-2008 đến tháng 1-2009 và kêu gọi đưa các tội phạm ra công lý. Việc Washington mạnh mẽ chỉ trích bản báo cáo của hội đồng nhân quyền đã làm cho thế giới nghi ngờ lời cam kết của Obama trong việc thực thi các nguyên tác nhân quyền một cách công bằng đối với bạn cũng như đối với thù. Nước cờ ngoại giao này của Hoa Kỳ thật là đáng tiếc bởi vì bản báo cáo ấy có bước đột phá là hội đồng nhân quyền đã chỉ trích một kẻ thù của Israel, tức Hamas. Obama đã diễn tả đúng khi ông nói tại Oslo rằng “chỉ có một nền hoà bình công chính đặt cơ sở trên quyền lợi và nhân phẩm bẩm sinh của mọi cá nhân mới thực sự bền vững”. Đáng tiếc là, ông vẫn chưa áp dụng tư duy này đối với Israel.

Đối với luật pháp quốc tế, chính quyền Obama cũng có một đường lối tích cực hơn thái độ đề phòng và thường thiếu thân thiện của chính quyền Bush. Nhằm tăng tốc một khuynh hướng vốn đã manh nha từ những năm cuối của Bush trong Nhà Trắng, Obama đã tích cực hậu thuẫn Tòa án Hình sự Quốc tế, nhất là tại Darfur và Cộng hòa Dân chủ Congo, cũng như, gần đây hơn, tại Kenya. Lần đầu tiên, một số viên chức Hoa Kỳ đã tham dự với tư cách quan sát viên tại các buổi thảo luận về tương lai của tòa án này.

Hoa Kỳ cũng đang phê chuẩn một số thỏa ước nhân quyền Liên hiệp quốc nhất định, sau một thời gian gián đoạn 8 năm. Nước này đã ký vào Công ước mới về quyền của người khuyết tật. Vào tháng 10, khi thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu đề nghị sửa đổi luật pháp chiến tranh để các quốc gia dễ dàng chống lại các nhóm võ trang phi qui ước, đại sứ Hoa Kỳ tại Liên hiệp quốc Susan Rice đã chặn đứng đề nghị này bằng cách khẳng định cam kết của Hoa Kỳ đối với Công ước Geneva — một lập trường mà chính Obama đã nhắc lại tại Oslo.

Tuy nhiên cho đến nay vẫn còn nhiều hạn chế trong cam kết của Obama đối với luật pháp quốc tế. Chính quyền của ông đã đưa ra những tín hiệu thiếu rõ ràng về thỏa ước 1997 cấm mìn chống cá nhân, thoạt đầu Hoa Kỳ công bố sẽ không ký thoả ước, rồi sau đó lại nói rằng một cuộc duyệt xét chính sách đang còn diễn tiến, mặc dù Hoa Kỳ không sử dụng, sản xuất, hay xuất khẩu những vũ khí này đã 12 năm kể từ khi thỏa ước thành hình. Cho đến nay, chính quyền Obama vẫn chưa nắm bắt cơ hội thuận lợi này để ôm lấy một thỏa ước đa phương quan trọng. Trong một cách tương tự, chính quyền này vẫn chưa đứng chung với một số đồng minh thuộc khối NATO trong việc chấp nhận Công ước 2008 về bom chùm (clusters munitions), một công ước cấm hẳn việc sử dụng loại vũ khí giết người bừa bãi này, mặc dù quân đội Hoa Kỳ nhìn nhận mối nguy hiểm của chúng đối với dân thường và không còn sử dụng chúng từ 2003 đến nay. Và mặc dù chính quyền Obama đã tuyên bố có dự định phê chuẩn Công ước Liên hiệp quốc về việc loại bỏ mọi hình thức phân biệt đối xử đối với phụ nữ, chính quyền vẫn chưa thúc đẩy Thượng viện Hoa Kỳ phê chuẩn công ước này, cũng như chưa thúc đẩy Thượng viện phê chuẩn Công ước Liên hiệp quốc về quyền của trẻ em. Nếu không kể Somalia, Hoa Kỳ nổi bật một cách đáng ngại là quốc gia duy nhất chưa phê chuẩn Thỏa ước về quyền của trẻ em. Nếu nói đến thỏa ước về quyền phụ nữ, Hoa Kỳ tự đặt mình trong hàng ngũ không mấy ai ưa chuộng chỉ gồm các nước như Iran, Nauru, Sudan và Tonga.

