talawas blog

Chuyên mục:

Huỳnh Ngọc Chiến – Cảm nhận từ sự im lặng

20/06/2010 | 7:00 sáng | 7 Comments

Tác giả: Huỳnh Ngọc Chiến

Category: Tôn giáo, Tư tưởng
Thẻ: >

–  Ai có thể im lặng được sự Im Lặng, một cách giản đơn bình dị?

–  Điều đó hẳn sẽ là Điệu Nói chân chính…

–  và là khúc khai tấu hằng cửu cho cuộc song thoại chân chính về ngôn ngữ.

Martin Heidegger[1]

Trong lịch sử tư tưởng và tôn giáo của nhân loại, đức Phật là một trong những đấng đạo sư có sự nghiệp hoằng pháp khó có ai bì kịp. Từ khi nhìn ánh Sao Mai mà giác ngộ dưới gốc Bồ đề ở tuổi 30, cho đến khi nhập diệt ở tuổi 80, trong suốt hơn 49 năm, Ngài không ngừng vân du khắp mọi nơi để tùy cơ thuyết pháp mà hóa độ chúng sinh. Những bài thuyết pháp của đức Phật trong vô số pháp hội đã được kết tập thành một kho tàng kinh điển đồ sộ. Hơn hai ngàn năm qua, cây Bồ đề đã phát triển thành một cây đại thụ khổng lồ, phủ bóng che rợp những chân trời tư tưởng nhân loại, đến nỗi tuệ nhãn của các bậc Bồ tát thượng trí đời sau cũng chỉ có thể nhìn thấy được từng nhánh cây, thậm chí từng chiếc lá của cây Phật pháp kia. Đó là nguyên nhân của sự ra đời của các tông phái. Vậy mà bậc đạo sư suốt đời vân du thuyết pháp đó, đến phút cuối cùng, lại tuyên bố là mình chưa từng nói một chữ nào!

Theo Chỉ nguyệt lục, khi đức Phật sắp nhập Niết bàn, đại sĩ Văn Thù bèn thỉnh đức Phật chuyển pháp luân, Ngài bèn quở: “Này Văn Thù, suốt bốn mươi chín năm trụ thế ta chưa từng nói một chữ nào, ngươi thỉnh ta chuyển pháp luân lần nữa, vậy là ta đã từng chuyển pháp luân rồi ư?” (Văn Thù, ngô tứ thập cửu niên trụ thế, vị tằng thuyết nhất tự, nhữ thỉnh ngô tái chuyển pháp luân, thị ngô tằng chuyển pháp luân da?). Thiền sư Vân Phong còn nêu thêm một câu hỏi: “Nói thử xem, Thế Tôn nghe theo lời thỉnh cầu của Văn Thù hay không nghe theo lời thỉnh cầu của Văn Thù?” (Thả đạo, Thế Tôn tòng Văn Thù thỉnh, bất tòng Văn Thù thỉnh?). Bánh xe pháp đã chuyển động suốt 49 năm ròng, vậy mà khi nhìn lại, nó như vẫn chưa có một vòng quay!

Không biết cuộc vấn đáp trên có xuất xứ từ kinh điển Đại thừa nào, chỉ thấy trong kinh Lăng già (bản dịch của Cầu-na-bạt-đà-la) ghi lại cuộc vấn đáp giữa đức Phật với Bồ tát Đại Huệ có nội dung tương tự, trong đó đức Phật nói:

Ta từ đêm được chánh giác tối thượng cho đến đêm nhập Niết Bàn, trong khoảng thời gian ấy, chưa hề thuyết một chữ nào, cũng chưa đã thuyết hay sẽ thuyết. Không thuyết mới là Phật thuyết.[2]

Tư tưởng trên đây chắc hẳn quá quen thuộc với những ai từng đọc cổ lục đông phương theo tinh thần phá chấp của kinh Phật, hoặc “đắc ngư vong thuyên ” của Trang Tử. Dùng biện tài vô ngại để thuyết pháp như hải triều âm như đức Phật, nhiếp dẫn thính chúng đi vào những chân trời tư tưởng lồng lộng, khai mở những quốc độ kỳ diệu bất khả tư nghì, thế rồi cuối cùng lại ân cần dặn dò: “Nhược nhân ngôn Như Lai hữu sở thuyết pháp tức vi báng Phật!” (Nếu có người bảo rằng Như Lai đã thuyết pháp tức là phỉ báng Phật”). Hoặc viết Nam hoa kinh làm kinh động thiên hạ như Trang Tử, để rồi thong dong ngồi câu cá, buông một câu lơ lửng mà rằng: “Chung thân ngôn, vị thường ngôn. Chung thân bất ngôn, vị thường bất ngôn” (Suốt đời nói mà có hề nói chi đâu? Suốt đời không nói mà chưa hề không nói). Hoặc như đức Khổng Tử lận lận chu du khắp nơi để hành đạo, khổ công giáo hóa vô số đệ tử, miệt mài san định kinh điển làm khuôn khổ cho ngàn đời, để rồi lại ỡm ờ: “Dư dục vô ngôn. Thiên hà ngôn tai?” (Ta không muốn nói gì cả. Trời có nói chi đâu?)

Qua phong cách đối thoại trong Chỉ nguyệt lục, ta thấy cuộc vấn đáp giữa đức Phật và đại sĩ Văn Thù có thể do các thiền sư ngẫu tác như một công án Thiền để tùy duyên hóa độ theo tinh thần “giáo ngoại biệt truyền, bất lập văn tự” của Thiền tông, đúng với hai chữ “chỉ nguyệt” (ngón tay chỉ mặt trăng). Im lặng trước các câu hỏi về Thực Tại Tối Hậu hay Chân Lý là cách trả lời thường được đức Phật và các thiền sư Trung Hoa sử dụng. Trong kinh Duy Ma Cật, cư sĩ Duy Ma Cật đã im lặng trước câu hỏi của Văn Thù Bồ tát hỏi về bất nhị pháp môn, và được vị Bồ tát này hết lời ca ngợi. Sự im lặng này được kinh điển gọi là “mặc như lôi”, nghĩa là Im Lặng như Sấm Sét. Sự Im Lặng như Sấm Sét này còn gây nên chấn động cho tâm thức còn hơn cả tiếng Sấm Sét trong cõi Im Lặng!

