Quyết định của Bắc Kinh hủy bỏ chuyến ghé thăm Hồng Kông của tàu sân bay Kitty Hawk của Hoa Kỳ tháng trước có thể đi vào lịch sử ngoại giao như là một bước ngoặt trong chính sách ngoại giao của Trung Quốc. Lời nói “không” dứt khoát đối với tàu sâu bay và đoàn tàu hộ tống nó – cũng như với tuần dương hạm Reuben James của Mỹ muốn ghé cảng Hồng Kông vào đêm giao thừa sắp tới – trùng hợp với lập trường cứng rắn mà Bắc Kinh biểu lộ trong các cuộc tranh chấp chủ quyền với Việt Nam trên các quần đảo trong Biển Đông.

Trung Quốc cũng đã phản ứng mạnh mẽ một cách lạ lùng với sự hiếu khách mà Hoa Kỳ, Canada, đặc biệt là Đức, dành cho đức Đạt Lai Lạt Ma. Có vẻ như các nhà lãnh đạo Đảng Cộng sản Trung Quốc quyết định phô trương cơ bắp theo một cách mà họ cho là tương xứng với vai trò gần như một siêu cường mà Trung Quốc mới tìm được.

Lời dạy của lãnh tụ quá cố Đặng Tiểu Bình cho các nhà ngoại giao Trung Quốc những năm 1990 - “Hãy khiêm tốn và đừng bao giờ dẫn đầu” – dường như đã là quá khứ. Điều đó cũng đúng với phương châm của Đặng về cách thức xử trí người Mỹ: “Tăng cường hợp tác, tránh đối đầu”. Nhưng thay vì vậy, sau vài thập niên cắn răng im lặng, nay Bắc Kinh đang công khai lên tiếng về cái mà họ coi là sự can thiệp của Hoa Kỳ vào Đài Loan, Tây Tạng và Tân Cương.

Sự kiện tàu sân bay Kitty Hawk trùng hợp với một trong các cuộc biểu dương lực lượng hùng hậu nhất mà quân đội Trung Quốc thực hiện trong năm nay – cuộc tập trận trên một vùng biển rộng lớn ở Đông Hải và Nam Hải. Những đơn vị tinh nhuệ từ bốn binh chủng chính của Quân đội Giải phóng Nhân dân Trung Quốc (PLA) đã thử nghiệm những khí tài quân sự mua của Nga cũng như những khí tài do họ tự chế tạo, kể cả tên lửa tàng hình 022 và tên lửa hành trình chuyên chống tàu chiến SS-N-27 “Club” do Nga chế tạo.

Bên cạnh việc mô phỏng một cuộc phong tỏa bằng hải quân đối với đảo Đài Loan, cuộc tập trận còn có ý nghĩa cảnh cáo Hoa Kỳ và Nhật Bản đừng có “nhúng mũi” vào eo biển Đài Loan.

Cũng không phải ngẫu nhiên mà Hoa Kỳ, trong một phản ứng rõ ràng đối với sự kiện Kitty Hawk, đã cho tàu sân bay này đi ngang qua eo biển Đài Loan trên đường quay về căn cứ ở Yokosuka, Nhật Bản. Hành động này khiến Bắc Kinh bộc lộ “sự quan tâm sâu sắc”, hàm ý rằng tàu bè các nước muốn đi lại trên eo biển này phải xin phép Bắc Kinh, cho dù eo biển Đài Loan luôn luôn được coi là vùng biển quốc tế.

Cuộc tập trận liên quan tới Đài Loan đã mở rộng ra rất xa bên ngoài eo biển Đài Loan. PLA đã tiến hành diễn tập gần quần đảo Hoàng Sa mà Việt Nam khẳng định chủ quyền, gây nên một phản đối từ Hà Nội. Trong một diễn biến có liên quan, đầu tháng này hàng ngàn người Việt Nam đã biểu tình bên ngoài đại sứ quán Trung Quốc tại Hà Nội, phản đối việc Bắc Kinh thiết lập khu hành chính mới Tam Sa thuộc tỉnh Hải Nam – mà khu hành chính này quản lý cả những hòn đảo mà Việt Nam có chủ quyền ở quần đảo Trường Sa và Hoàng Sa.

PLA cũng vừa phá dỡ một số trạm gác không người đồn trú của Ấn Độ gần hai đồn lính Ấn kề cận biên giới giữa Tây Tạng, Bhutan và Sikkim. Báo chí Ấn Độ tường thuật, Bắc Kinh nói với New Delhi rằng những đồn lính này vi phạm sự toàn vẹn lãnh thổ của Trung Quốc.

