talawas blog

Chuyên mục:

Trần Hoài Thư – Về một tấm hình

30/07/2010 | 7:00 sáng | 17 phản hồi

Tác giả: Trần Hoài Thư

Chuyên mục: Chiến tranh Việt Nam
Thẻ: >

Trên đây là một trong những tấm hình đã làm cho cả thế giới kinh hoàng về cuộc chiến ở Việt Nam. Tấm hình đã mang tên tuổi người phóng viên Việt Nam làm cho hãng AP là Nick Ut lên đỉnh cao tột cùng của bộ môn nhiếp ảnh qua giải Pulitzer. Tấm hình cũng đã mang cô bé nạn nhân “napalm girl” trở thành một biểu tượng của phong trào phản chiến chống chiến tranh, cũng như một công cụ tuyên truyền của phe cộng sản, nhằm kết án phe miền Nam…

Một câu hỏi: Ai là thủ phạm? Nhìn vào tấm hình, thấy những cuộn khói đen đặc bùng lên mù mịt, chắc do từ một hay nhiều quả napalm trút xuống khu vực. Dĩ nhiên chỉ có phe miền Nam mới có máy bay oanh tạc. Oanh tạc lầm hay chủ ý? Tôi không biết.  Có điều, tôi hiểu là trái bom rơi gần một lớp học. Không gần thì làm sao em bé gái  này lại lõa lồ, và tấm lưng em, theo như tin tức mà tôi được đọc là bị phỏng đến 65%? Mang trên lưng những nỗi đau đớn tột độ, miệng mếu máo, hai tay giang ra như hai tay Chúa để chịu đóng đinh. Em kêu gọi ai đây?

Mỗi lần nhìn hình, lòng tôi đau…

Bởi vì chúng tôi đã bất lực trong việc bảo vệ em, bất lực trong việc xoa dịu nỗi thống khổ của thường dân vô tội.

Bất lực vì phải chiến đấu trong một cuộc chiến chó má nhất.

Khi mà thường dân vô tội bị buộc làm khiên mộc. Khi mà những em bé 11, 12 tuổi được huấn luyện ném lựu đạn vào chúng tôi, khi mà trong một vùng không có đàn ông lại có những người đàn bà có bầu.

Nhưng mà trời ơi, làm sao mà tra khảo người đàn bà có bầu ấy, khi cái bụng đã sắp đến kỳ sinh nở? Không thể tát tai bà lão lạy ta như mưa bấc, để trút lên nỗi hằn học khi một người đồng đội bị súng trong làng bắn ra, gục xuống chưa kịp nói một lời cuối cùng. Không thể ném lựu đạn lân tinh xuống hầm, mà tìm mọi cách liệng lựu đạn khói hay cay, dù đám dân mà cũng có thể là địch ấy bất trị ngoan cố trước bao lời kêu gọi, dọa dẫm!

Vâng, tôi biết, trong số người vừa chui dưới hầm lên ấy, có kẻ, sau khi chúng tôi rút đi, sẽ lại tiếp tục cầm súng, tìm cách giết chúng tôi. Tôi biết, dù đôi mắt kia van lơn, thống khổ, nhưng ai biết trong lòng họ là cả một bồ dao găm mã tấu hả hê, sẵn sàng cắt cổ chặt đầu chúng tôi sau này. Vậy mà, khi thấy người đàn bà bụng chửa trồi lên, bồng theo đứa bé thì lòng người lính sao vui quá đỗi. Vui như muốn hét lên: Cảm tạ Ơn Trên, Ngài đã cho con không phạm một tội ác!

Nhìn tấm hình, bỗng nhớ lại một lớp học nào đó ở vùng đất Tuy Phước Bình Định xa xưa khi chúng tôi qua đó, trên đường truy kích một đơn vị địch mà hồi đêm mang súng lớn về pháo Bộ Tư lệnh Sư đoàn 22 BB. Khi chúng tôi dừng quân, là lúc cô giáo  làng đang gõ nhịp thước trên bàn và cả lớp học đồng thanh đọc bài học thuộc lòng. Mấy mươi cửa miệng gào to theo nhịp thước. Lời mấy mươi con chim non hòa cùng một đại tấu khúc tươi vui. Lòng người lính ấm lắm, vui lắm. Nhìn vào lớp. Và cô giáo nhìn ra, chợt cúi đầu bẽn lẽn. Cô giáo làng mang áo màu tím hoa cà. Cô có biết là tôi cũng có một thời như cô không? Thèm lắm một lần đứng trước các em, giảng các em một bài toán khó. Thèm lắm được thấy bên kia khung cửa những mái tranh mái ngói giữa những cánh đồng mạ xanh. Đang mơ thì bỗng có tiếng súng cạch cạch nổi lên. Cả lớp học, dường như quá quen với không khí chiến tranh, nên tất cả đồng loạt nằm xuống nền lớp, dưới bàn học. Những người lính ào ra tìm chổ ẩn. Người lính truyền tin nhận lệnh và báo cáo. Lại thêm một tên du kích tiếp tục quấy phá. Nó như bóng ma hiện hồn.

Bây giờ, nhớ lại thời cầm súng, tôi đặt câu hỏi, nếu địch dùng lớp học để mà bắn chúng tôi thì sao. Tôi phải xử trí như thế nào với chức vụ một trung đội trưởng khi được lệnh thanh toán mục tiêu là lớp học này? Tôi không biết… Trường lính không dạy tôi về cách xử trí khi địch dùng dân làm cái khiên.

Bởi vậy, cám Ơn Trên đã không để địch dùng lớp học làm cái khiên trêu chọc chúng tôi. Để bây giờ, lương tâm tôi an ổn, và ngẩng cao đầu, không hổ thẹn trong những ngày tháng chiến chinh, ít ra với chính mình.