Kinh điển chép rằng sau khi giác ngộ, đức Phật nhận thấy cảnh giới thánh trí tự chứng của Như Lai quá đỗi thâm huyền vi diệu, siêu quá lý luận ngữ ngôn, trong khi chúng sanh còn đắm chìm trong tham dục và vô minh luyến ái nên không có cách nào lãnh hội được; bởi vậy Ngài định im lặng nhập Niết bàn. Phạm thiên Sahampati bèn đến thỉnh cầu đức Phật chuyển pháp luân. Sau vài lần lưỡng lự, đức Phật vì lợi ích của chư thiên và nhân loại, đã nhận lời cầu thỉnh để rời cội Bồ đề, lên đường hóa độ.

Muốn im lặng để nhập Niết bàn sau khi chứng ngộ”, chi tiết tưởng chừng như rất nhỏ đó đã quyết định toàn bộ nội dung của kinh điển Phật giáo cùng thể cách lập ngôn để nhiếp dẫn thính chúng đi vào cảnh giới thánh trí tự chứng về sau. Trong pháp hội Linh Sơn, một cành hoa đưa lên và thông điệp giác ngộ được đón nhận bằng nụ cười. Niêm hoa vi tiếu! Khi đọc nội điển, nếu chỉ chấp vào ngôn ngữ thì chúng ta khó lòng lắng nghe được sự Im Lặng của đức Phật, là cái hàm dưỡng toàn bộ nội dung kinh điển. Dù đức Phật có là bậc biện tài vô ngại với trí tuệ siêu việt thế gian thì cũng không thể nào diễn đạt trọn vẹn cảnh giới thánh trí tự chứng, do những yếu tố bất toàn trong ngôn ngữ. Kinh Lăng già luôn nhắc nhở ngôn ngữ chỉ là sự hòa hợp của nhân duyên nên không thể nào diễn tả được đệ nhất nghĩa đế. Các cuốn kháng thư Đại thừa thâm áo thường nhấn mạnh rằng không thiết yếu phải sử dụng ngôn ngữ mới truyền đạt được tư tưởng và cảm xúc; bởi vì ở một vài cõi Phật, đức Phật chỉ cần giáo hóa bằng nhiều cách như nhìn, nhướng mày, hoặc mỉm cười. Chẳng hạn trong non nước của Phổ Hiền Bồ tát chỉ cần nhìn suông là đủ để chứng được Vô sanh pháp nhẫn, hoặc các Bồ tát trong cõi non nước Chúng Hương chỉ cần nghe được mùi hương cũng đắc nhập luật hạnh; hoặc tại Quang âm cung hay Cực quang tịnh thiên – là cõi trời thuộc vô sắc giới – nơi đó không có âm thanh, khi những cư dân nơi cõi trời đó muốn nói với nhau thì có ánh sáng phát ra miệng thay cho ngôn ngữ. Như vậy khi đọc các pho ngữ lục Thiền tông, chúng ta cũng không nên lấy làm lạ khi các thiền sư chỉ cần đưa một ngón tay lên, hoặc nói một câu vu vơ vô nghĩa để minh chứng cho cảnh giới thâm huyền nhất mà ý thức con người có thể đạt đến, hoặc các ngài có thể hét một tiếng làm chấn động tâm thức để chúng ta bừng tỉnh, thoát khỏi mạng lưới ngôn ngữ lý luận phù phiếm mà nghe ra sự Im Lặng của đức Phật!

Nếu toàn bộ tòa lâu đài khổng lồ Phật pháp được xây dựng trên hai cây đại thụ Trí và Bi, thì sự Im Lặng của đức Phật chính là nền đất để hai cây đại thụ kia bám chặt vào. Hai cây đại thụ Trí và Bi sở dĩ làm được vai trò trụ cột vững chắc để nâng đỡ toàn bộ tòa lâu đài Phật pháp là nhờ hút dưỡng chất từ lòng đất đó. Sự Im Lặng của đức Phật là dòng ẩn lưu chảy ngầm bên dưới để nuôi dưỡng toàn thể khu rừng tư tưởng Phật giáo.

Trong sát na chứng ngộ, cái gì đã đến với đức Phật để biến Ngài từ một nhà tu khổ hạnh trở thành một bậc Toàn giác? Vì sao đức Phật muốn im lặng để nhập Niết bàn sau khi chứng ngộ? Đây là một ẩn ngữ bất khả tư nghì, siêu quá tri kiến phàm phu của chúng ta. Vì ẩn ngữ này mà Tổ Đạt Ma phải thả một bè lau qua Trung thổ, chín năm trầm hùng ngồi nhìn vách đá trên ngọn Thiếu Thất cô liêu, để rồi suốt hơn ngàn năm sau, câu hỏi “Như hà thị Tổ tây lai ý?” còn đồng vọng mãi khắp chốn tùng lâm. Vì ẩn ngữ này mà nhân vật Siddhartha, trong tiểu thuyết cùng tên của văn hào Hermann Hesse, sau khi hội kiến đức Phật lại tiếp tục cuộc hành trình cô độc trên con đường đi tìm chân lý. Cũng chính vì ẩn ngữ này mà Krishnamurti phải giải tán hội Ngôi sao và khước từ ngôi vị giáo chủ, trọn đời đi theo con đường tư tưởng riêng biệt để thuyết giảng “chân lý là vùng đất không có đường vào” (Truth is a pathless land). Thiền sư Huệ Khai chỉ cho chúng ta một con đường vào bằng phương tiện công án, nhưng con đường dẫn vào vùng đất chân lý đó phải qua một quan ải không có cửa. Vô môn quan! Cũng như để hiểu được chân ý của Phật pháp, chúng ta phải – như thi hào Nguyễn Du – đọc cuốn kinh không chữ. Vô tự chân kinh!

Ngã độc Kim Cương thiên biến linh

Kỳ trung áo chỉ đa bất minh

Cập đáo Phân Kinh Thạch Đài hạ

Tài tri vô tự thị chân kinh.

(Kim Cương ta đọc ngàn lần

Ý kinh uyên áo vạn phần cao xa

Đến Thạch đài, bỗng ngộ ra

Kinh không chữ mới thật là chân kinh)

Đọc kinh hơn một ngàn lần, bỗng đến một ngày giở trang kinh ra, thấy kinh không còn một chữ. Vô tự thị chân kinh! Thuyết pháp độ sinh suốt 49 năm, bỗng một ngày nhìn lại, thấy mình chưa nói một lời. Bất thuyết thị Phật thuyết! Chung thân ngôn, vị thường ngôn!

Quan ải thì không cửa. Chân kinh thì không chữ. Cảnh giới Thánh trí tự chứng chỉ được biểu hiện bằng sự Im lặng Mênh Mông. Vậy thì nương vào đâu để chúng ta có thể lắng nghe ra kinh điển? Một học giả đến hỏi một vị thiền sư đường vào cõi đạo. Vị thiền sư bèn dẫn ông này đi dạo bên bờ suối, và hỏi: “Ngài có nghe tiếng suối róc rách chăng?”. Ông này đáp “!”. Vị thiền sư mĩm cười: “Đó là đường vào cõi Đạo”.

