talawas blog

Chuyên mục:

Ông Cù Huy Hà Vũ kiện có đúng không?

27/06/2009 | 5:00 sáng | 10 phản hồi

Tác giả: Phạm Quang Tuấn

Chuyên mục: Bauxite Tây Nguyên, Pháp luật
Thẻ:

I. QUY HOẠCH VÀ DỰ ÁN, EIA VÀ SEA

Trước khi phân tích đơn kiện của ông Cù Huy Hà Vũ, chúng ta cần hiểu rõ vài điểm chính yếu trong Luật Môi trường, mà ông Vũ dựa vào để kiện. Quan trọng nhất, phải phân biệt “quy hoạch” và “dự án”, “báo cáo đánh giá tác động môi trường chiến lược” và “báo cáo đánh giá tác động môi trường”.

Một dự án (project) là một dự định thi hành một công trình cụ thể rõ ràng, chẳng hạn khai thác một cái mỏ, xây một nhà máy, xây một hải cảng, v.v. Chẳng hạn, ở thời điểm này tại Tây Nguyên đang khởi sự hai dự án bauxite khác nhau trong năm 2009: dự án Tân Rai và dự án Nhân Cơ. Chủ của hai dự án này là công ty Than Khoáng Sản Việt Nam (TKV). Theo Luật Môi trường 2005 của VN (Chương 3, Mục 2, Điều 18), những dự án lớn như vậy phải lập “báo cáo đánh giá tác động môi trường” (Environmental impact assessment, EIA). Trong tương lai có thể sẽ còn nhiều dự án nữa.

Những dự án bauxite này không biệt lập, mà nằm chung trong một quy hoạch (plan, programme). Quy hoạch này soạn ra trước khi có các dự án, như một người mẹ đẻ ra nhiều đứa con. Tác giả của quy hoạch này là chính phủ, cụ thể là qua Quyết định số 167/2007/QĐ – TTg ngày 01/11/2007 của Thủ tướng. Theo Luật Môi trường 2005 (Chương 3, Mục 1, Điều 14), một quy hoạch có tầm cỡ quốc gia như vậy thì phải có “báo cáo đánh giá môi trường chiến lược” (Strategic environmental assessment, SEA) trước khi phê duyệt.

Vì quy hoạch có trước dự án, nên SEA (của quy hoạch) thường cũng có trước EIA (của dự án). Khi làm EIA cho mỗi dự án, có thể dùng những dữ kiện trong SEA làm khởi điểm.

Nói tóm lại: Quy hoạch phải có SEA, dự án phải có EIA. Quy hoạch đẻ ra dự án, SEA dẫn tới EIA, cũng như mẹ đẻ ra con. Có thể xem thêm tài liệu UNEP hay Wikipedia về chuyện này.

II. ĐƠN KIỆN CỦA ÔNG CÙ HUY HÀ VŨ

Ông Cù Huy Hà Vũ không kiện các Dự án Tân Rai, Nhân Cơ, mà kiện tận gốc rễ là cái Quy hoạch “Khai thác Bauxite” của Chính phủ vì nó chưa có SEA. Điều thiếu sót này chính Chính phủ cũng đã công nhận (Báo cáo số 91/BC-CP của Chính phủ gửi Quốc hội), và có nói đến trong đơn kiện của ông Vũ. Xem kỹ đơn kiện, sẽ thấy ngay ông toàn dùng chữ “Báo cáo đánh giá môi trường chiến lược” (SEA) chứ không hề nhắc tới “Báo cáo đánh giá tác động môi trường” (EIA) lần nào cả.

Đơn kiện này hoàn toàn hợp lý, vì nếu ngay Chính phủ mà còn không theo luật thì còn kiện ai được nữa? Ông Nguyễn Mai Sơn bảo rằng nên khởi kiện TKV chứ việc gì phải kiện một Quyết định mà vấn đề đã trở nên quá rộng, liên quan đến cả Nhà nước, Bộ Chính trị, Quốc hội, an ninh quốc phòng, kinh tế, văn hóa… Tuy nhiên, TKV và hai dự án Tân Rai, Nhân Cơ chỉ là cái ngọn mà Quy hoạch Bauxite của Nhà nước mới là gốc rễ. Ông Vũ đã chọn đúng đối tượng.