*

Nhìn tấm hình, có lẽ ít ai để ý đến 4 người lính đang khơi khơi đi đàng sau các em. “Sự khơi khơi” này được chứng tỏ qua cách họ cầm súng. Kẻ chĩa mũi súng xuống đất, kẻ chĩa mũi súng về bên đường. Dáng họ cũng tự tin. Nếu địa điểm trong hình là bất an, nguy hiểm, không an toàn thì chắc chắn họ không thể đi khơi khơi như vậy được. Trái lại họ phải núp, bò, ngón tay ở vị thế sẵn sàng khai hỏa.

Sự có mặt của họ trong hình bị lu mờ trước ống kính và trước người xem hình. Nhưng theo tôi, chính sự có mặt kia đã mang rất nhiều ý nghĩa. Rằng chính họ đã bảo vệ để mang đám trẻ kia về với sinh lộ, để sau này có hai người trở thành hai nhân vật nổi tiếng. Phóng viên Nick Ut được giải Pulitzer cao quí về bộ môn nhiếp ảnh, và cô bé nay trở thành một đại sứ đặc biệt của Liên Hiệp Quốc.

Còn bốn người lính kia, chắc có người đã chết, hay sống nghèo khó lầm than, với dấu ấn ô nhục là “ngụy quân già không tha, trẻ không từ” mãi mãi trên lưng.

Có phải vậy không?

© 2010 Trần Hoài Thư

© 2010 talawas

Phản hồi

17 phản hồi (bài “Trần Hoài Thư – Về một tấm hình”)

  1. Lê Anh Dũng nói:

    Nên có một thái độ nghiêm túc.

    Khi 2 người không hiểu rõ hoặc bất đồng trên một vấn đề A, nếu người này bảo người kia dễ nhất là search ở Google. Tới vấn đề B, người kia lại bảo người này, có gì khó đâu, dễ nhất là search ở Google. Cái này gọi là trò ông Nỉnh, ông Nang, bàn luận hơi nghiêm túc một chút mà nói vậy thì Tây nó cười.

    Ngày xưa thì chỉ có một Khổng Tử viết, bây giờ thì Google có cả triệu người viết (nói), chưa kể giới IT còn có nhiều cách để đẩy một bài, hay một link lên đầu danh sách trình hiện bởi những search engines như Google để chụp bắt, rồi ảnh hưởng độc gỉa; vì kinh nghiệm nghiên cứu của giới online marketing cho thấy thông thường độc gỉa chỉ chịu bỏ công đọc những link được search engine trình ra ở trang đầu, đôi khi chỉ có thời giờ xem vài link đầu tiên của trang đầu. Cho nên Google chỉ là một công cụ tìm kiếm, ích lợi nhưng cần được dùng với ý thức, Google không phải là chìa khoá vạn năng của James Bond 007 mở ra kho trả lời cho mọi vấn đề, mọi thắc mắc.

    Dầu vậy, nghe lời khuyên của anh Trần Kinh Kha, tôi chỉ mới gõ “war jour” thì Google đã trình ra một list dài những chữ có chứa gốc “war jour”; đọc lướt qua những link liên hệ, tôi chưa tìm ra được định nghĩa làm tôi hiểu rõ hơn phản hồi của anh Trần Kinh Kha vào 31/07/2010 lúc 10:09 chiều, về “phóng viên ảnh – của chiến trường”. Ngược lại, trong link
    http://en.wikipedia.org/wiki/Photojournalism tìm được về photojournalism – tức là bộ môn cha của bộ môn con “phóng viên ảnh – của chiến trường”, tôi thấy có 3 phẩm tính (qualities): Timeliness, Objectivity, Narrative; trong đó Objectivity không đi đôi với “có một quan điểm hay ý thức về chính trị” như trong phản hồi trên của anh Kinh Kha.

    Nhờ anh Trần Kinh Kha chấm phá vài dòng hướng dẫn tới một số link liên hệ giới thiệu bởi Google đã cấu thành hình ảnh của người phóng viên chiến trường cho anh, nhưng cần nhất là định nghĩa của riêng anh về phóng viên chiến trường (nếu có hứng thì mở rộng thêm về phóng viên ảnh, hoặc phóng viên).

    Tái bút: Qua những phản hồi gần đây, tôi nhận thấy phong cách trao đổi của anh Kinh Kha có vẻ vừa Việt Nam, vừa Tàu

    “Phong tiêu tiêu hề, Dịch thủy hàn,
    Tráng sĩ nhất khứ hề, bất phục hoàn.”
    (Gió hiu hắt thổi, nước sông Dịch lạnh,
    Tráng sĩ một lần ra đi không trở về).

    Phong cách này không còn thích hợp với thời đại Google, trong đó câu hỏi và câu trả lời là câu hỏi và trả lời mở, xoắn vào nhau theo một chuỗi trôn ốc, nhằm đạt việc tiếp cận một sự thật tương đối luôn biến dịch theo thời gian.

  2. Trần Kinh Kha nói:

    Gởi anh Lê Anh Dũng,

    Có gì đâu mà anh khó tưởng tượng đến thế ? Dễ nhất là : với Google anh không search ra được ý nghĩa và nguyên tắc của một người phóng viên chiến trường là gì sao anh ?

1 2
  • talawas - Lời tạm biệt

    Nói lời chia tay sau 9 năm tồn tại, chúng tôi thiết tha hi vọng vào sự ra đời của những mô hình báo chí và truyền thông mới, thực hiện bởi những người được trang bị những khả năng và phương tiện mà chúng tôi đã không thể có, với cùng một nhiệt thành phấn đấu cho một nền báo chí tự do cho Việt Nam... đọc tiếp >>>

  • Phản hồi mới nhất của độc giả