Con đường nằm ở đấy, nhưng đâu là cặp mắt để nhìn? Tiếng suối luôn róc rách đấy, nhưng đâu là đôi tai để nghe? Nếu cứ đắm chìm mãi trong thế giới kinh điển cùng những pho sách luận giải đầy ắp những kiến thức hàn lâm về Phật pháp, liệu có thật là chúng ta sẽ tìm ra được cái gì đó từ lời đức Phật nói? Thi Phật Vương Duy gảy đàn cầm giữa rừng thông dưới bóng trăng ngàn, lắng nghe tiếng ngư phủ hát mà thấu đạt lẽ cùng thông của trời đất.

Tùng phong xuy giải đái,

Sơn nguyệt chiếu đàn cầm.

Quân vấn cùng thông lý,

Ngư ca nhập phố thâm.

(Gió thông thổi áo phất phơ

Đàn cầm gãy dưới trăng mờ đầu non

Ngài hỏi về lẽ cùng thông?

Tiếng ca ngư phủ mênh mông xóm chài)

Trong một tiếng đàn cầm dưới ánh trăng lơ lửng đầu non, trong tiếng ca ngư phủ đồng vọng ở một bến chài xa, phải chăng chúng ta lại nghe ra được một cái gì đó bàng bạc trong kinh điển? Phải chăng từ cảnh giới đó, chúng ta dễ nhận ra diệu ý “Thế gian hằng như mộng” hay “Nhất thiếp pháp như huyễn” của kinh điển Đại thừa, mà các cuốn sách luận giải uyên bác không giúp ta nhìn thấy được? Phải chăng cái man mác bao la trong đêm trăng tĩnh lặng kia là con đường dẫn vào cõi Đạo, để ta cảm nhận được nụ cười vi tiếu của Ca Diếp trong pháp hội trước cành hoa của Như Lai? Hoặc lắng nghe ra sự Im Lặng của đức Phật dưới gốc Bồ đề? “Sơn nguyệt chiếu đàn cầm” là Linh Sơn pháp hội. “Quân vấn cùng thông lý” là Thích Ca niêm hoa, “Ngư ca nhập phố thâm” là Ca Diếp vi tiếu.

Thử đọc một khổ thơ trong bài Trường hận ca của Bạch Cư Dị, qua bản dịch thượng thừa thù thắng của Tản Đà:

Xuân đào lý gió đêm huê nở

Thu khi mưa rụng lá ngô đồng

Này Nam uyển, nọ Tây cung

Đầy thềm ai quét lá hồng thu rơi?

Thong thả ngâm những câu thơ này, tưởng chừng như chúng ta đang nghe ra lời kệ trong phẩm Phương tiện của kinh Pháp Hoa:

Chư pháp tòng bản lai

Thường tự tịch diệt tướng

Tôi thường cảm nhận rằng những điều cốt yếu trong lời đức Phật dạy không nằm trong các bộ sách uyên bác luận giải về kinh điển, vốn thường mang những nội dung na ná như nhau, mà đôi khi nó lại nằm lơ lững trong một vài vần thơ đạm nhiên giản dị, hay trong những cảnh tượng tịch mịch giữa thiên nhiên, nếu ta có cơ duyên tĩnh tâm lắng nghe với tinh thần “Như thị ngã văn”, giữa những chữ nghĩa xô bồ hoặc giữa những huyên náo của cuộc sống. Bản tướng của chư pháp xưa nay vốn là tịch diệt – Chư pháp tòng bản lai, Thường tự tịch diệt tướng – thì hà cớ gì chúng ta lại cứ luôn đem những kiến giải từ chương ra để nhọc công luận giải, mà không chịu lắng nghe sự tĩnh lặng của đại khối vô ngôn? Đạo vốn “phị nhi ẩn”, tuy hiển thị mênh mang, nhưng lại luôn ẩn dấu phần thể tính tinh yếu của mình, theo thể cách “Sương in mặt, tuyết pha thân; Sen vàng lãng đãng như gần như xa” của một Đạm Tiên.

Nhân gian chỉ kiến thiên sơn tú

Thùy thính viên đề thâm xứ thâm?

(Nhân gian chỉ thấy ngàn non đẹp

Tiếng vượn rừng sâu, ai lắng nghe?)

(Tuệ Trung thượng sĩ)

Cảnh vật núi rừng hùng vĩ đẹp đẽ ai cũng nhìn thấy, nhưng đâu là đôi tai để nghe ra tiếng vượn hú trong tận chốn rừng sâu? Nếu như rừng núi nhờ có tiếng vượn hú chốn hang sâu để thực sự trở thành chốn rừng sâu núi thẳm, thì chúng ta tìm được gì khi chỉ ngắm nhìn suông cảnh “Thiên sơn tú”? Nếu không lắng nghe được tiếng vượn hú chốn hang sâu thì cảnh tượng “ngàn non đẹp” kia có còn thực sự mang linh khí của trời đất để con người có thể nương theo đó mà hòa nhập vào sự huyền mật của thiên nhiên? Hay đó chỉ còn là những giả sơn của hòn non bộ đặt ở một góc vườn, mà chúng ta cứ trịnh trọng leo lên để rồi luôn vọng tưởng rằng mình đã vượt qua được rặng Hy mã Lạp sơn tuyết phủ?

Nếu lắng nghe kinh điển với tinh thần như thế, chúng ta dễ bắt gặp sự đồng vọng từ tư tưởng của triết gia Heidegger qua một câu nói thâm trầm được lặp lại hai lần trong cùng một trang của tác phẩm Holzwege: “Das Sein entzieht sich, indem es sich in das Seiende entbirgt” (Hữu tính tự thân ẩn tàng trong chính những gì nó mở phơi giữa lòng vạn hữu)[3]. Chữ Sein trong tư tưởng của Heidegger có vai trò gần như chữ Pháp hay chữ Đạo trong tư tưởng phương Đông. Sein (Hữu tính, hay tính thể của sự hiện hữu) là cái làm cho Seiende (sự vật hiện hữu, hiện vật thể, vạn hữu) được là Seiende. Hữu tính – hay tính thể của sự hiện hữu – là cái hàm dưỡng vạn hữu để vạn hữu được là vạn hữu, để vạn hữu được hiện hữu và hiện tiền. Diễn đạt bằng ngôn ngữ Phật giáo, ta có thể tạm dịch là “Pháp tính tự thân ẩn tàng trong chính những gì nó hiển thị trong vạn pháp”, vì pháp tính là cái hàm dưỡng để vạn pháp được là vạn pháp. Một cách triệt để hơn ta có thể nói “Sự Im Lặng của đức Phật tự thân ẩn tàng trong những chính những gì nó hiển thị trong giáo pháp”, vì sự Im Lặng của đức Phật là cái hàm dưỡng để giáo pháp được là giáo pháp. Pháp tính bàng bạc trong vạn pháp, cũng như Sự Im Lặng của đức Phật bàng bạc trong giáo pháp. Mở phơi đấy nhưng vẫn ẩn tàng. Không lắng nghe sự im lặng của đức Phật thì giáo pháp chỉ là những ngôn từ trống rỗng, mà chúng ta cứ luôn lặp đi lặp lại như những con chữ vô hồn. Thùy thính viên đề thâm xứ thâm?