Sự cầu thân tai hại

Một cách đúng đắn, Obama đã bác bỏ chính sách của Bush, một chủ trương đối xử với các chính phủ đàn áp bằng cách không thèm nói chuyện với chúng. Đường lối mới của Obama biểu hiện rõ nét nhất tại Myanmar (còn được gọi Burma) và Sudan, những nơi mà các đặc sứ của Hoa Kỳ đã tăng cường đối thoại với các viên chức cấp cao của nước sở tại mà không từ bỏ việc tạo sức ép lên chính phủ của họ nhằm ngăn chặn sự đàn áp đối với người dân. Trong trường hợp Sudan, mặc dù có nhiều dấu hiệu khá phức tạp, chính quyền Obama đã tranh thủ được sự đồng tình của chính phủ nước này về tầm quan trọng của việc chặn đứng bạo động ở Darfur và miền nam Sudan mà không cần đối thoại trực tiếp với tổng thống Bashir, một nhân vật đã bị lên án là tội phạm chiến tranh.

Tuy nhiên, ở Trung Á, chủ trương tranh thủ sự hợp tác của các chính thể độc tài đã mang lại những kết quả đáng thất vọng. Tại các quốc gia đầy áp bức như Turmenistan và Uzbekistan, nơi mà mối quan tâm chính của Hoa Kỳ là duy trì đường tiếp tế quân nhu vào nước láng giềng Afghanistan, chính quyền Obama đã tránh công khai bày tỏ những quan tâm nhân quyền một cách rõ ràng. Thay vào đó, Hoa Kỳ chỉ đưa ra những lời tuyên bố chung chung về việc Hoa Kỳ hậu thuẫn một chế độ dân chủ và một nền pháp trị, đồng thời nhấn mạnh việc Hoa Kỳ tôn trọng những đặc quyền tối thượng của những nhà lãnh đạo độc tài tại các quốc gia này. Chính quyền Obama gần như đã bỏ mất cơ hội thúc đẩy cải tổ tại Kazakhstan, mặc dù chính phủ áp bức của nước này rất có thể đáp ứng sức ép quốc tế trong những tháng trước khi Kazakhstan lãnh nhận chức chủ tịch luân phiên của Tổ chức An ninh và Hợp tác châu Âu.

Tại Afghanistan, các quan chức chính quyền Obama đã nhìn nhận từ đầu rằng các sứ quân lạm quyền và tham nhũng có quan hệ với chính phủ tổng thống Hamid Karzai vô hình trung đang giúp phe Taliban chiếm được lòng dân khắp nước. Sau cuộc đắc cử đầy tai tiếng của Karzai vào tháng Tám năm ngoái, chính quyền Obama đã thúc đẩy chính phủ Karzai phải tránh xa một số nhân vật có bàn tay dính máu hay có túi tiền phi pháp. Tuy nhiên, không ai biết chắc là liệu Washington có sẵn sàng cắt đứt quan hệ với một số viên chức Afghanistan tham nhũng hay không, chẳng hạn em trai của tổng thống, Ahmed Wali Karzai, một nhân vật đầy thế lực tại Kandahar, một nhân vật được biết vừa ăn lương của CIA vừa móc nối với các đường dây buôn bán ma túy. Cũng không có một dấu hiệu nào cho thấy Lực lượng Đặc biệt Hoa Kỳ sẽ bỏ rơi các đám dân quân lạm quyền mà lực lượng này đã sử dụng tại các tỉnh như Herat và Uruzgan.