III. QUY PHẠM PHÁP LUẬT HAY ÁP DỤNG PHÁP LUẬT

Anh Lê Minh Phiếu cho rằng đơn kiện của ông Vũ không vững vì (1) lựa chọn không đúng đối tượng cần khởi kiện và (2) tư cách khởi kiện của Cù Huy Hà Vũ là chưa chắc chắn. Ở đây tôi chỉ nói về điểm (1).

Anh Phiếu viết rằng Quyết định 167/2007/QĐ-TTg ngày 1/11/2007 phê duyệt Quy hoạch Bauxite là một văn bản “quy phạm pháp luật”, nó không phải là một “quyết định hành chính”, do đó không thể kiện nó. Tôi cho rằng lập luận này không đứng vững. Văn bản quy phạm pháp luật, như anh Phiếu đã giải thích, là những văn bản minh định các quy tắc luật lệ chung cho mọi trường hợp. Nhưng phê duyệt một quy hoạch như Quy hoạch Bauxite thì đâu còn là một quy tắc chung nữa, mà là một áp dụng RIÊNG, cụ thể rồi. Quyết định đó nói về các dự án đào bauxite và sản xuất alumin và nhôm. Nó không áp dụng cho Quy hoạch Khai thác Dầu mỏ, cho Quy Hoạch Đô thị Hà Nội, v.v. mà chỉ áp dụng cho Quy hoạch Bauxite thôi. Vậy căn cứ theo nội dung thì nó chính là một quyết định hành chính, và do đó có thể kiện được, như anh Phiếu đã công nhận. Và, vì Chính phủ (cụ thể là Thủ tướng) là người ký tên phê duyệt cái quy hoạch bất hợp pháp đó (vì không có SEA), nên kiện Thủ tướng là đúng.

Trong bài phản hồi bài của Đức Hiếu, anh Phiếu viết rằng Từ điển Luật học không phải là cơ sở pháp lý có thể được dẫn ra trong các lập luận pháp lý. Vậy thì luật Việt Nam định nghĩa “Quy phạm pháp luật” và “Quyết định hành chính” ra sao? Pháp lệnh “Thủ tục Giải quyết các Vụ án Hành chính” mà anh Phiếu nói tới định nghĩa rằng “Quyết định hành chính [...] là quyết định bằng văn bản [...] được áp dụng một lần đối với một hoặc một số đối tượng cụ thể về một vấn đề cụ thể“.

Trong khi đó, Luật “Ban hành Văn bản Quy phạm Pháp luật” quy định những Văn bản Quy phạm Pháp luật mà Thủ tướng có thể đưa ra (Điều 57):

1- Quyết định của Thủ tướng Chính phủ được ban hành để quyết định các chủ trương, biện pháp lãnh đạo, điều hành hoạt động của Chính phủ và hệ thống hành chính nhà nước từ trung ương đến cơ sở; quy định chế độ làm việc với các thành viên Chính phủ, Chủ tịch Uỷ ban nhân dân tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương và các vấn đề khác thuộc thẩm quyền của Thủ tướng Chính phủ.

2- Chỉ thị của Thủ tướng Chính phủ quy định các biện pháp chỉ đạo, phối hợp hoạt động của các thành viên Chính phủ; đôn đốc và kiểm tra hoạt động của các Bộ, cơ quan ngang Bộ, cơ quan thuộc Chính phủ, Uỷ ban nhân dân các cấp trong việc thực hiện các chủ trương, chính sách, pháp luật của Nhà nước, các quyết định của Chính phủ.

Xét theo hai đạo luật trên, không thể gọi Quyết định phê duyệt Quy hoạch Bauxite là một văn bản quy phạm pháp luật được, mà phải là một quyết định hành chính.

Mặt khác, anh Lê Minh Phiếu có lý khi chỉ ra đoạn III trong đơn kiện của ông Vũ, ở đó ông nói rằng Quyết định của Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng vi phạm Luật Ban hành Văn bản Quy phạm Pháp luật. Điều này làm cho đơn của ông Vũ yếu đi.

Anh Phiếu viết: “Về kỹ thuật một chút, thì hiện nay, những văn bản quy phạm pháp luật có ký hiệu kiểu như 17/2008/QH12 hay 167/2007/QĐ-TTg (số văn bản/năm/cơ quan ban hành). Các văn bản áp dụng pháp luật thường không có ký hiệu này.” Nếu dựa theo lối đánh ký hiệu của chính phủ (thay vì dựa vào nội dung), thì thôi, đành chịu thua. Như vậy, nếu chẳng hạn chính quyền tịch thu đại một khu nhà dân nào đó rồi đánh cho quyết định đó một ký hiệu theo kiểu “kỹ thuật” như trên, để biến nó thành “quy phạm pháp luật”, thì nạn nhân không có quyền kiện nữa sao?