Nhưng viết hay bàn về sự Im Lặng – dù bằng bất kỳ hình thức nào – đều là sự sai lầm, quá đỗi sai lầm. Bài viết này cũng đang lặp lại sự sai lầm khi viết về sự Im Lặng.  Sự Im Lặng chỉ có thể được lắng nghe, và chỉ có thể được cảm nhận trong chính sự Im Lặng; như Nguyễn Du đứng nhìn vầng trăng sáng giữa non ngàn để cảm nhận ra, trong Im Lặng, sự giao hòa của muôn vạn tâm tình của nhân gian, giữa ngàn dặm bàng bạc chính khí Hồng sơn.

Nhất thiên minh nguyệt giao tình tại

Bách lý Hồng sơn chính khí đồng

Từ cõi “giao tình tại” tịch nhiên bất động đó, Nguyễn Du mới có thể quán tưởng thế gian như mộng, mới có thể nhìn chuyện đời như mây bay theo trận gió thu.

Nhãn để phù vân khan thế sự

Yêu gian trường kiếm quải thu phong.

Bước ra từ những câu thơ mênh mông của Vương Duy hay của Nguyễn Du, chúng ta sẽ cảm nhận được rằng câu hỏi “Ai có thể im lặng được sự Im Lặng, một cách bình dị thuần nhiên?” (Wer vermöchte es, einfach vom Schweigen zu schweigen?) của Heiddeger – trong cuộc đối thoại về ngôn ngữ với một nhà trí thức người Nhật – sẽ tìm được lời giải đáp trong nụ cười mỉm của Ca Diếp và trong sự Im Lặng của đức Phật. Vì cành hoa của đức Phật đưa lên và nụ cười của Ca Diếp đáp lại sẽ mãi mãi là “khúc khai tấu hằng cửu cho cuộc song thoại chân chính về ngôn ngữ” (das stete Vorspiel zum eigentlichen Gespräch von der Sprache).

© 2010 Huỳnh Ngọc Chiến

© 2010 talawas


[1] Martin Heidegger, Unterwegs zur Sprache (Trên đường về với Ngôn ngữ), Verlag Günther Neske, Pfullingen 1959, tr. 144

[2] Ngã tòng mỗ dạ đắc tối chính giác, nãi chí mỗ dạ nhập bát Niết bàn, ư kỳ trung gian, nãi chí bất thuyết nhất tự, diệc bất dĩ thuyết, đương thuyết. Bất thuyết thị Phật thuyết.

[3] Martin Heidegger, Holzwege (Những đường rừng hiu quạnh), Vittorio Klostermann, GA5, 1977, tr. 337

Bình luận

7 Comments (bài “Huỳnh Ngọc Chiến – Cảm nhận từ sự im lặng”)

  1. Tôn Văn viết:

    SƠ KIẾN

    *
    Yên lặng của thiền sư là tuân theo quy tắc: Giới-Định-Huệ.
    „Giới“ bản nghĩa là „ngăn chặn“ mà hiểu một cách duy vật là: Các hệ thống sống có bản tính là vận động – tổng phức hợp của vô số chuyển động. „Giới“ hay „im lặng“ là hành động ngắt các chuyển động ngoại vi để tập trung năng lượng cho hoạt động luận lý đạt thức.

    Tuần tự của hoạt đông não bộ là:
    – TRI (cảm nhận qua giác quan)
    – THỨC (luận lý để nhận ra tương quan)
    – GIÁC (tổng hợp để thâu lượm „toàn thức“),
    Giác cũng có các mức độ (thừa, thuyền chở) Thanh văn thừa, Duyên giác thừa, Bồ tát thừa;
    Phật giác (Phật thừa) là „toàn giác, đại giác“ – Bậc cao nhất.

    *
    Nhưng cũng từ „thang tư duy“ với 3 nấc/bậc TRI-THỨC-GIÁC ta có thể nhận ra 2 điều:
    – Khoa học và khoa học gia làm việc ở cấp độ TRI và THỨC;
    – Tại mỗi bậc đó lại có ngôn ngữ tương ứng với nó để con người thông qua trao đổi mà nâng dần lên đến GIÁC. Các giai tầng không hiểu nhau do dùng các ngôn ngữ khác nhau;

    Im lặng được dùng trong 2 trường hợp:
    . Không thể hiểu nhau do giới hạn giai tầng ngôn ngữ và
    . Đã hiểu nhau rồi (cùng giác) thì đến đây ngôn từ trở nên thừa thãi.
    Trường hợp Đức Phật cầm nhành hoa và Ca-diếp mỉm cười chính là truờng hợp thứ hai. Và việc con người đánh giá „im lặng là vàng“ là có ý cho rằng sự im lặng bao quát hơn lời nói.

  2. Hoà Nguyễn viết:

    Bài viết công phu và hay, tôi xin ghi vài ý nghĩ riêng khi đọc, có thể ngoài đề, để chia sẻ với tác giả.

    Nhiều điều trong kinh Phật không thể diễn tả được bằng cách nói thông thường, ở ngoài đời, và phải nhờ đến cách nói của thơ, như trong bài viết này . Vì thơ là ngôn ngữ biểu cảm, đi thẳng vào lòng, lại dễ sử dụng ẩn dụ, hình tượng, nên thích hợp nhất để giúp gợi mở cái thoáng thấy, có thể đến bất chợt và qua nhanh, những chỗ uyên áo nhất của đạo Phật, hay của Thiền khi ngộ Thiền là thấy biết Tâm bằng trực giác, không bằng kiến giải từ suy luận, lý trí. Cái đẹp của thơ còn dễ dẫn tới cái thiện của đạo giáo. Nhưng thơ vẫn là ngôn ngữ, vẫn phải dựa vào thanh âm, sự xếp đặt, khả năng diễn đạt của ngôn từ, trong khi vào Thiền là bay bổng vào trong cõi “ý tại ngôn ngoại”, còn có thể coi là không thuận lý, ra ngoài giới hạn của ngôn ngữ, không cần bất cứ gì nằm giữa tâm thức với tâm, chỉ cần cái không tịch trong tâm để cho tâm chân thật tự thể hiện. Như một câu thơ Thiền viết:
    Vô tâm đạo dị tầm
    (Vô tâm dễ tìm thấy được đạo).
    Lúc đó, tâm trong vô tâm cảm nhận đúng được bản chất của chính cái tâm, không nhờ một phương tiện, trung gian nào, kể cả ngôn ngữ. Cho nên vô tâm cũng là vô âm, vô thanh, là sự im lặng của cái biết trực tiếp, đầy đủ, trọn vẹn, khi chủ thề và đối tượng trở thành một.