Tại Pakistan, bên kia biên giới của Afghanistan, chính quyền Obama đã và đang cung cấp viện trợ quân sự có điều kiện cho chính phủ dân cử — một đường lối có nguyên tắc hơn đường lối của chính quyền Bush, một chính quyền hậu thuẫn vô điều kiện cho chế độ độc tài của tướng Pervez Musharraf. Washington còn chấp nhận sự phục hồi chức vụ cho Chủ tịch Tối cao Pháp viện Iftikhar Chaudhry [bị Musharraf cách chức năm 2007], mặc dù những phán quyết hiến định của ông và việc ông làm sống lại các bản cáo trạng tham nhũng có thể gây nguy hại cho tổng thống Asif Ali Zardari, một đối tác của Mỹ. Tuy vậy, Obama vẫn chưa xét đến trường hợp của hàng ngàn người bị mất tích dưới chế độ Musharraf. Ông cũng không đòi hỏi các sĩ quan quân đội Pakistan đã vi phạm nhân quyền, kể cả chính bản thân Musharraf, phải trả lời trước pháp luật.

Gần với Hoa Kỳ hơn, tại Châu Mỹ La-tinh, Obama đã cộng tác với các đồng minh trong vùng một cách tích cực hơn vị tiền nhiệm của ông. Khác với Bush, người đã ngấm ngầm chấp chận âm mưu lật đổ tổng thống Hugo Chávez của Venezuela, Obama đã nhanh chóng đứng vào hàng ngũ các đồng minh trong vùng nhằm lên án việc lật đổ tổng thống Manuel Zelaya của Hondura tháng Sáu năm ngoái, đồng thời kêu gọi phục hồi chức vụ cho ông ta – cho dù chính quyền Obama không tạo đủ sức ép để buộc chính phủ đang nắm quyền chấp nhận sự trở lại của Zelaya.

Nhà Trắng đã làm đúng khi đình hoãn việc duyệt xét một thoả ước tự do mậu dịch mà Colombia rất mong đợi — chính phủ nước này không chịu giải thể các lực lượng bán quân sự quá lạm quyền đã gây ra cái chết của hằng trăm thành viên công đoàn và nhiều người khác. Việc thực sự giải tán những lực lượng bán quân sự này đồng thời đưa những người cầm đầu và đồng lõa ra trước công lý phải được đặt thành một điều kiện tiên quyết cho bất cứ thoả ước tự do mậu dịch nào được ký kết. Tuy nhiên, trong khi đó, Obama vẫn tiếp tục chính sách sai lầm của thời đại Bush, là nhìn nhận quân đội Colombia đã tuân theo các tiêu chuẩn nhân quyền cần thiết để nhận viện trợ quân sự của Hoa Kỳ — bất chấp thái độ tự do vi phạm luật pháp hiện nay của những quân nhân và sĩ quan đã nhúng tay vào những vụ hành quyết phi pháp ở rất nhiều nơi.

Obama cũng có khuyết điểm tương tự tại  Mexico, nơi chính phủ Hoa Kỳ hứa đóng góp 1,35 tỉ đôla qua nhiều năm nhằm giúp chính phủ nước này trang bị và huấn luyện các lực lượng chống lại các đường dây buôn bán ma túy. Khoảng 15% tài khoản viện trợ này tùy thuộc vào việc Mexico tuân thủ một số điều kiện nhân quyền nhất định, bao gồm cả việc xét xử các lạm quyền của quân đội tại tòa án dân sự. Mexico hoàn toàn không đáp ứng điều kiện này, nhưng mặc dù vậy, bộ ngoại giao Hoa Kỳ vẫn xúc tiến chuyển giao một phần ngân quĩ đã hứa. Tất cả sự kiện này khiến chúng ta phải nghi ngờ cam kết của Obama về nỗ lực ngăn chặn những vi phạm nhân quyền do quân đội gây ra và chấm dứt không khí tự do vi phạm luật pháp của nhân viên công quyền ở phía nam biên giới.

