talawas blog

Chuyên mục:

Lê Tuấn Huy – Cồn Dầu

27/10/2010 | 12:52 sáng | 5 phản hồi

Tác giả: Lê Tuấn Huy

Chuyên mục: Chính trị - Xã hội, Tôn giáo
Thẻ:

Theo dự kiến, ngày 27/10/2010, Đà Nẵng sẽ tiến hành xét xử sáu “bị cáo” của Giáo xứ Cồn Dầu. Liên quan đến vụ việc, ngày 22/10/2010, Chánh án Tòa án Nhân dân quận Cẩm Lệ ra công văn “từ chối việc cấp giấy chứng nhận người bào chữa” cho hai luật sư thuộc Văn phòng Luật sư Cù Huy Hà Vũ. Cũng ngày 22/10/2010, Giám mục Giáo phận Vinh, với tư cách Chủ tịch Ủy ban Công lý và Hòa bình trực thuộc Hội đồng Giám mục Việt Nam, đã ký văn thư số 01/VT-UBCL-HB gửi các bên liên quan để bày tỏ quan điểm về sự việc Cồn Dầu.

Việc một buổi đưa đang diễn ra trong bạo lực, để rồi sau đó một người “đột quỵ” sau những ngày làm việc tại công an sở tại, và có đến trên dưới bốn mươi người trốn chạy, tìm cách lánh nạn ở nước ngoài, không thể không là điều ít nhiều đánh động đến lương tri của những người quan tâm thời cuộc, của giáo quyền và chính quyền.

Không kể những tiếng nói không chính thức, trong nước, trước khi văn thư nói trên của Giám mục Nguyễn Thái Hợp được loan ra (25/10/2010), hầu như chỉ có TS. Cù Huy Hà Vũ công khai phản biện trước luồng thông tin “chính thống” về sự việc. Cả trí thức ngoài Công giáo và Công giáo có lẽ nên có chút hổ thẹn chăng, vì đã (đành) làm ngơ trước những vụ việc đạo-đời của người Công giáo trong khi họ vẫn không hề bỏ mặc mối lo đối với an nguy của đất nước, mà điển hình là cuộc vận động riêng của họ nhằm phản đối dự án bauxite Tây Nguyên?

Về phía Giáo hội, trong điều kiện Việt Nam hiện nay, Hội đồng Giám mục (cùng với các đơn vị truyền thông trực thuộc), với tư cách cơ quan tối cao của giáo quyền, không thể rời khỏi vị thế trung dung và uy nghi của mình để trực tiếp đối đầu với chính quyền ở một sự việc cụ thể, như đòi hỏi của một phía dư luận. Tuy nhiên, điều đó không bào chữa cho sự bất động đến độ tê liệt như thời gian qua, bởi lẽ, sự việc ở Cồn Dầu không hoàn toàn là chuyện đời, mà còn là chuyện người dân xứ đạo muốn bảo tồn một di sản đã tồn tại hơn trăm năm trong tiến trình chung của Công giáo Việt Nam. Ngoài ra, giáo quyền địa phương cũng là nơi rất cần tự vấn về hành xử của mình trong vụ việc.

Về phía chính quyền, trên bề mặt, thái độ và lời đáp (nếu có) của các cơ quan hữu trách sẽ luôn xem đây là một vụ “gây rối trật tự công cộng” và “chống người thi hành công vụ”. Nhưng nếu chỉ gói gọn vào những lời lẽ quy buộc ấy, e rằng sẽ có cái nhìn thiếu thấu đáo.

Vụ việc không thể không liên quan đến vấn đề sở hữu đất đai, vốn đang ngày càng nóng bỏng trên khắp đất nước, cũng như trên phạm vi học thuật và thông tin.

Việc quyền lực và bạo lực nhà nước được sử dụng phục vụ cho dự án kinh tế của một công ty cổ phần không thể không liên quan đến vấn đề nhóm lợi ích, nay cũng đang trở nên gay gắt trong tiến trình kinh tế – chính trị và trong lý luận.

Ý chí bất thuận của giáo dân sở tại khó mà không liên quan đến vấn đề về mối quan hệ chính trị – tôn giáo – văn hóa. Chủ trương phát triển bằng mọi giá đã có quá nhiều bài học, ở khắp nơi; và trong trường hợp này, có lẽ những người có trách nhiệm nên nghĩ đến hệ quả văn hóa và tôn giáo của nó.