    Kinh Lăng nghiêm chỉ dạy một pháp Thiền của bồ tát Quán Thế Âm gọi là “Phản văn văn tự tánh”. Có nghĩa là xoay cái nghe (văn) vào bên trong để lắng nghe tự tánh mình. Nếu thành tựu, không còn nữa những âm thanh ồn ào của thế gian đến từ bên ngoài, hay dấy lên từ vọng tưởng bên trong, chỉ còn lại cái vắng bặt hết mọi vọng niệm, đưa đến trạng thái không tâm tịch tĩnh. Sự im lặng hoàn toàn bao trùm tất cả, trong và ngoài. Nhưng từ tâm thanh tịnh đó có thể khởi lên cái mà kinh Phật gọi là diệu âm, có thể im ắng, hay rất nhỏ nhiệm, nhưng mạnh mẽ như tiếng sấm của Phạm thiên, bất tuyệt như tiếng trầm vọng của sóng biển (hải triều âm).

    Nhân đọc nhiều bài Thiền thơ hay trong bài, xin chép lại bài thơ tôi thích sau đây của thiền sư Linh Vận, làm khi thấy hoa đào nở mà chứng ngộ:

    Tam thập niên lai tầm kiếm khách (1)
    Kỷ hồi lạc diệp kỷ trừu chi
    Tự tòng nhất kiến đào hoa hậu
    Trực đáo như kim kiến bất nghi

    Bản dịch của Thích Phước Hảo và Thích Thông Phương :

    Ba chục năm qua tìm kiếm khách
    Bao lần lá rụng với cành trơ
    Từ khi được thấy hoa đào nở
    Cho đến hôm nay chẳng chút ngờ

    (1) Kiếm khách: Có lẽ lấy từ hai câu thơ của ngài Lâm Tế viết trong trường hợp khác, ở đây chỉ người giúp khai thị (phá đại nghi):
    Lộ phùng kiếm khách tu trình kiếm
    Bất thị thi nhân mạc hiến thi
    Dịch nghĩa:
    Giữa đường gặp kiếm khách nên trình kiếm
    Không phải thi nhân chớ tặng thơ

  3. Trương Đức viết:

    “Như vậy khi đọc các pho ngữ lục Thiền tông, chúng ta cũng không nên lấy làm lạ khi các thiền sư chỉ cần đưa một ngón tay lên, hoặc nói một câu vu vơ vô nghĩa để minh chứng cho cảnh giới thâm huyền nhất mà ý thức con người có thể đạt đến, hoặc các ngài có thể hét một tiếng làm chấn động tâm thức để chúng ta bừng tỉnh, thoát khỏi mạng lưới ngôn ngữ lý luận phù phiếm mà nghe ra sự Im Lặng của đức Phật!(Huỳnh Ngọc Chiến)

    Đối với tôi, có thể nói đây là bài viết hay nhất về “Im lặng” mà tôi đọc được từ trước đến nay. Từ lúc bắt đầu “vào” talawas để đọc, phải nói rằng, tôi “để ý” nhiều hơn đến những bài viết về Triết học. Triết học, đối với tôi, như một thứ gì đấy “bao quát và sâu xa” hơn những thứ khác trong cuộc sống. Xin cám ơn tác giả!

    Tôi xin được chia sẻ với các bác vài cảm nghĩ của mình sau khi đọc bài viết này. Mặc dù tác giả HNC có viết rằng, “Viết hay bàn về sự Im Lặng – dù bằng bất kỳ hình thức nào – đều là sự sai lầm, quá đỗi sai lầm. Bài viết này cũng đang lặp lại sự sai lầm khi viết về sự Im Lặng. Sự Im Lặng chỉ có thể được lắng nghe, và chỉ có thể được cảm nhận trong chính sự Im Lặng;”, nhưng tôi vẫn muốn khẳng định với tác giả là, tác giả không lặp lại sự sai lầm, ít ra là với những độc giả talawas như tôi. Còn nếu vẫn có “sự sai lầm” như tác giả nói, họa chăng, là với chính bản thân tác giả, hay nói rộng ra là với chính bản thân mỗi con người chúng ta! Tôi nói điều này ra, tin chắc là tác giả hiểu ý tôi, bởi vì, như tác giả đã nói, “Sự Im Lặng chỉ có thể được lắng nghe, và chỉ có thể được cảm nhận trong chính sự Im Lặng” và theo tôi, “Sự Im Lặng” chỉ có thể được tạo ra bởi chính bản thân mỗi con người mà thôi!

    Về ý nghĩa sâu xa của “Sự Im Lặng” của Phật giáo, thì tác giả HNC đã viết ra rồi. Ở đây, tôi chỉ muốn “bàn loạn” về những gì xung quanh “Sự Im Lặng” mà thôi. Khi nói về ” Sự Im Lặng”, tôi chợt phát hiện ra một điều là, hình như trong phần lớn các ngôn ngữ trên thế giới, đều có thành ngữ với nghĩa “Im lặng là vàng”?! Như trong tiếng Anh, là “Silence is golden” chẳng hạn, hay trong tiếng Hungary, “Hallgatni arany”,… Điều này phải chăng là, từ trong tiềm thức (hay vô thức?), con người đã biết và cảm nhận được được cái giá trị “vàng” của “Sự Im Lặng”? Tôi liên tưởng đến hành động “ngồi thiền” của các tu sĩ. Họ “ngồi thiền” là để tìm về cái “Im Lặng” của cõi vĩnh hằng, mà từ đó có thể cảm nhận được những ý niệm “sâu lắng triết lý” của Đạo giáo. Trong đời thường, chúng ta cũng hay thường nói “Hãy bình tĩnh!” mỗi khi có việc gì đấy cần sự tĩnh tâm tỉnh táo để suy nghĩ tìm ra hành động “phải đạo” thích ứng. Hoặc như câu châm ngôn “Dục tốc bất đạt” cũng là bao hàm cái ý “không được nóng nảy, phải bình tĩnh mới nên chuyện” (câu “Giận mất khôn”, hay “Không biết dựa cột(tức là phải im lặng) mà nghe” cũng có ý nghĩa như vậy!)

