15.2.2005
Thierry Leclère
Tuổi hai mươi và những hạt bụi - Nhà văn tiên phong Nguyễn Huy Thiệp xuất bản Tuổi hai mươi yêu dấu
Ngô Tá»± Láºp dịch
[1]
Biểu tượng của văn học đổi mới thập niên 1980, Nguyễn Huy Thiệp đang tìm kiếm một hơi thở thứ hai.
Mái tóc đen rối bù như sóng, nước da màu đồng, đôi mắt có vẻ như thăm dò, Nguyễn Huy Thiệp chào mấy người quen và rón rén đi vào phòng lớn của Trung tâm văn hóa Pháp tại Hà Nội, nơi ông hẹn chúng tôi, với điệu bộ của một con mèo - hay đúng hơn là một con hổ, vì ông cầm tinh hổ. Không lâu sau lễ khánh thành năm 2003, tại không gian dành riêng cho sách, tiếng Pháp và nghệ thuật đương đại này, Nguyễn Huy Thiệp có một cuộc nói chuyện trước một cử tọa sinh viên lắng nghe ông như nuốt từng lời.
Cây bút truyện ngắn này hiện vẫn là biểu tượng tiêu biểu nhất của văn học Đổi Mới, làn gió tự do hoá cuối thập niên 1980 xuất hiện cùng với sự mở cửa của Việt Nam về kinh tế. Nhưng hôm nay chúng tôi đề cập đến ông không phải vì truyện ngắn, mà vì cuốn tiểu thuyết đầu tiên của ông, Tuổi hai mươi yêu dấu, vừa xuất bản trong tháng tại Pháp. Ông mở bao thuốc lá, móc mãi, móc mãi rồi kể lại cuộc đối mặt căng thẳng, một câu chuyện kín trong nhà của ông với thằng con, chính là người gây nên mọi chuyện: «Thằng con út của tôi lâm vào cảnh nghiện hút đúng vào thời điểm thi đại học. Vì nó không sao bỏ ma túy được, tôi quyết định cùng nó ra Cát Bà, một đảo nhỏ ở vịnh Bắc Bộ, cai nghiện trong vòng ba tháng. Một người bạn cho tôi mượn căn nhà dựng trên mảnh đất nhỏ. Đó là một thời gian rất có ích cho tôi và thằng bé..." Nguyễn Huy Thiệp quyết định viết một cuốn sách từ chính những trải nghiệm mà ông đang sống, vào cuối năm 2002. Để tăng cường hơn nữa thứ liệu pháp văn học này, ông hoá thân vào thằng con trai và viết Tuổi hai mươi yêu dấu qua cái nhìn của nó.
Như vậy cuốn tiểu thuyết nửa là một bức chân dung tự họa đẹp đẽ (người cha "không hề toan tính gì" cũng là "một nhà văn nổi tiếng, người mới đây thôi còn là thần tượng của giới trẻ. Một người liêm khiết chưa từng biết luồn cúi một ai. Tôi không ít tự hào về và biết ơn ông về điều đó") nửa lại là một bức bích hoạ ảm đạm về lớp trẻ Việt Nam, cá nhân chủ nghĩa, thực dụng, hoang mang trong một xã hội mà các giá trị truyền thống bị đảo lộn dữ dội. Khi được hỏi con trai ông phản ứng ra sao khi đọc tác phẩm, khuôn mặt Nguyễn Huy Thiệp lộ vẻ ưu tư: "Nó không quan tâm đến văn học. Nó chỉ muốn biết bố nó có đem được nhiều tiền về nhà hay không. Trước đây, tôi đã hy vọng cuốn sách sẽ gợi lên chút gì ở nó... Nói thật lòng, tôi cũng không biết nó sống ra sao nữa". Nguyễn Huy Thiệp cũng bi quan về một nước Việt Nam đang bị tàn phá bởi ma tuý và mại dâm mà ông mô tả bằng rất nhiều ví dụ. Người đọc lại tìm thấy ở ông những ám ảnh của một nhà văn đầy chất ngụ ngôn và luân lý, người không yêu bất cứ thứ gì hơn làng quê, đồng lúa và đời sống nông dân, những thứ, theo ông, đang lưu giữ nền văn hoá lâu đời của đất nước.
