talawas blog

Chuyên mục:

Bùi Văn Phú – Chữ với nghĩa

01/11/2010 | 7:51 sáng | 4 phản hồi

Tác giả: Bùi Văn Phú

Chuyên mục: Ngôn ngữ - Dịch thuật

Khi làm việc ở Đông Nam Á, tôi có dịp nghe người tị nạn nói tiếng Anh với đồng nghiệp của mình hay trong các buổi thực tập.

What do you want to do when you come to the United States? (Bạn muốn làm nghề gì khi đến Mỹ?)

I want to do restaurant. (Tôi muốn làm nhà hàng.)

Lần đầu tiên nghe câu trả lời tôi phải cố nhịn cười. Dĩ nhiên là trong chúng ta, nếu đã qua thời gian học một ngoại ngữ có thể cũng có lúc suy nghĩ tìm câu chữ, hay đã từng bật miệng nói tiếng Anh kiểu tương tự khi khả năng còn kém. Anh ngữ của những người tị nạn với trình độ học vấn cấp 1, tôi gọi đó là kiểu nói tiếng Anh “No star where” – không sao đâu – để khuyến khích người học mạnh dạn tập nói.

Năm đó cũng có sao chổi Halley xuất hiện nên đêm đêm người tị nạn rủ nhau lên đồi xem “broom star”, nghe lạ nhưng người ngoại quốc hiểu người Việt muốn nói gì. Với trình độ Anh ngữ thấp, dịch sát nghĩa từng chữ là cách để họ truyền đạt một ý nghĩ nào đó khác hơn là phải quơ tay, ra dấu.

Nhưng có câu chuyện liên quan đến văn học Việt ở Mỹ do một người sống ở Mỹ nhiều năm, có bằng cấp đại học và đã dịch “bể dâu” trong “Trải qua một cuộc bể dâu…” của Truyện Kiều thành “mulberry sea”. Đó là một tai nạn dịch thuật của hơn 30 năm về trước để đến giờ vẫn có người châm chọc gọi ông là dịch giả “Mulberry Sea”.

Nay chuyện dịch sang Anh ngữ một cách sát nghĩa đến ngô nghê thì liên quan đến một nhạc sĩ trong nước. Nhân dịp kỉ niệm Nghìn năm Thăng Long Hà Nội, một số bài hát tiếng Việt rất được nhiều người Việt ưa thích đã được chuyển qua Anh ngữ, điển hình là bài “Hà Nội mùa vắng những cơn mưa” với câu “Em trong tôi một chiều tan lớp…” được dịch sang tiếng Anh là “You inside me after class…” rất theo phong cách “No star where” làm nhiều bạn đọc hay thính giả khi nghe qua phải bật cười.

Mấy em sinh viên, vài bác sĩ ở trong nước kém tiếng Anh dịch như thế cũng chẳng có gì đáng trách. Điều làm sốc, làm xấu hổ nhiều người là những bản dịch ngây ngô đó lại được một nhạc sĩ có tiếng đang lãnh đạo văn hoá, văn nghệ ở Việt Nam ca ngợi hết lời, để rồi bây giờ ông có biệt danh Anh ngữ là “Naked Dragon Hidden”.

Về chuyện dịch sát nghĩa, mời bạn đọc xem hình dưới đây, chụp một tờ thực đơn được loan truyền trên mạng Internet mà tôi đoán là từ nhà hàng ở một vùng sâu xa nào đó trên đất nước Việt Nam.

Cũng liên quan đến con mực, ở Mỹ có bán loại mực khô ăn liền, bao bì ghi sản xuất ở Đài Loan, trên đó “Prepared Squid” được dịch thành “Sẵn sàng con mực”. Dịch như thế phảng phất mùi nước mắm.

Còn ở Việt Nam, mực là một loại hải sản ngon, dịch sát nghĩa thành “Ink” thì không còn gì sát nghĩa hơn. Sặc mùi mắm tôm.

Ông bạn nhà quê nào đã dịch tờ thực đơn trên sang tiếng Anh, mai mốt thăng quan tiến chức lên làm văn hoá, thông tin và phải dịch khẩu hiệu “Bác Hồ sống mãi trong quần chúng” ra tiếng Anh thì chắc Bác cũng phải bật cười vùng ra khỏi lăng.

© 2010 Bùi Văn Phú

© 2010 talawas

Phản hồi

4 phản hồi (bài “Bùi Văn Phú – Chữ với nghĩa”)

  1. VanLang nói:

    Đầu thập niên 90 Việt Nam lạm phát phi mã, ngân háng nhà nước phát hành giấy bạc mệnh giá 50 ngàn đồng. Tờ The Bangkok Post đưa tin này với hàng tít “THE VIETNAMESE GET A BIGGER DONG”. Báo The South China Morning Post của Hong Kong chớp ngay lấy đăng vào mục hài hước, kèm những lời bình rất rôm rả. Giới mày râu Việt Nam có thể ngẩng cao đầu trước toàn thế giới từ đó. Hoan hô The Bangkok Post!

  2. Bạn Trung Nu Hoang ơi,

    Bạn có khả năng dịch rất sát nghĩa.

    Nhưng nếu đem khẩu hiệu này treo trước lăng Bác hay trụ sở Ủy ban Nhân dân trong những ngày đại lễ như 19-5, 2-9 và 1001 Năm Thăng Long Hà Nội vào năm tới để quan khách nước ngoài biết lòng kính mến Bác của dân tộc Việt sâu đậm biết bao thì chẳng ai được thăng quan tiến chức mà: “You go your sugar, I go prison” là cái chắc.

    - Bùi Văn Phú

  3. Trung Nu Hoang nói:

    Tôi cũng có nghe kể chuyện một “học giả” từng là giáo sư tiến sĩ văn chương dạy ở ĐH Mỹ dịch chũ “canh gà” [trong câu: :"" Tiếng chuông Thiên Mụ, "canh gà" Thọ Xương""] thành ra: “chicken soup” đó! Còn “siêu” hơn là dịch “mullbury sea” đối với chữ “bể dâu” đấy nữa !

    “Uncle HO always live inside people’s pant”. Xin tác giả Bùi Văn Phú xem cho dịch như thế có được “thăng quan tiến chức” không !

  4. peihoh nói:

    Anh Lại Văn Sâm ơi! Dịch giùm câu này: “You inside me after class”.

  • talawas - Lời tạm biệt

    Nói lời chia tay sau 9 năm tồn tại, chúng tôi thiết tha hi vọng vào sự ra đời của những mô hình báo chí và truyền thông mới, thực hiện bởi những người được trang bị những khả năng và phương tiện mà chúng tôi đã không thể có, với cùng một nhiệt thành phấn đấu cho một nền báo chí tự do cho Việt Nam... đọc tiếp >>>

  • Phản hồi mới nhất của độc giả