Lời nói phải đi đôi với việc làm

Nhìn từ góc độ nhân quyền, rõ ràng là Nhà Trắng Obama đã tiến bộ hơn chính quyền Bush. Như người ta mong đợi từ một vị tổng thống có tài hùng biện, Obama đã phát biểu những lời lẽ rất đúng đắn. Thách đố còn lại là làm sao để chuyển đổi những bài diễn văn đầy thi vị thành một chính sách có ngôn ngữ chân phương – và thể hiện đúng những nguyên tắc mà ông đã phát biểu rất ấn tượng. Thực hiện sự chuyển đổi ấy sẽ không dễ dàng, nhưng vận dụng các nguyên tắc nhân quyền vào chính sách ngoại giao một cách nhất quán là thiết yếu nếu Washington muốn phục hồi uy tín của mình và muốn thành công trong việc cổ vũ các giá trị toàn cầu, những giá trị mà Obama tin tưởng đúng đắn là chìa khóa dẫn đến thịnh vượng và ổn định khắp thế giới.

Kenneth Roth là giám đốc điều hành của Cơ quan Theo dõi Nhân quyền (Human Rights Watch).

Nguồn: Foreign Affairs, March-April 2010

Bản tiếng Việt © 2010 Trần Ngọc Cư

Bản tiếng Việt © 2010 talawas

Bình luận

1 phản hồi (bài “Kenneth Roth: Phải chăng Obama chỉ hứa suông về nhân quyền?”)

  1. […] Kenneth Roth: Phải chăng Obama chỉ hứa suông về nhân quyền? (talawas). Qua […]

  • talawas - Lời tạm biệt

    Nói lời chia tay sau 9 năm tồn tại, chúng tôi thiết tha hi vọng vào sự ra đời của những mô hình báo chí và truyền thông mới, thực hiện bởi những người được trang bị những khả năng và phương tiện mà chúng tôi đã không thể có, với cùng một nhiệt thành phấn đấu cho một nền báo chí tự do cho Việt Nam... đọc tiếp >>>