Tuy nhiên, ta cũng đã nhiều lần thấy các quan chức Viêt Nam dùng ngôn ngữ và ký hiệu kiểu “kỹ thuật” đó nên có lẽ cũng không nên ngạc nhiên về chuyện này. Chẳng hạn, khi gọi các dự án bauxite là “chủ trương” của Đảng và Chính phủ thì chắc họ ngầm muốn dân phải hiểu rằng đã là “chủ trương” thì không ai được cãi nữa!

Phản hồi

10 phản hồi (bài “Ông Cù Huy Hà Vũ kiện có đúng không?”)

  1. Phạm Quang Tuấn nói:

    Cám ơn anh Lê Minh Phiếu đã cho định nghĩa VBQPPL. Định nghĩa đó phù hợp cách hiểu của tôi trong bài, do đó tôi giữ nguyên lập luận rằng Quyết định 167 không phải là VBQPPL.

  2. Nguyễn Mai Sơn nói:

    Quyết định của Thủ tướng Chính phủ luôn căn cứ theo Luật Tổ chức Chính phủ và xét đến các yêu cầu cụ thể của các bộ theo từng lĩnh vực để ban hành. Bởi Luật Tổ chức Chính phủ xác định rõ trách nhiệm và quyền hạn của Chính phủ, Thủ tướng chính phủ.

    Chính phủ là cơ quan hành chính cao nhất của nhà nước. Thủ tướng Chính phủ ra quyết định đương nhiên không thể theo Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật được. Vì bộ và các cơ quan ngang bộ, UBND các tỉnh cũng ban hành các văn bản quy phạm pháp luật.

    Sỡ dĩ tôi nói ông Cù Huy Hà Vũ nếu có kiện thì nên kiện Than Khóang Sản vì trong Quyết định quy hoạch của Thủ tướng, Điều 2 (Tổ chức thực hiện) Khỏan 7 có ghi: “Tập đoàn Công nghiệp Than – Khoáng sản Việt Nam chịu trách nhiệm chính trong việc đầu tư thực hiện quy hoạch tại Tây Nguyên”. Tuy nhiên muốn kiện thì phải phân tích xem họ có vi phạm pháp luật không đã.

  3. Cơ quan nào có thẩm quyền xem xét việc bãi bỏ QD 167 của Thủ tướng: http://leminhphieu.com/?p=1152

  4. Chào ông Tuấn,

    Như vậy vấn đề khác nhau cơ bản trong quan điểm giữa ông và tôi hiện tại là Quyết định 167 là VBQPPL hay VBADPL.

    Trong việc định nghĩa thế nào là VBQPPL, điều luật mà ông dẫn ra (Điều 57 Luật ban hành VBQPPL) k phải là điều định nghĩa thế nào là VBQPPL. Nó chỉ liệt kê. Định nghĩa của VBQPPL là Khoản 1 Điều 1 của Luật này (tôi đã để trong footnote của bài trước), xin post lại:

    Văn bản quy phạm pháp luật là văn bản do cơ quan nhà nước ban hành hoặc phối hợp ban hành theo thẩm quyền, hình thức, trình tự, thủ tục được quy định trong Luật này hoặc trong Luật ban hành văn bản quy phạm pháp luật của Hội đồng nhân dân, Uỷ ban nhân dân, trong đó có quy tắc xử sự chung, có hiệu lực bắt buộc chung, được Nhà nước bảo đảm thực hiện để điều chỉnh các quan hệ xã hội. (Khoản 1, Điều 1, Luật Ban hành Văn bản quy phạm pháp luật).

  5. Phạm Quang Tuấn nói:

    3. LMP: “Tôi vẫn cho rằng Quyết định 167 vẫn là 1 văn bản Quy phạm Pháp luật, vì:
    - Nó không áp dụng một lần;
    - Điều quan trọng là đối tượng của nó chưa cụ thể. Khi ban hành, TTg chưa biết chắc chắn và dự liệu sẽ có đối tượng cụ thể ABC nào sẽ hợp tác với TKV để khai thác. Đây là mấu chốt của vấn đề.”