Giáo hội hay những người lên tiếng phản biện chắc chắn không có được quy hoạch của dự án liên quan đến Cồn Dầu, trong tổng thể quy hoạch của Đà Nẵng, để có thể đưa ra được nhận định khả tín về tính chính đáng và duy nhất của nó. Thế nhưng, chắc chắn có thể nói một điều, rằng việc xóa trắng một giáo xứ lâu đời, ngay trên mảnh đất khai sinh của nó sẽ không chỉ là việc thu hồi đất và đền bù hợp lý hay không, việc dự án có hiệu quả và đem lại sự phát triển hay không, mà còn là việc xóa sạch một giáo xứ trên bản đồ phân bổ của một giáo hội và bản đồ tôn giáo của một đất nước, xóa sạch một phần lịch sử của một tôn giáo và một phần văn hóa của một tiểu vùng

Những người có chút hiểu biết đều rõ, đối với Công giáo, giáo xứ là cơ sở xã hội căn bản nhất trong cấu trúc của họ. Tại mỗi giáo xứ, giáo dân, cùng với cuộc sống tại gia đình mình, luôn quây quần quanh nhà thờ của giáo xứ, từ thế hệ này sang thế hệ khác mà duy trì cộng đồng mang tính tế bào đó. Bởi vậy, nói chung, ở bất cứ đâu, về lý thuyết, nếu muốn phá vỡ hay làm suy yếu Công giáo, thì trực tiếp và hiệu quả nhất, là nhắm vào việc phá vỡ các giáo xứ. Trong vấn đề Cồn Dầu, dù không có ác ý thì việc xóa trắng cũng đã vô tình phá vỡ một tế bào của Công giáo Việt Nam. Đẩy những người dân quê ra mấy chục cây số, cách xa nhà thờ xứ đạo mà họ vẫn bao đời nay sớm hôm ra vào, gửi gắm buồn vui trong đời sống tâm linh, là việc làm thiếu cái tâm và sẽ để lại hậu quả lâu dài, không chỉ đối với đời sống và tinh thần người dân sở tại, mà cả lên quan hệ giữa chính trị với tôn giáo, giữa xã hội với văn hóa.

Đến đây, thiết nghĩ, cần nói rộng ra một chút.

Việc cổ súy cho Phật giáo như một phần căn bản trong bản sắc dân tộc là điều dễ nhận thấy trong thời gian gần đây. Ngoài những cái “nhất”, “nhất” có thể chấp nhận được về chùa hay tượng, tiến trình có chủ tâm này lộ liễu đến mức ở một xứ sở thế tục, một nhà nước có chủ thuyết tuyệt đối vô thần, lại có những hành động tô phết đến độ mang màu sắc mê tín, lố bịch và đáng thương cho Phật giáo[1], khiến công luận phải ái ngại.

Trong khi đó, đối với Công giáo, có những việc dường như thiếu khoan dung từ phía nhà nước. Đơn cử, là chuyện bức tượng Đức Mẹ Bàu Sen (Bố Trạch, Quảng Bình). Trên nhiều nẻo đường đất nước, ta đều thấy đâu đó trên những ngọn đồi, bên vệ đường, trong và quanh các nghĩa trang… có dựng tượng của Phật Tổ, Phật Bà, chữ Vạn, Chúa Jesus, Thánh giá, Thiên thần, Tam Tạng… Bởi trong tâm thức người Việt, các tượng này không chỉ an ủi cho vong linh người chết, xua đuổi tà ma, mà còn đem sinh khí cho cảnh quan chết chóc, làm ấm lòng người sống… Việc có thêm một tượng Đức Mẹ ở Bàu Sen, trong khu vực quanh nhà thờ và nghĩa trang giáo xứ, chẳng những không làm hại gì ngoài ý nghĩa tâm linh như vậy, mà còn làm đẹp và sống động cho cảnh quan nơi đó, có lẽ nên nhận được sự chấp nhận mang tính bao dung của chính quyền hơn là quyết tâm dỡ xuống (11/2009).

Ảnh: tượng Đức Mẹ La Vang ở Bàu Sen trước khi bị dỡ xuống (Nguồn: vietcatholic.net)

Việc dùng hệ thống chính trị – xã hội để khuếch trương cho tôn giáo này đồng thời kiềm chế tôn giáo kia, tức một biến tướng của việc tôn giáo hóa nhà nước và nhà nước hóa tôn giáo, vào thời nào cũng vậy, ở đâu cũng vậy, luôn để lại những hậu quả dài lâu, mà nặng nề nhất là sự xung đột văn hóa-tín ngưỡng trong lòng xã hội. Đó là một chủ trương cần tránh của bất kỳ nhà nước công chính nào, cho dù nó có phục vụ tốt cho mục tiêu trước mắt nào đó, vì kết quả này tuyệt nhiên không thể bù đắp cho hậu quả vừa nói. Ở Việt Nam ta, hậu quả của việc chính quyền Ngô Đình Diệm dùng quyền lực nhà nước để ưu ái cho Công giáo và đè nén Phật giáo, là một bài học sống động và quý giá. Giả định, nếu có hướng ngược lại, điều sẽ diễn ra chắc hẳn cũng khó mà xem thường.