  • Phản hồi mới nhất của độc giả

    talawas blog: Cảm ơn tất cả! Tạm biệt và mong ngày ...
    Trung Thứ: Trích: „Ngoài ra, việc duy trì nhóm khởi...
    Hà Sĩ Phu: LỜI TẠM BIỆT: Buông lơi “một...
    Phùng Tường Vân: Dục Biệt Nhung Dục (Trung Đường) có ...
    Hoài Phi: Chỉ còn vài phút thôi là talawas chính th...
    Hà Sĩ Phu: @ixij Bạn ixij đã gõ đúng chỗ tôi c...
    P: Kính gửi hai bác Lê Anh Dũng và Trung Thứ...
    Hoangnguyen: Không biết những dòng chữ này còn kịp ...
    Trần Quốc Việt: Dear Talawas, Thank you! You're gone now but I ...
    Nguyễn Ước: Xin lỗi. Tôi hơi bị nhớ lầm vài chữ t...
    Trung Thứ: Thưa bác Lê Anh Dũng, Thời giờ cũng đ...
    Trần Quốc Việt: Hành trang rời Talawas: Live Not By Lies ...
    Hoà Nguyễn: Qua bức thư hết sức nhã nhặn, lịch s...
    Trần Việt: Ôi, nếu được như bác Hữu Tình hình du...
    ixij: Không được tham gia trả lời 3 câu hỏi ...
    Lâm Hoàng Mạnh: Đốt Lò Hương Cũ. Mượn thơ của Th...
    P: Cũng xin góp thêm một bài mới biết :D ...
    Lê Tuấn Huy: Xin gửi anh VQU, TV và những người quan t...
    Khiêm: Cảm ơn nhà văn Võ Thị Hảo đã thực hi...
    Phùng Công Tử: Bị bắt cũng đáng! Vào blog của CoigaiDoL...
    Phùng Công Tử: Nô lệ của văn hóa Trung Quốc: Đi hỏ...
    classicalmood: Bài viết có một số điểm tích cực nh...
    Thanh Nguyễn: Đọc những con số thống kê trong bài vi...
    Phùng Tường Vân: Vĩ Thanh tiễn chị Hoài Thế sự mang ...
    Tiêu Kiến Xương: ĐBA mượn lời ông bác nông dân: "Nói gì...
    dodung: "Sóng lớp phế hưng coi đã rộn......
    Camillia Ngo: Chín năm, một quãng đường dài, Bóng ng...
    Camillia Ngo: Một dân tộc u mê, hèn kém tột độ mớ...
    Thai Huu Tinh: Thưa các bác Trần Việt, Quốc Uy, Tuấn H...
    Phùng Tường Vân: " Thứ nhất, nói mọi thứ đều thối ná...
    Nguyễn Ước: Tôi không vào được Phản hồi bên bài C...
    Tôn Văn: Tiếp theo „Lời tạm biệt“ Câu hỏi...
    Trần Việt: Công bằng mà nói một cách ngắn gọn, Gs...
    Phùng Công Tử: Và gần đây tôi cảm thấy hơi phiền hơ...
    Bùi Xuân Bách: Việc talawas ngừng hoạt động tuy có là ...
    Nguyễn Chính: Gửi chị Phạm Thị Hoài và Ban Biên tập...
    Lê Tuấn Huy: Việc cảnh giác, tôi đã nói đến. Tôi t...
    vuquocuy: - Tác giả Lê Tuấn Huy đã phát hiện rấ...
    Hạnh Đào: Hơn tuần nay, tôi ngần ngại không muốn ...
    classicalmood: Talawas đột ngột chia tay khiến không ít ...
    Lê Anh Dũng: Bravo ý tưởng tuyệt vời của Arthur, ...
    Thanh Nguyễn: Chào chị Hoài, Cảm ơn tâm huyết và nh...
    Thanh Nguyễn: Cảm ơn ý kiến của anh Hoàng Ngọc Tuấn...
    Hà Minh: Cuộc vui nào cũng phải đến lúc tàn, (al...
    P: Xin có lời cảm ơn gửi đến những ngư...
    Nguyễn Đình Đăng: Tôi lợi dụng chính phản hồi của mình ...
    Arthur: Có nên đề nghi BBT Talawas chơi/hát lại b...
    Phùng Tường Vân: Tôi xin kể thêm truyện này, nghe cũng lâu...
    Hà Sĩ Phu: @ Nam Dao Đây là bài “bình thơ chơi” v...
    Lê Anh Dũng: Thưa bác Trung Thứ, Cám ơn bác về nhã...
    Trần Việt: Đồng ý với ông Lê Tuấn Huy. Tuy chỉ c...
    Trầm Kha: CÓ THẾ CHỨ! THẾ MỚI 'TIỀN VỆ' CHỨ!...
    Phùng Tường Vân: Hết xảy ! (http://www.talawas.org/?p=26665#co...
    Hoàng Ngọc-Tuấn: Xin thông báo cùng quý vị: Để tiếp n...