    Quyết định 67/2007/QĐ-TTg (http://www.chinhphu.vn/portal/page?_pageid=33,638900&_dad=portal&_schema=PORTAL&docid=45779 ) có danh sách đầy đủ các dự án từng giai đoạn (Đắk Nông 1, ĐN2, ĐN3, ĐN4, Bình Phước, đường sắt TN, cảng Bình Thuận, nhà máy nhôm, v.v. Mỗi dự án có ước lượng công xuất, vốn đầu tư. Những dự án gần nhất như Tân Rai, Nhân Cơ đã có đối tác (TKV). Quy hoạch (plan) như vậy là quá cụ thể rồi. Cụ thể thêm nữa là thành dự án chứ không còn là quy hoạch nữa (bằng chứng là trong vòng 1 năm thì dự án Tân Rai khởi công, không có thêm quy hoạch nào khác).

    Quy hoạch không bao giờ áp dụng nhiều lần, nhưng có thể áp dụng qua nhiều giai đoạn. Cũng như, khi quy hoạch một đường sắt HN-SG mới, ta có thể định rằng HN-Thanh Hóa xây năm 2010, Thanh Hóa-Đà Nẵng năm 2015, Đà Nẵng-Nha Trang năm 2020, v.v. Vậy khi thi hành plan đó thì không phải là thi hành nhiều lần, vào những năm 2010, 2015 v.v., mà phải nói là thi hành qua nhiều giai đoạn. Khi làm đoạn TH-ĐN, ta không áp dụng lần hai, mà vẫn tiếp tục áp dụng lần 1.

    Nếu không có danh sách dự án cụ thể, mà chỉ nói chung chung về những nguyên tắc khai mỏ chẳng hạn, thì mới có thể áp dụng nhiều lần: mỏ bauxite ở A, mỏ than ở B, v.v.

  6. Phạm Quang Tuấn nói:

    2. LMP: “Khi trích dẫn Điều 57 của VBQPPL, ông Tuấn không giải thích tại sao dựa vào Điều luật đó thì Quyết định 167/2007/QĐ-TTg không phải là VBQPPL. Vì vậy tôi không hiểu ý của ông Tuấn lắm.”

    Tôi trích hai luật: “Thủ tục Giải quyết các Vụ án Hành chính” nói về Quyết định hành chính, và “Ban hành Văn bản Quy phạm Pháp luật” nói về Quy phạm pháp luật. Tôi để hai định nghĩa cạnh nhau để có thể thấy rằng Quyết định hành chính thì có tính cách riêng, cụ thể, áp dụng một lần; còn Quy phạm pháp luật thì chung, bao quát, áp dụng nhiều lần. Chứ không có ý nói gì về thẩm quyền Thủ tướng.

  7. Phạm Quang Tuấn nói:

    Xin trả lời anh Lê Minh Phiếu theo những số mục mà anh dùng.

    1. LMP: “Ông [CHH Vũ] có dẫn đến Khoản 6 Điều 17 Mục 1 và Điểm a Khoản 7 Điều 17 Mục 1 vốn được áp dụng cho DỰ ÁN chứ không phải là QUY HOẠCH.”

    Không phải vậy. Điều 17 này vẫn nằm trong Mục 1, là mục tập trung vào SEA và quy hoạch chứ không nói gì về dự án. Vấn đề là lối dùng chữ của Luật Môi Trường chứ không phải sơ sót của ông Vũ! LMT Mục 1, Điều 14 nói rõ rằng đối tượng SEA là những “Chiến lược, quy hoạch, kế hoạch” chứ không hề nói “dự án”; nhưng Điều 15 lại nói: “Cơ quan được giao nhiệm vụ lập DỰ ÁN QUY ĐỊNH TẠI ĐIỀU 14 của Luật này có trách nhiệm lập báo cáo đánh giá môi trường chiến lược”. Suốt từ Điều 15 cho tới hết Mục 1, những từ “Chiến lược, quy hoạch, kế hoạch” không còn được dùng lại nữa mà chỉ thấy từ “dự án”. Như vậy, “dự án” trong Mục 1 phải hiểu là một từ gọn thay cho cụm từ dài dòng “Chiến lược, quy hoạch, kế hoạch” (plan, program, strategy), chứ không phải là dự án (project) theo nghĩa thông thường. Hiểu như vậy, thì mới hiểu được Khoản 6 Điều 17 Mục 1: “Kết quả thẩm định báo cáo môi trường chiến lược là một trong những căn cứ để phê duyệt dự án”.