Và Trung Quốc đã thể hiện điều mà các nhà phân tích gọi là một thái độ khó chịu khác thường trong hội nghị cấp cao thường niên giữa Trung Quốc và khối EU diễn ra gần đây tại Bắc Kinh. Bà Ngô Nghi, phó thủ tướng phụ trách ngoại thương Trung Quốc, đã phê phán gay gắt những nhận xét mà ủy viên thương mại EU, ông Peter Mandelson, đưa ra về thất bại của Bắc Kinh trong việc ngăn chặn đà xuất khẩu sang châu Âu “làn sóng hàng giả”. Ngay sau khi ông Mandelson kết thúc bài phát biểu của mình, bà Ngô đi đến bên ông và đưa ra một lời phản đối. “Tôi hết sức bất mãn” với bài diễn văn của Mandelson, bà nói với các phóng viên đang rất đỗi ngạc nhiên.

Trong cuộc gặp các nhà lãnh đạo EU, Thủ tướng Ôn Gia Bảo đã ra một đòn tấn công mạnh vào bà Angela Merkel, Thủ tướng Đức, vì Đức đã dành sự đối xử trọng thị cho đức Đạt Lai Lạt Ma. Ông ta đòi Berlin phải “công nhận và sửa chữa” lỗi lầm.

Những cuộc tranh cãi ồn ào của Bắc Kinh với Hoa Kỳ, Việt Nam và Đức diễn ra tiếp theo sau một chiến dịch biểu dương sức mạnh của Trung Quốc bắt đầu từ tháng Giêng vừa qua, khi các tên lửa của PLA bắn hạ một vệ tinh khí tượng cũ kỹ. “Thắng lợi” này của họ, mà phương Tây coi là sự bắt đầu tiến trình quân sự hóa vũ trụ của PLA, được nối tiếp bởi việc phóng đi thành công con tàu vũ trụ không người lái đầu tiên của Trung Quốc lên mặt trăng.

Thêm vào đó, dường như PLA đã chia tay với lề thói thông thường của họ là giấu kín những vũ khí mới. Những trang web quân sự bán chính thức gần đây phô diễn những khí tài sắp đưa vào phân bố, từ máy bay chiến đấu Jian-12 tới tàu ngầm lớp Jin mà họ nói là có khả năng mang tên lửa gắn đầu đạn hạt nhân.

Theo Hong Yuan, chuyên gia quân sự tại Viện hàn lâm Khoa học Xã hội Trung Quốc, mối quan tâm về quốc phòng của lớp lãnh đạo mới, cũng như sự biểu dương lực lượng “đã vượt xa ra ngoài eo biển Đài Loan”. Ông Hong nhìn thấy 5 năm tới là “thời kỳ phát triển nhanh trong nhiều lĩnh vực, từ cơ cấu tổ chức, cơ chế, khí tài của PLA, cho tới quy mô và phương thức biểu dương sức mạnh”.

Việc biểu dương sức mạnh của quân đội Trung Quốc còn có tác dụng củng cố sự lãnh đạo ở trong nước vào thời điểm các giá trị Mác-xít đã mất hết hào quang. Như ông Ôn Gia Bảo phát biểu tại buổi lễ đánh dấu cuộc chinh phục mặt trăng của Trung Quốc, thành quả này là “một sự thể hiện quan trọng sự gia tăng sức mạnh toàn diện của đất nước chúng ta, sự tăng tiến không ngừng khả năng sáng tạo của chúng ta.”

Không nghi ngờ gì nữa, Bắc Kinh biết rằng những hành vi quyết đoán như vậy sẽ gây nên nỗi lo ngại ở nước ngoài về “mối đe dọa Trung Quốc”. Nhưng cả các lãnh đạo Đảng Cộng sản và quân đội Trung Quốc đều tin rằng đó là cái giá mà con rồng vừa thức tỉnh phải trả để giữ được chỗ đứng dưới ánh mặt trời.

_____________
Willy Lam là giáo sư phụ giảng (adjunct professor) về nghiên cứu Trung Quốc tại Đại học quốc tế Akita, Nhật Bản và Đại học Trung Hoa tại Hồng Kông. Xin đọc thêm bài bình luận của ông: “Lời cam kết trống rỗng của Hồ Cẩm Đào”.

Bản tiếng Việt © 2007 talawas