    Cái ý “chúng ta cũng không nên lấy làm lạ khi các thiền sư chỉ cần đưa một ngón tay lên, hoặc nói một câu vu vơ vô nghĩa để minh chứng cho cảnh giới thâm huyền nhất mà ý thức con người có thể đạt đến,” của tác giả HNC làm tôi nhớ đến đoạn văn này “Đạt lai Lạt ma: …Còn các nhược điểm khác, tôi nghĩ, là giận và quyến luyến. Tôi quyến luyến với chiếc đồng hồ đeo tay và với chuỗi hạt tụng kinh của mình. Rồi, tất nhiên, đôi lúc với những phụ nữ đẹp… Nhưng nhiều nhà sư cũng có những trải nghiệm tương tự. Một phần là do tò mò: nếu ta dùng cái này, không biết cảm giác sẽ như thế nào? (Chỉ vào háng của ông.) trong bài “Claudia Dreifus – Đạt lai Lạt ma” Tức là ý tôi muốn nói, “Sự Im Lặng” có những âm thanh, tiếng nói của nó, mà nhiều khi, chúng ta phải “im lặng” mới nghe thấy hết được! Kiểu như ca sĩ Simon đã “nghe thấy” được những “sound of silence” vậy! 🙂

    Xin cám ơn tác giả một lần nữa! Trân trọng.

  4. Tôn Văn viết:

    Cảm ơn tác giả đã cho đọc một bài thật hàm súc. Những chữ thô thiển sau đây chỉ là cảm nhận ban đầu để tiếp tục suy ngẫm thêm:

    Thơ, là tiếng nói nơi cửa Phật,
    Lời bàn „Phật thuyết” đẹp như thơ;
    Nói bao nhiêu đó, mà … im lặng,
    Im lặng là khi cảm „ngôn từ“.

  5. Phùng Tường Vân viết:

    Văn gia, Triết giả, Huyền ông
    Long lanh, lộng chữ, tứ tung…mịt mù !

  6. Bach Phat Gia viết:

    Chân lý thật mông lung. Lý do : vũ trụ vạn vật chỉ là cảm giác, ý niệm (vạn pháp duy thức), không có thật, nhưng ta không thể nói: cái nhà ta đang ở, cái xe ta đang đi là không có thật. Mặc dù về lý trí, nhận thức khoa học, ta hiểu vật chất chỉ là hư ảo, bởi vì những hạt cơ bản của vật chất như quark, electron chỉ là hạt ảo, không thể độc lập tồn tại, chúng chỉ hiện hữu trong mối ràng buộc nhân duyên trong cơ cấu nguyên tử. Niels Bohr (1885-1962, nhà vật lý người Đan Mạch, giải Nobel vật lý 1922) nói “Isolated material particles are abstractions” (1) (Hạt vật chất cơ bản cô lập thì chỉ là hạt ảo trừu tượng- tức không phải vật thật). Von Neumann (1903-1957 nhà toán học người Mỹ gốc Hungary, có nhiều đóng góp cho vật lý lượng tử và khoa học máy tính) phát biểu : “Nothing would be real unless consciousness exists, that all real things are constituents of consciousness – which is a complete reversal of materialism” (2) (Không có cái gì là thật trừ phi ý thức hiện hữu, tất cả vật thật đều cấu thành từ ý thức- điều này hoàn toàn trái ngược với chủ nghĩa duy vật).Eugene Wigner (1902-1995 nhà vật lý và toán học người Hungary, giải Nobel vật lý năm 1963) viết : “The very study of the external world led to the conclusion that the content of the consciousness is an ultimate reality. Particles only exist when observed, and so the reality of particles entails that consciousness is a fundamental element of reality” (3) (Càng nghiên cứu thế giới bên ngoài, càng dẫn tới kết luận rằng nội dung của ý thức là thực tại tối hậu. Hạt chỉ hiện hữu khi được quan sát, và như thế thực tại của hạt bắt buộc rằng ý thức là yếu tố cơ bản của thực tại).
    Lý trí của ta hiểu vạn pháp duy tâm, nhưng ta lại không thể nói nhà cửa, vật dụng, xe cộ của ta là không có thật. Vì vậy mà phải im lặng hoặc nói rồi phải phủ định như Đức Phật đã làm.

    Nguồn dẫn :
    (1), (2), (3) trích trong “Religion and the Quantum World” của Giáo sư Keith Ward- phát biểu tại Gresham College ngày 09/03/2005

  • talawas - Lời tạm biệt

    Nói lời chia tay sau 9 năm tồn tại, chúng tôi thiết tha hi vọng vào sự ra đời của những mô hình báo chí và truyền thông mới, thực hiện bởi những người được trang bị những khả năng và phương tiện mà chúng tôi đã không thể có, với cùng một nhiệt thành phấn đấu cho một nền báo chí tự do cho Việt Nam... đọc tiếp >>>