Nay quay lại sự việc Cồn Dầu.

Những người dự kiến sẽ ra tòa ngày 27/10/2010, cho dù có nhận mức án thế nào, về thực chất, cũng chỉ là nạn nhân của một quan niệm và chính sách đất đai hoàn toàn lỗi thời, như bao nạn nhân đất đai khác, những người đang định hình nên nội hàm của một từ mới trong tiếng Việt: “dân oan”. Nhưng khác với những dân oan khác, họ mang yếu tố tôn giáo mà cho dù có bác bỏ, cũng không thể xóa được thực tế là họ “phạm tội” vì muốn giữ lại cộng đồng tín ngưỡng sở tại của mình.

Những xung đột tín ngưỡng, nếu không được xoa dịu đi, chỉ luôn khiến cho tình hình ngày một xấu hơn dưới bề mặt yên ổn và được kiểm soát của nó.

Phiên tòa Cồn Dầu sẽ là phiên tòa hòa giải – như vụ án mà hai bên cùng thắng khi xử giáo dân Thái Hà (27/03/2009), hay sẽ là phiên tòa trấn áp – như những vụ xử mang có yếu tố “an ninh quốc gia” hồi gần đây, có lẽ là việc mà các cấp thẩm quyền nên cân nhắc khi xét đến những hệ quả xã hội khả dĩ của nó.

26/10/2010

© 2010 Lê Tuấn Huy

© 2010 talawas


[1] Ngoài những lễ cầu siêu hoành tráng còn thể tạm chấp nhận, là những việc kiểu như rước xá lợi Phật đầy tốn kém, điểm nhãn cho 1000 rồng 1000 năm Thăng Long, yểm tâm cho tượng Thánh Gióng và ngựa của Thánh (mà blog Ba Sàm đã “suy luận” hoàn toàn logic là cũng cần như vậy cho tượng đài Bác Hồ – Bác Tôn mới đây)…

Phản hồi

5 phản hồi (bài “Lê Tuấn Huy – Cồn Dầu”)

  1. Hoà Nguyễn says:

    Vụ Cồn Cầu bắt đầu từ việc thu hồi đất đai mà hai bên không thỏa thuận về giá đền bù, đến việc công an sử dụng bạo lực đối với những giáo dân khiếu kiện, nhất là trong lúc đám tang cụ bà Hồ Nhu đưa tới nghĩa trang dành riêng cho giáo dân từ lâu đời. Sau đó có 6 người bị bắt, và khoảng 47 giáo dân Cồn Dầu trốn qua Thái Lan xin tỵ nạn chính trị.

    Hồi tháng 8, vụ đụng độ giữa giáo dân Cồn Dầu và công an Việt Nam đã được đưa ra điều trần tại Ủy ban Tự do Tôn giáo Quốc tế Hoa Kỳ, một ủy ban độc lập được Quốc hội tài trợ. Nhóm các dân biểu Christopher Smith, Anh “Joseph” Cao và Frank Wolf đã hối thúc Ngoại trưởng Hillary Clinton công khai lên tiếng về trường hợp của 6 giáo dân Cồn Dầu trong các cuộc họp của Hiệp hội các Quốc gia Đông Nam Á cũng như Hội nghị Thượng đỉnh Đông Á.
    Chiều ngày 18/8 tại Quốc hội Hoa Kỳ diễn ra một buổi điều trần trước Ủy Hội Nhân quyền Tom Lantos về tình hình tự do tôn giáo ở Việt Nam, đặc biệt nhấn mạnh tới các diễn biến tại giáo xứ Cồn Dầu, Đà Nẵng, liên quan tới những tố cáo về việc chính quyền địa phương đàn áp, ngăn chặn đám tang của cụ Maria Đặng Thị Tân, đánh đập nhiều người bị thương và gây ra cái chết của ông Nguyễn Năm, đồng thời bắt giam nhiều cư dân địa phương trong vụ tranh chấp đất đai ở nghĩa trang Cồn Dầu. Tham gia buổi điều trần ngoài các dân biểu Liên bang Hoa Kỳ như Cao Quang Ánh, Chris Smith, và Frank Wolf còn có một số người thân của các nạn nhân ở Cồn Dầu, cùng đại diện một số tổ chức bảo vệ nhân quyền quốc tế. Một viên chức Mỹ (Ts. Scott Flipse) qua gặp một số trong khoảng 47 người dân Cồn Dầu đang có mặt ở Thái Lan xin tị nạn chính trị. Luật sư Tâm ở San Jose cũng qua Bangkok đến thăm hỏi giáo dân Cồn Dầu đang trú ngụ tại một apartment (cảnh được chiếu lại trên TV SBTN, ở Mỹ). Ủy ban Hoa Kỳ về Tự do Tôn giáo Quốc tế, USCIRF, hôm thứ Ba kêu gọi Ngoại trưởng Hoa Kỳ lên tiếng về vụ Cồn Dầu khi bà đến Hà Nội cuối tuần này.

