Nếu đặt tiêu chuẩn chính trị lên trên hết thì xin mời chị Nguyễn Thị Định hay Nguyễn Thị Bình sắm vai!
24/04/2009 | 1:06 sáng | 2 Comments
Category: Chính trị - Xã hội, Văn học - Nghệ thuật
Thẻ: Chính trị và nghệ thuật > Võ Văn Kiệt
Đọc bài “Tình dục, nghệ thuật, chính tri, dối trá và đạo đức giả Việt Nam“ của anh Lê Diễn Đức trên talawas, tôi rất thích. Nhân anh nhắc chuyện Hoàng Thùy Linh, tôi muốn bàn thêm đôi dòng.
Hồi vụ Hoàng Thùy Linh đang nóng trên các báo trong nước, tôi có viết một bài ngắn, đại ý: Nếu Hoàng Thùy Linh vi phạm đạo đức hoặc pháp luật thì dư luận xã hội phê phán hoặc tòa án kết tội, chứ không nên cấm cô ta làm diễn viên. Bởi vì biểu diễn là nghề nghiệp của cô ta, không thể vì phạm lỗi hoặc phạm tội mà cấm hành nghề vĩnh viễn! Người bạn phụ trách trang văn hóa văn nghệ của báo bảo tôi: “Đăng bài này anh sẽ bị phản đối đấy. Vì người ta cho rằng suốt mấy chục tập phim Hoàng Thùy Linh đóng vai Vàng Anh, luôn ra rả khuyên dạy người khác phải sống cao đẹp. Thế mà ở ngoài đời cô ta phóng túng buông thả, như vậy có phải những lời khuyên dạy kia là giả dối không?”. Tôi nói đó là Vàng Anh khuyên dạy chớ đâu phải Hoàng Thùy Linh! Nghệ sĩ cũng như mọi người đều phải cố gắng hoàn thiện mình. Nhưng chúng ta có ai dám chắc mình không có lúc yếu lòng, lệch lạc. Hơn nữa ngày nay sinh hoạt tình dục trước hôn nhân đã có một phần không nhỏ nhân loại không coi là hành vi thiếu đạo đức. Do đó, buộc Hoàng Thùy Linh không được hành nghề là một trừng phạt vô lý. Tôi xin chịu trách nhiệm về bài viết của mình và sẵn sàng tranh luận với những ý kiến trái lại. Tiếc thay, các tòa báo đều không muốn dùng bài của tôi, để khỏi phải mạo hiểm đương đầu với… Không phải các bạn ấy sợ đương đầu với công luận mà chính là sợ đụng “quan điểm văn hóa văn nghệ của Đảng”! Có thể anh Lê Diễn Đức nghĩ rằng tôi đoán mò, chứ sao lại có thể thành to chuyện đến vậy?
Tôi xin kể chuyện ngày xưa để so với chuyện ngày nay. Hồi xưa, ông bà mình phân biệt rất rạch ròi giữa người nghệ sĩ và vai diễn. Những năm 40 của thế kỷ trước quê tôi có gánh hát bội của ông bầu Hộ. Trong gánh hát có cô đào Huê. Ngoài đời cô sống rất buông thả. Chuyện cô quan hệ với chồng người ta rồi bị đánh ghen xẩy ra như cơm bữa! Thế nhưng trên sân khấu cô có thể đóng đào thương lấy hết nước mắt khán giả, đóng vai võ tướng Lã Bố làm các thiếu nữ phát ghen với Điêu Thuyền. Khi cô lên sân khấu mọi người không ai còn nhớ đó là cô đào Huê sông buông thả mà chỉ vỗ tay tán thưởng nàng công chúa xinh đẹp, bà hoàng sang trọng hoặc vị võ tướng oai phong. Đào Huê đã qua đời từ lâu, nhưng những vai diễn của bà vẫn sồng mãi trong lòng khán giả quê tôi sau hơn nửa thế kỷ.