  • Phản hồi mới nhất của độc giả

    talawas blog: Cảm ơn tất cả! Tạm biệt và mong ngày ...
    Trung Thứ: Trích: „Ngoài ra, việc duy trì nhóm khởi...
    Hà Sĩ Phu: LỜI TẠM BIỆT: Buông lơi “một...
    Phùng Tường Vân: Dục Biệt Nhung Dục (Trung Đường) có ...
    Hoài Phi: Chỉ còn vài phút thôi là talawas chính th...
    Hà Sĩ Phu: @ixij Bạn ixij đã gõ đúng chỗ tôi c...
    P: Kính gửi hai bác Lê Anh Dũng và Trung Thứ...
    Hoangnguyen: Không biết những dòng chữ này còn kịp ...
    Trần Quốc Việt: Dear Talawas, Thank you! You're gone now but I ...
    Nguyễn Ước: Xin lỗi. Tôi hơi bị nhớ lầm vài chữ t...
    Trung Thứ: Thưa bác Lê Anh Dũng, Thời giờ cũng đ...
    Trần Quốc Việt: Hành trang rời Talawas: Live Not By Lies ...
    Hoà Nguyễn: Qua bức thư hết sức nhã nhặn, lịch s...
    Trần Việt: Ôi, nếu được như bác Hữu Tình hình du...
    ixij: Không được tham gia trả lời 3 câu hỏi ...
    Lâm Hoàng Mạnh: Đốt Lò Hương Cũ. Mượn thơ của Th...
    P: Cũng xin góp thêm một bài mới biết :D ...
    Lê Tuấn Huy: Xin gửi anh VQU, TV và những người quan t...
    Khiêm: Cảm ơn nhà văn Võ Thị Hảo đã thực hi...
    Phùng Công Tử: Bị bắt cũng đáng! Vào blog của CoigaiDoL...
    Phùng Công Tử: Nô lệ của văn hóa Trung Quốc: Đi hỏ...
    classicalmood: Bài viết có một số điểm tích cực nh...
    Thanh Nguyễn: Đọc những con số thống kê trong bài vi...
    Phùng Tường Vân: Vĩ Thanh tiễn chị Hoài Thế sự mang ...
    Tiêu Kiến Xương: ĐBA mượn lời ông bác nông dân: "Nói gì...
    dodung: "Sóng lớp phế hưng coi đã rộn......
    Camillia Ngo: Chín năm, một quãng đường dài, Bóng ng...
    Camillia Ngo: Một dân tộc u mê, hèn kém tột độ mớ...
    Thai Huu Tinh: Thưa các bác Trần Việt, Quốc Uy, Tuấn H...
    Phùng Tường Vân: " Thứ nhất, nói mọi thứ đều thối ná...
    Nguyễn Ước: Tôi không vào được Phản hồi bên bài C...
    Tôn Văn: Tiếp theo „Lời tạm biệt“ Câu hỏi...
    Trần Việt: Công bằng mà nói một cách ngắn gọn, Gs...
    Phùng Công Tử: Và gần đây tôi cảm thấy hơi phiền hơ...
    Bùi Xuân Bách: Việc talawas ngừng hoạt động tuy có là ...
    Nguyễn Chính: Gửi chị Phạm Thị Hoài và Ban Biên tập...
    Lê Tuấn Huy: Việc cảnh giác, tôi đã nói đến. Tôi t...
    vuquocuy: - Tác giả Lê Tuấn Huy đã phát hiện rấ...
    Hạnh Đào: Hơn tuần nay, tôi ngần ngại không muốn ...
    classicalmood: Talawas đột ngột chia tay khiến không ít ...
    Lê Anh Dũng: Bravo ý tưởng tuyệt vời của Arthur, ...
    Thanh Nguyễn: Chào chị Hoài, Cảm ơn tâm huyết và nh...
    Thanh Nguyễn: Cảm ơn ý kiến của anh Hoàng Ngọc Tuấn...
    Hà Minh: Cuộc vui nào cũng phải đến lúc tàn, (al...
    P: Xin có lời cảm ơn gửi đến những ngư...
    Nguyễn Đình Đăng: Tôi lợi dụng chính phản hồi của mình ...
    Arthur: Có nên đề nghi BBT Talawas chơi/hát lại b...
    Phùng Tường Vân: Tôi xin kể thêm truyện này, nghe cũng lâu...
    Hà Sĩ Phu: @ Nam Dao Đây là bài “bình thơ chơi” v...
    Lê Anh Dũng: Thưa bác Trung Thứ, Cám ơn bác về nhã...
    Trần Việt: Đồng ý với ông Lê Tuấn Huy. Tuy chỉ c...
    Trầm Kha: CÓ THẾ CHỨ! THẾ MỚI 'TIỀN VỆ' CHỨ!...
    Phùng Tường Vân: Hết xảy ! (http://www.talawas.org/?p=26665#co...
    Hoàng Ngọc-Tuấn: Xin thông báo cùng quý vị: Để tiếp n...
    Dương Danh Huy: Cảm ơn bác Phùng Tường Vân và Lâm Hòan...
    Phùng Tường Vân: Đôi lời thưa thêm với bác D.D.Huy, Xin...
    chuha: Mỗi người có một "gu" ăn phở. Riêng t...
    Trương Đức: "Chị Hoài ơi, chị Hoài ơi Niết Bàn nà...
    Phùng Tường Vân: Thưa Bác Dương Danh Huy Xin vội vã trìn...
    Dương Danh Huy: À, có điều tôi muốn nhắc các bác: K...
    hlevan: “Le coeur a ses raisons que la raison ignore” ...
    Dương Danh Huy: Bác Phùng Tường Vân, Lâm Hòang Mạnh &...
    Phùng Tường Vân: CẨN BẠCH Nhận biết được giới hạ...
    Le Van Hung: Thử lướt qua các trang web Việt Nam, chún...
    Đinh Minh Đạo: Tin TALAWS sẽ ngừng hoạt động làm tôi n...
    Lê Quốc Trinh: Cám ơn tác giả Phạm Hồng Sơn, Nếu c...
    Le Van Hung: "Giáo dục, giáo dục và giáo dục (có l...
    classicalmood: Vậy thì quyết định đóng cửa Talawas, n...
    VanLang: "Merda d’artista" vẫn đang được trưng b...
    Khiêm: Bác Phùng, Một người quen cho biết xếp...
    Nguyễn Đăng Thường: Đập phá & xây dựng “Đạp đổ t...
    Tonnguyen147: Bác Phùng Tường Vân, Người ta không ...
    Hoà Nguyễn: Hôm nay có tin đại biểu Quốc hội Việt...
    Hoà Nguyễn: Báo Người Việt hôm nay đăng toàn văn l...
    Trung Nu Hoang: @ Tạm Biệt talawas. Với lòng quý mến ...
    Tonnguyen147: Bác Trung Thứ và các bác ơi, Chủ Nh...
    VanLang: Đầu thập niên 90 Việt Nam lạm phát phi ...
    Nam Dao: Trình với cả làng Thể ý Trưng Nữ Ho...
    Lâm Hoàng Mạnh: Nâng cốc, cụng ly ... hết váng đầu Nh...
    Hoà Nguyễn: Cứ tưởng nếu khách ngồi bàn chuyện ho...
    Nam Dao: Anh thân mến Quí trọng những việc an...