    Giám mục Phaolô Nguyễn Thái Hợp là chủ tịch Uỷ ban Công Lý – Hòa Bình mới thành lập của Hội đồng Giám mục Việt Nam trong văn thư gửi toà án hôm 22 tháng 10 vừa qua yêu cầu chính quyền Đà Nẵng hãy hoãn vụ xét xử để làm sáng tỏ những nghi vấn chung quanh vụ án, từ việc thu hồi đất đai, giá đền bù, cho đến việc sử dụng bạo lực đối với những giáo dân. Và khi trả lởi phỏng vấn trên RFA giám mục cho biết: Cồn Dầu, đây là liên hệ giữa một công ty tư nhân và người dân ở đó; theo nguyên tắc phải để cho hai bên đồng thỏa thuận với nhau về giá cả đền bù. Chúng tôi thấy ngạc nhiên, sao giá đất rẻ như vậy- đó là đất thổ cư. Tôi nêu câu hỏi đó để mong được giải đáp.

    Kết quả phiên toà hôm nay (hôm qua ở VN): Sáu giáo dân ở Cồn Dầu đã bị tuyên án từ 12 tháng tù đến tha bổng: Ông Nguyễn Hữu Minh bị kết án 12 tháng tù, bà Phan thị Nhẫn bị 9 tháng tù, những người còn lại hưởng án treo, ngày mai được về, là các ông Nguyễn Hữu Liêm, Lê Thanh Lâm, Trần Thanh Việt, và bà Nguyễn Thị Thế.
    Cũng là kết quả của những cuộc vận động cho giáo dân Cồn Dầu rộng khắp, nhất là ở Mỹ. Cũng là một ứng xử mềm dẻo hay nhượng bộ của chính quyền Đà Nẵng.

    Trong khi trước đó một ngày, hôm thứ ba, ít người biết tới tin tòa án Nhân dân tỉnh Trà Vinh đã mở phiên xét xử các nhà hoạt động công đoàn với kết quả thật đáng buồn: ông Nguyễn Hoàng Quốc Hùng, 29 tuổi, bị kết tội phá rối an ninh và bị kết án 9 năm tù giam, trong khi ông Đoàn Huy Chương và bà Đỗ Thị Minh Hạnh, cả hai đều 25 tuổi, bị kết án 7 năm tù giam vì các cáo trạng tương tự. Human Rights Watch thì nói rằng ba người này là những người trẻ tuổi tranh đấu cho quyền lợi của công nhân và các nạn nhân bị chính quyền tịch thu đất đai tại Việt Nam.

    Vài điểm đáng chú ý trong bài viết của ông Lê Tuấn Huy, như : ” Việc cổ súy cho Phật giáo như một phần căn bản trong bản sắc dân tộc là điều dễ nhận thấy trong thời gian gần đây. Ngoài những cái “nhất”, “nhất” có thể chấp nhận được về chùa hay tượng, tiến trình có chủ tâm này lộ liễu đến mức ở một xứ sở thế tục, một nhà nước có chủ thuyết tuyệt đối vô thần, lại có những hành động tô phết đến độ mang màu sắc mê tín, lố bịch và đáng thương cho Phật giáo[1], khiến công luận phải ái ngại.
    Tronng phần chú thich ông Huy ghi thêm: ” Ngoài những lễ cầu siêu hoành tráng còn thể tạm chấp nhận, là những việc kiểu như rước xá lợi Phật đầy tốn kém, điểm nhãn cho 1000 rồng 1000 năm Thăng Long, yểm tâm cho tượng Thánh Gióng và ngựa của Thánh (mà blog Ba Sàm đã “suy luận” hoàn toàn logic là cũng cần như vậy cho tượng đài Bác Hồ – Bác Tôn mới đây)…“.