Và đây là chuyện sau tháng 5-1975. Sân khấu cải lương ngày đó dựng lại nhiều vở cũ. Người ta cân nhắc mãi mà chưa chọn được người sắm vai Hai Bà Trưng, Dương Vân Nga… bởi sợ bị cấp trên phê bình rằng các nữ nghệ sĩ ở thành phố này đều ít nhiều có quan hệ với chế độ cũ, liệu có xứng với vai diễn các bậc anh hùng?! Nghe vướng mắc của họ, ông Võ Văn Kiệt đã gặp và vui vẻ gợi ý: “Nếu các anh chị đặt tiêu chuẩn chính trị lên trên hết thì xin mời chị Nguyễn Thị Định hay Nguyễn Thị Bình sắm vai! Còn nếu coi đây là hoạt đông nghệ thuật, khả năng diễn xuất là số một thì chúng ta có Thanh Nga, Bạch Tuyết và rất nhiều chị em khác. Nhờ ý kiến đó mà sân khấu cải lương vượt qua được cản ngại vô lý có thể làm cho bế tắc. Tuy vậy những cư xử bất công do thành kiến ngoài nghệ thuật đến nay vẫn chưa dứt. Ví dụ: Nghệ sĩ như Kim Cương, người được mệnh danh là “Kỳ nữ”, được ghi nhận đạt kỷ lục về số lượng kịch bản sân khấu chất lượng do bà sáng tác. Bà vừa là diễn viên xuất sắc vừa là người quản lý đoàn kịch rất giỏi. Nghệ sĩ Bạch Tuyết là “cải lương chi bảo”, luôn được chọn diễn những vở thể nghiệm. Bà là người ham hiểu biết, đã có học vị tiến sĩ sân khấu. Cả hai nghệ sĩ này tới nay chỉ được phong danh hiệu nghệ sĩ ưu tú. Khán giả Sài Gòn yêu quý hai bà cho rằng các cơ quan quản lý nghệ thuật ghìm hai bà là vì chưa đủ tiêu chuẩn chinh trị! Vậy không thể hi vọng vào một ông Võ Văn Kiệt xuất hiện chỗ này chỗ khác mà rất cần xét lại quan điểm xử lý những vấn đề của văn học nghệ thuật sao cho hợp với thời đại.
Chúng ta có thể nhớ lại câu nói của Hồ Chí Minh hồi đầu cuộc kháng chiến chống Pháp: Văn nghệ cũng là một mặt trận. Văn nghệ sĩ là những chiến sĩ trên mặt trận ấy. Những nghệ sĩ thời ấy đã dễ dàng chấp nhận câu nói của người lãnh tụ kháng chiến. Hồ Chí Minh còn có câu thơ trong Nhật ký trong tù như một tuyên ngôn: “Nay ở trong thơ nên có thép, Nhà thơ cũng phải biết xung phong”. Sau năm 1955 trong khung cảnh hòa bình của Hà Nội, chức năng “chiến sĩ” và yêu cầu “có thép” đã bị thách thức. Sự thách thức đó được ghi dấu bằng sự kiện Nhân văn-Giai phẩm nổi tiếng. Các nghệ sĩ bắt đầu đòi hỏi được tự do sáng tạo, ai muốn “có thép” thì cứ tiếp tục “có thép”, nhưng nhiều người khác muốn có tình yêu và hương thơm, thậm chí muốn có nước mắt để khóc cho những ước vong bị trở thành ảo vọng, thì tại sao lại không thể? Vậy mà cho đến ngày nay, cơ chế, nghị quyết của Đảng vẫn tiếp tục đòi hỏi văn nghệ sĩ phải là “chiến sĩ” phục vụ cho một thể chế chính trị, một ý thức hệ, một quan điểm đạo đức cách mạng… Thậm chí người ta còn đòi hỏi văn nghệ sĩ phải phục vụ cho một chủ trương cấp thời như Điều tra dân số, Bầu cử Quốc hội… Liệu điều ấy có chính đáng không? Nhà văn bậc nhất của chế độ, ông Nguyễn Khải viết trước khi chết hai năm: “Tôi là nhà văn của một thời, thời hết thì văn phải chết, tuyển tập, toàn tập thành giấy lộn cho con cháu bán cân. Buồn nhỉ?” Lịch sử văn học thế giới từng ghi nhận nhiều bằng chứng về các thế lực cầm quyền đã đánh giá rất sai các tác phẩm có tư tưởng vượt thời đại của nghệ sĩ. Ví dụ như, coi tác phẩm của Lawrence là dâm thư, coi E. M. Remarque là phản dân tộc… Ở Việt Nam, nhiều tác giả xuất sắc có tư tưởng khác với Đảng, không biết sợ hãi giống như Nguyễn Khải, đã bị vùi dập như Trần Dần, Phùng Quán, Hoàng Cầm, Hoàng Hưng, Bùi Minh Quốc, Nguyên Ngọc, Văn Cao, Nguyên Hồng, Bùi Ngọc Tấn… Cuối cùng chính những người cầm quyền của Đảng sau này cũng phải nhận rằng cách cư xử của những người lãnh đạo trước kia là không thỏa đáng! Vậy đã đến lúc quyền tự do sáng tạo của văn nghệ sĩ phải được tôn trọng và văn học nghệ thuật không thể tiếp tục bị chăn dắt bởi bất cứ một xu hướng chính trị nào. Đó là đòi hỏi có tính thời đại của văn nghệ sĩ Việt Nam ngày nay.
© 2009 Thiện Ý
© 2009 talawas blog
Bình luận
2 Comments (bài “Nếu đặt tiêu chuẩn chính trị lên trên hết thì xin mời chị Nguyễn Thị Định hay Nguyễn Thị Bình sắm vai!”)
[…] được đăng trên Talawas Blog tại link: http://www.talawas.org/?p=3283. Ảnh trong bài do Lê Diễn Đức minh […]
Bây giờ mới biết ông V.V.Kiệt có “humour”
Rạch ròi rõ ràng rất rộng rãi
Rối rắm riết ra rìa rét run