    Dương Danh Huy: Cảm ơn bác Phùng Tường Vân và Lâm Hòan...
    Phùng Tường Vân: Đôi lời thưa thêm với bác D.D.Huy, Xin...
    chuha: Mỗi người có một "gu" ăn phở. Riêng t...
    Trương Đức: "Chị Hoài ơi, chị Hoài ơi Niết Bàn nà...
    Phùng Tường Vân: Thưa Bác Dương Danh Huy Xin vội vã trìn...
    Dương Danh Huy: À, có điều tôi muốn nhắc các bác: K...
    hlevan: “Le coeur a ses raisons que la raison ignore” ...
    Dương Danh Huy: Bác Phùng Tường Vân, Lâm Hòang Mạnh &...
    Phùng Tường Vân: CẨN BẠCH Nhận biết được giới hạ...
    Le Van Hung: Thử lướt qua các trang web Việt Nam, chún...
    Đinh Minh Đạo: Tin TALAWS sẽ ngừng hoạt động làm tôi n...
    Lê Quốc Trinh: Cám ơn tác giả Phạm Hồng Sơn, Nếu c...
    Le Van Hung: "Giáo dục, giáo dục và giáo dục (có l...
    classicalmood: Vậy thì quyết định đóng cửa Talawas, n...
    VanLang: "Merda d’artista" vẫn đang được trưng b...
    Khiêm: Bác Phùng, Một người quen cho biết xếp...
    Nguyễn Đăng Thường: Đập phá & xây dựng “Đạp đổ t...
    Tonnguyen147: Bác Phùng Tường Vân, Người ta không ...
    Hoà Nguyễn: Hôm nay có tin đại biểu Quốc hội Việt...
    Hoà Nguyễn: Báo Người Việt hôm nay đăng toàn văn l...
    Trung Nu Hoang: @ Tạm Biệt talawas. Với lòng quý mến ...
    Tonnguyen147: Bác Trung Thứ và các bác ơi, Chủ Nh...
    VanLang: Đầu thập niên 90 Việt Nam lạm phát phi ...
    Nam Dao: Trình với cả làng Thể ý Trưng Nữ Ho...
    Lâm Hoàng Mạnh: Nâng cốc, cụng ly ... hết váng đầu Nh...
    Hoà Nguyễn: Cứ tưởng nếu khách ngồi bàn chuyện ho...
    Nam Dao: Anh thân mến Quí trọng những việc an...
    Thanh Nguyễn: Talawas trước giờ lâm chung mà vẫn đau ...
    Phùng Tường Vân: Chiếc Cân Thủy Ngân ..."Cứ xét theo ...
    Trung Nu Hoang: Nếu nhà văn Phạm Thị Hoài và BBT Talawas...
    Bắc Phong: bác bị váng đầu thèm uống rượu cứ ...
    Lê Thị Thấm Vân: Ngân trong "là con người", một trích đo...
    classicalmood: Talawas đột ngột chia tay khiến không ít ...
    Trung Thứ: Thưa bác Lê Anh Dũng, Tôi xin chia sẻ thê...
    Canuck: Bác Nguyễn Phong, Tui thấy đây là vấn...
    Nguyễn Đình Đăng: Bravo! Như một minh hoạ cho bài này mờ...
    Dương Danh Huy: Bác Phùng Tường Vân, Tôi đã set up hai...
    Phùng Tường Vân: @Nguyên Phong (http://www.talawas.org/?p=26665#c...
    Nguyễn Phong: Tôi thấy các bác hơi lạc quan và ảo tư...
    Thuận: Chỉ còn ít giờ nữa, Talawas sẽ đóng c...
    Trương Đức: "Nửa ấy… “nói chung là”: nửa dưới...
    Trầm Kha: talawas ơi! oan ức quá! Oan ức quá! Em ...
    Canuck: Tui cám ơn Ban Chủ Nhiệm, Ban Biên Tập Ta...
    Trầm Kha: bác vạch lẹ quá! em há hốc hà lá nho ...
    Trầm Kha: thường thì bác Thường siết... hết bế...
    pham duc le: Tôi đồng ý với bạn Nguyễn Phong, nhưng...
    booksreader: Au plaisir de vous revoir, "một mô hình hoạt...
    Bach Phat Gia: Tôi là độc giả của talawas đã mấy nă...
    Lề Trái: Trong việc tẩm bổ chỉ xin Gia Cát Dự đ...
    Lê Anh Dũng: Thưa bác Trầm Kha, bác Đào Nguyên, Xin ...
    Lê Thượng: Nói rằng "So với thảm họa môi trường ...
    Anh Dũng: @1mitee: 1. Muốn SỐNG tới mức "cụ" nh...
    Đào Nguyên: @ Anh Dũng "...phải nghe lời cái dạ dày,...