    Nhưng cũng cần nói rõ là chuyện “thánh Gióng và ngựa của Thánh” không liên hệ gì tới Phật giáo. Cả chuyện điểm nhãn bao nhiêu còn rồng ở Thăng Long là thuộc niềm tin dân gian hay theo nghi thức của Lão giáo, không liên can gì tới đạo Phật.
    Nhân đây, ghi lại bức xúc của một nhà thơ trong nước. Một trong 5 vấn đề hệ trọng nhất theo Lý Đợi là ” Tôn giáo chợt mở chợt đóng với đồng bóng ma quỷ rộn ràng… Đại Nam Văn hiến ở Bình Dương và chùa Bái Đính ở Ninh Bình làm đại diện cho hai đầu tàu của 1.001 chùa chiền thuộc diện vô lễ nhất nước…“.

    “rước xá lợi Phật đầy tốn kém” , nhưng có phải do người dân đóng thuế chịu, và khác với những đám rước, hành hương của công giáo trong nước thế nào? Về Đại Nam Văn hiến ở Bình Dương không ai nói rõ là chùa gì, nhưng chùa Bái Đính ở Ninh Bình có danh nghĩa chùa Phật, nhưng do chính quyền, tư nhân hay giáo hội Phật giáo VN lập ra, với mục đích gì cũng nên làm sáng tỏ (có phải là để lấn áp tôn giáo khác?), và có phải vì thế mà “ Nước (VN) nghìn năm u mê “ không theo quan điểm của những người không theo đạo Phật? Hai nơi thờ phương đó có thể mang ít nhiều màu sắc Phật giáo, nhưng cũng đống thời đậm bản sắc tín ngưỡng “dân gian” (mà có người gọi là “dân tộc”). Tuy nhiên , nếu cho đó là “mê tín” thì đạo nào khác tự hào được là sạch hết chất mê tín (với người không tin ở phép lạ) ?

    Gán cho chính quyền trong nước nghiêng theo Phật giáo mà “đàn áp” công giáo thì thật là kỳ khôi, và tuy thông cảm trong khi gặp tai biến người ta thường gào lên, to được chừng nào tốt chừng nấy, nhưng dù thế nào cũng nên chừng mực trong đạo công bằng.

  2. le tri says:

    Một ứng viên duy nhất “tái đắc cử” bí thư Đà Nẵng là bằng chứng cho thấy ông Nguyễn Bá Thanh đang cát cứ lãnh địa riêng và khuynh loát toàn bộ hệ thống chính trị tại đây.
    Tại sao họ không dám cho luật sư Cù Huy Hà Vũ bào chữa cho 06 bị can oan ức, theo yêu cầu của các thân nhân tại Xứ Cồn Dầu, phải chăng công lý đã chối bỏ họ và cách tốt nhất là độc đoàn để che giấu sự thật.
    Còn việc nhà cầm quyền chỉ định đoàn luật sư Đà Nẵng đứng ra biện hộ có ai dám khẳng định là họ công minh và trung thực khi đã “hội ý” và luôn nhận “chỉ thị” từ cấp Ủy. Hệ thống tư pháp ở VN “nổi tiếng” là luôn chịu sự “dẫn dắt” của đảng cs và các “bản án bỏ túi” chính là thành quả “siêu việt” của hệ thống này.
    Khó lòng mong đợi công lý và sự thật cho 06 giáo dân Cồn Dầu khi mà dối trá và bạo lực luôn ngự trị trong đầu của những “đầy tớ không được giáo dục”.

  3. […] tô phết đến độ mang màu sắc mê tín, lố bịch và đáng thương cho Phật giáo[1], khiến công luận phải ái […]

  4. […] tô phết đến độ mang màu sắc mê tín, lố bịch và đáng thương cho Phật giáo[1], khiến công luận phải ái […]

  • talawas - Lời tạm biệt

    Nói lời chia tay sau 9 năm tồn tại, chúng tôi thiết tha hi vọng vào sự ra đời của những mô hình báo chí và truyền thông mới, thực hiện bởi những người được trang bị những khả năng và phương tiện mà chúng tôi đã không thể có, với cùng một nhiệt thành phấn đấu cho một nền báo chí tự do cho Việt Nam... đọc tiếp >>>

  • Phản hồi mới nhất của độc giả