    Thanh Nguyễn: Talawas trước giờ lâm chung mà vẫn đau ...
    Phùng Tường Vân: Chiếc Cân Thủy Ngân ..."Cứ xét theo ...
    Trung Nu Hoang: Nếu nhà văn Phạm Thị Hoài và BBT Talawas...
    Bắc Phong: bác bị váng đầu thèm uống rượu cứ ...
    Lê Thị Thấm Vân: Ngân trong "là con người", một trích đo...
    classicalmood: Talawas đột ngột chia tay khiến không ít ...
    Trung Thứ: Thưa bác Lê Anh Dũng, Tôi xin chia sẻ thê...
    Canuck: Bác Nguyễn Phong, Tui thấy đây là vấn...
    Nguyễn Đình Đăng: Bravo! Như một minh hoạ cho bài này mờ...
    Dương Danh Huy: Bác Phùng Tường Vân, Tôi đã set up hai...
    Phùng Tường Vân: @Nguyên Phong (http://www.talawas.org/?p=26665#c...
    Nguyễn Phong: Tôi thấy các bác hơi lạc quan và ảo tư...
    Thuận: Chỉ còn ít giờ nữa, Talawas sẽ đóng c...
    Trương Đức: "Nửa ấy… “nói chung là”: nửa dưới...
    Trầm Kha: talawas ơi! oan ức quá! Oan ức quá! Em ...
    Canuck: Tui cám ơn Ban Chủ Nhiệm, Ban Biên Tập Ta...
    Trầm Kha: bác vạch lẹ quá! em há hốc hà lá nho ...
    Trầm Kha: thường thì bác Thường siết... hết bế...
    pham duc le: Tôi đồng ý với bạn Nguyễn Phong, nhưng...
    booksreader: Au plaisir de vous revoir, "một mô hình hoạt...
    Bach Phat Gia: Tôi là độc giả của talawas đã mấy nă...
    Lề Trái: Trong việc tẩm bổ chỉ xin Gia Cát Dự đ...
    Lê Anh Dũng: Thưa bác Trầm Kha, bác Đào Nguyên, Xin ...
    Lê Thượng: Nói rằng "So với thảm họa môi trường ...
    Anh Dũng: @1mitee: 1. Muốn SỐNG tới mức "cụ" nh...
    Đào Nguyên: @ Anh Dũng "...phải nghe lời cái dạ dày,...
    Trầm Kha: “Khi cầm cuốn Kinh thánh, tôi đọc với...
    Đào Nguyên: @ bác Nguyễn Phong Tôi đồng thanh tương ...
    Hoà Nguyễn: Sau chuỗi cười khá thoải mái do ông Gia ...
    1mitee: @Anh Dũng "Cả ông Marx, ông Hồ Chí Minh,...
    Bùi Văn Phú: Bạn Trung Nu Hoang ơi, Bạn có khả năng...
    Thái Hữu Tình: Bài vừa mới ra lò, mấy anh (cả mấy ch...
    Canuck: Trong đời tui, có 3 lần / hoàn cảnh xảy...
    Phùng Tường Vân: Lời đề nghị khẩn khoản của tôi Nh...
    Thái Hữu Tình: 1/ Bài nghiên cứu này của ông MTL càng ch...
    Nguyễn Phong: Thực ra ở hải ngoại hiện nay thì có m...
    Anh Dũng: @Đào Nguyên: 1. Cái bạc triệu (VNĐ) c...
    Dương Danh Huy: Bác Hòa Trước hết tôi cảm ơn về l...
    Louis: Trong phút giây chia tay người tình ảo, b...
    Đào Nguyên: Từ lâu ngưỡng mộ bác, biết bác thích ...
    Trầm Kha: Ha ha ha! Bác Trương Đức ơi, Bác "đả t...
    Lê Quốc Trinh: LÊ QUỐC TRINH - LỜI GIÃ BIỆT Thân m...
    vantruong: Thôi thì trước khi giải tán tụ tập tal...
    Đào Nguyên: @Anh Dũng "... - Không có đủ sản phẩm ...
    VietSoul:21: Tôi không nghĩ tài chánh là vấn đề (ch...
    Hoàng Trường Sa: Talawas ơi Ta giã biệt em Như giã từ cu...
    Hoàng Trường Sa: Bauxite Việt Nam: hãy cứu ngay chữ tín! (...
    Anh Dũng: @Đào Nguyên: Thực ra Marx có nói, nói n...
    Lâm Hoàng Mạnh: Chỉ còn vài 28 giờ, Ta Là... Gì sẽ ngh...
    Le Van Hung: Kính thưa các Anh Chị, Từ trước đế...
    Phùng Tường Vân: Bi giờ sắp đến giờ lâm biệt Xin Gia T...
    Hoàng Trường Sa: EM ĐI RỒI Em đã đi rồi thế cũng xong...
    Nguyễn Đăng Thường: Chia tay phút này ai không thấy buồn? Nh...
    Trung Nu Hoang: Tôi cũng có nghe kể chuyện một "học gi...
    peihoh: Tôi không được hỏi ba câu hỏi của tal...
    peihoh: Anh Lại Văn Sâm ơi! Dịch giùm câu này: "...
    Đào Nguyên: @ Anh Dũng Mác nói nhiều về lợi nhuận,...
    Hoà Nguyễn: Ông Huy viết : Điều tôi nói hoàn toàn kh...
    Trương Đức: Đọc cái câu này: "2030: định mệnh đã ...
    Đào Nguyên: Tôi cũng có đọc những câu chuyện với ...
    Camillia Ngo: Nguyễn Khoa Thái-Anh nói "Vũ Huy Quang là m...
    Dương Danh Huy: Bác Hoà Tôi cũng thấy thú vị khi đọ...
    Thanh Nguyễn: Giữa cái lúc "dầu sôi lửa bỏng" thế n...
    Thanh Nguyễn: Nếu vì lý do tài chính mà talawas đóng c...
    Thanh Nguyễn: Oh, Thank you Trầm Hương! We all have our h...
    Hà Minh: Một truyện ngắn quá hay, cảm ơn tác gi...
    Nguyễn Việt Thanh: Trên Talawas bộ cũ, có lần nhà văn Phạm...
    Anh Dũng: Ông Đào Nguyên nói đến "duy lợi". Nhưng...
    Hoàng Trường Sa: BRING ME HAPPINESS Đừng đi Đừng đi Đ...
    Lê Anh Dũng: (tiếp) Nhưng chính nhờ Tin Lành VN như...
    Lê Anh Dũng: Thưa bác Trung Thứ, Trong cảnh talawas ch...
    Đào Nguyên: Lời ông Vũ Huy Quang làm tôi nhớ tới l...
    Đào Nguyên: @ Nguyễn Khoa Thái Anh Trước khi chiéc thu...
    Trương Nhân Tuấn: Trích : « Người Việt hải ngoại vẫn th...
    Hoàng Trường Sa: Bô xít Việt Nam : Truyền thông Mỹ sắp n...
    khonglaai: Không ngờ anh Bách còn giỏi cả tiến...
    khonglaai: Nếu có giải thưởng talacu thì tôi ti...
    Phùng Tường Vân: Chúc nhau chân cứng đá mềm Chúc nhau an ...
    khonglaai: “Khi nói chuyện với mình họ chỉ nhìn ...