  8. 3. Tôi đồng ý ký hiệu chỉ là sự thể hiện mà theo đó Thủ tướng khi ban hành đã nghĩ rằng nó là VBQPPL. Và tôi đồng ý là không thể CHỈ dựa vào nó để kết luận rằng nó là VBQPPL. Tôi đưa ra thông tin đó mang tính tham khảo như một dấu hiệu bề ngoài để nhận biết. Nó không phải là 1 lập luận mà dựa vào đó tôi cho rằng nó là 1 VBQPPL.

    Nhưng tôi vẫn cho rằng Quyết định 167 vẫn là 1 VBQPPL, vì:

    - Nó không áp dụng một lần;
    - Điều quan trọng là đối tượng của nó chưa cụ thể. Khi ban hành, TTg chưa biết chắc chắn và dự liệu sẽ có đối tượng cụ thể ABC nào sẽ hợp tác với TKV để khai thác. Đây là mấu chốt của vấn đề.

  9. Điểm b, Khoản 2, Điều 71 của Nghị định 108 hướng dẫn Luật Đầu tư:

    b) Thủ tướng Chính phủ chỉ đạo các Bộ, ngành và địa phương thực hiện luật pháp, chính sách về đầu tư; phê duyệt hoặc ủy quyền phê duyệt quy hoạch; quyết định chủ trương đầu tư đối với những dự án đầu tư thuộc thẩm quyền; quyết định hoặc cho phép thành lập các khu công nghiệp, khu chế xuất, khu công nghệ cao và khu kinh tế; chỉ đạo giải quyết những vấn đề vướng mắc trong quá trình điều hành, quản lý hoạt động đầu tư vượt quá thẩm quyền của các Bộ, ngành và địa phương;

  10. Cảm ơn ông Phạm Quang Tuấn đã có bài viết về vấn đề này. Tôi xin có một số comment theo từng điểm như sau:

    1. Về ý nêu tại đoạn 1, mục II:

    Đồng ý là trong đơn kiện, ông Vũ chỉ nhắc tới SEA chứ không phải IEA. Tuy nhiên, ông ấy có dẫn đến Khoản 6 Điều 17 Mục 1 và Điểm a Khoản 7 Điều 17 Mục 1 vốn được áp dụng cho DỰ ÁN chứ không phải là QUY HOẠCH.

    Nói cách khác, trong các điều luật được đưa ra, LS Vũ không thống nhất. Có điều luật áp dụng cho quy hoạch, có điều luật áp dụng cho dự án. Vì vậy, trong số các điều luật được dẫn, có cái đúng, có cái thừa cho dù đối tượng kiện là Quyết định về quy hoạch hay Quyết định về dự án (Quyết định cấp Giấy chứng nhận đầu tư).

    2. Khi trích dẫn Điều 57 của Luật ban hành Văn bản Quy phạm pháp luật (VBQPPL), ông Tuấn không giải thích tại sao dựa vào Điều luật đó thì Quyết định 167/2007/QĐ-TTg không phải là VBQPPL. Vì vậy tôi không hiểu ý của ông Tuấn lắm.

    Không biết có phải ý của ông Tuấn cho rằng Quyết định 167 không thuộc loại mà Điều 57 Luật BHVBQPPL nêu ra không?

    Nếu ông nghĩ như vậy thì xin ông lưu ý đến đoạn: [và các vấn đề khác thuộc thẩm quyền của Thủ tướng Chính phủ].

    Như vậy việc phê duyệt quy hoạch có thuộc vấn đề thuộc thẩm quyền của TTg không? Câu trả lời là phải, theo quy định tại Điểm b, Khoản 2, Điều 71 của Nghị định 108 hướng dẫn Luật Đầu tư (sẽ post ở comment sau).

  • talawas - Lời tạm biệt

    Nói lời chia tay sau 9 năm tồn tại, chúng tôi thiết tha hi vọng vào sự ra đời của những mô hình báo chí và truyền thông mới, thực hiện bởi những người được trang bị những khả năng và phương tiện mà chúng tôi đã không thể có, với cùng một nhiệt thành phấn đấu cho một nền báo chí tự do cho Việt Nam... đọc tiếp >>>

  • Phản hồi mới nhất của độc giả