    Trầm Kha: “Khi cầm cuốn Kinh thánh, tôi đọc với...
    Đào Nguyên: @ bác Nguyễn Phong Tôi đồng thanh tương ...
    Hoà Nguyễn: Sau chuỗi cười khá thoải mái do ông Gia ...
    1mitee: @Anh Dũng "Cả ông Marx, ông Hồ Chí Minh,...
    Bùi Văn Phú: Bạn Trung Nu Hoang ơi, Bạn có khả năng...
    Thái Hữu Tình: Bài vừa mới ra lò, mấy anh (cả mấy ch...
    Canuck: Trong đời tui, có 3 lần / hoàn cảnh xảy...
    Phùng Tường Vân: Lời đề nghị khẩn khoản của tôi Nh...
    Thái Hữu Tình: 1/ Bài nghiên cứu này của ông MTL càng ch...
    Nguyễn Phong: Thực ra ở hải ngoại hiện nay thì có m...
    Anh Dũng: @Đào Nguyên: 1. Cái bạc triệu (VNĐ) c...
    Dương Danh Huy: Bác Hòa Trước hết tôi cảm ơn về l...
    Louis: Trong phút giây chia tay người tình ảo, b...
    Đào Nguyên: Từ lâu ngưỡng mộ bác, biết bác thích ...
    Trầm Kha: Ha ha ha! Bác Trương Đức ơi, Bác "đả t...
    Lê Quốc Trinh: LÊ QUỐC TRINH - LỜI GIÃ BIỆT Thân m...
    vantruong: Thôi thì trước khi giải tán tụ tập tal...
    Đào Nguyên: @Anh Dũng "... - Không có đủ sản phẩm ...
    VietSoul:21: Tôi không nghĩ tài chánh là vấn đề (ch...
    Hoàng Trường Sa: Talawas ơi Ta giã biệt em Như giã từ cu...
    Hoàng Trường Sa: Bauxite Việt Nam: hãy cứu ngay chữ tín! (...
    Anh Dũng: @Đào Nguyên: Thực ra Marx có nói, nói n...
    Lâm Hoàng Mạnh: Chỉ còn vài 28 giờ, Ta Là... Gì sẽ ngh...
    Le Van Hung: Kính thưa các Anh Chị, Từ trước đế...
    Phùng Tường Vân: Bi giờ sắp đến giờ lâm biệt Xin Gia T...
    Hoàng Trường Sa: EM ĐI RỒI Em đã đi rồi thế cũng xong...
    Nguyễn Đăng Thường: Chia tay phút này ai không thấy buồn? Nh...
    Trung Nu Hoang: Tôi cũng có nghe kể chuyện một "học gi...
    peihoh: Tôi không được hỏi ba câu hỏi của tal...
    peihoh: Anh Lại Văn Sâm ơi! Dịch giùm câu này: "...
    Đào Nguyên: @ Anh Dũng Mác nói nhiều về lợi nhuận,...
    Hoà Nguyễn: Ông Huy viết : Điều tôi nói hoàn toàn kh...
    Trương Đức: Đọc cái câu này: "2030: định mệnh đã ...
    Đào Nguyên: Tôi cũng có đọc những câu chuyện với ...
    Camillia Ngo: Nguyễn Khoa Thái-Anh nói "Vũ Huy Quang là m...
    Dương Danh Huy: Bác Hoà Tôi cũng thấy thú vị khi đọ...
    Thanh Nguyễn: Giữa cái lúc "dầu sôi lửa bỏng" thế n...
    Thanh Nguyễn: Nếu vì lý do tài chính mà talawas đóng c...
    Thanh Nguyễn: Oh, Thank you Trầm Hương! We all have our h...
    Hà Minh: Một truyện ngắn quá hay, cảm ơn tác gi...
    Nguyễn Việt Thanh: Trên Talawas bộ cũ, có lần nhà văn Phạm...
    Anh Dũng: Ông Đào Nguyên nói đến "duy lợi". Nhưng...
    Hoàng Trường Sa: BRING ME HAPPINESS Đừng đi Đừng đi Đ...
    Lê Anh Dũng: (tiếp) Nhưng chính nhờ Tin Lành VN như...
    Lê Anh Dũng: Thưa bác Trung Thứ, Trong cảnh talawas ch...
    Đào Nguyên: Lời ông Vũ Huy Quang làm tôi nhớ tới l...
    Đào Nguyên: @ Nguyễn Khoa Thái Anh Trước khi chiéc thu...
    Trương Nhân Tuấn: Trích : « Người Việt hải ngoại vẫn th...
    Hoàng Trường Sa: Bô xít Việt Nam : Truyền thông Mỹ sắp n...
    khonglaai: Không ngờ anh Bách còn giỏi cả tiến...
    khonglaai: Nếu có giải thưởng talacu thì tôi ti...
    Phùng Tường Vân: Chúc nhau chân cứng đá mềm Chúc nhau an ...
    khonglaai: “Khi nói chuyện với mình họ chỉ nhìn ...