Có thể đoán được là cái nhìn xã hội quá đen tối đã làm các nhà chức trách Việt Nam không hài lòng. Nhưng với lối kiểm duyệt sau xuất bản, họ cũng cho phép in cuốn sách... trước khi cấm phát hành [2] . Tuổi hai mươi yêu dấu được phổ biến trước tiên trên Internet, bằng tiếng Việt, nhờ một website của những người lưu vong ở Paris. Nhờ vậy, Nguyễn Huy Thiệp lại đến được với độc giả. Nhưng giới phê bình văn học không nương tay với cuốn tiểu thuyết đầu tay của ông. Trong tuyển tập văn học trẻ Việt Nam của bà, Đoàn Cầm Thi cũng mô tả ông là "ăn theo những tác phẩm đầu tiên của mình", điều cho thấy sự "cạn kiệt có tính lịch sử của văn học Đổi Mới".
Nguyễn Huy Thiệp sẽ đến Pháp, đất nước đọc và hoan nghênh ông nhiều nhất, vào giữa tháng Hai tới. Ông chịu trận với một nụ cười: "Tôi đã phải cố gắng lắm để viết cuốn tiểu thuyết. Đó là một sự thay đổi hoàn toàn phong cách so với truyện ngắn. Tôi vẫn chưa cảm thấy hài lòng".
Và thế là ông cựu giáo viên sử tự cho mình con điểm còm "6/10"... nhưng có lẽ nhiều đồng nghiệp vẫn có lý do để ghen tỵ với ông.
(Thierry Leclère là phái viên đặc biệt tới Hà Nội. Telerama, tờ tạp chí văn học nghệ thuật lớn nhất nước Pháp, mỗi số dày160 trang, số lượng in 674.400 bản)
© 2005 talawas
[1]A nos vingt ans, de Nguyên Huy Thiêp, traduit du vietnamien par Sean James Rose, éd. de l'Aube, 221 p.
[2]Nguyễn Huy Thiệp chưa bao giờ được xác định là nhà văn ly khai, nhưng trong một thời gian dài không được chính quyền mặn mà. Nhà thơ, nhưng trước hết là Uỷ viên Bộ Chính trị và Trưởng Ban Tư tưởng và Văn hóa Trung ương Nguyễn Khoa Điềm, người được coi là ông chủ của hệ thống kiểm duyệt ở Việt Nam - một nhân vật đầy uy lực, mới đây cũng giới thiệu ông như là "người đổi mới ngôn ngữ văn học quan trọng nhất trong vài thập kỷ gần đây".
Biểu tượng của văn học đổi mới thập niên 1980, Nguyễn Huy Thiệp đang tìm kiếm một hơi thở thứ hai.
Mái tóc đen rối bù như sóng, nước da màu đồng, đôi mắt có vẻ như thăm dò, Nguyễn Huy Thiệp chào mấy người quen và rón rén đi vào phòng lớn của Trung tâm văn hóa Pháp tại Hà Nội, nơi ông hẹn chúng tôi, với điệu bộ của một con mèo - hay đúng hơn là một con hổ, vì ông cầm tinh hổ. Không lâu sau lễ khánh thành năm 2003, tại không gian dành riêng cho sách, tiếng Pháp và nghệ thuật đương đại này, Nguyễn Huy Thiệp có một cuộc nói chuyện trước một cử tọa sinh viên lắng nghe ông như nuốt từng lời.
Cây bút truyện ngắn này hiện vẫn là biểu tượng tiêu biểu nhất của văn học Đổi Mới, làn gió tự do hoá cuối thập niên 1980 xuất hiện cùng với sự mở cửa của Việt Nam về kinh tế. Nhưng hôm nay chúng tôi đề cập đến ông không phải vì truyện ngắn, mà vì cuốn tiểu thuyết đầu tiên của ông, Tuổi hai mươi yêu dấu, vừa xuất bản trong tháng tại Pháp. Ông mở bao thuốc lá, móc mãi, móc mãi rồi kể lại cuộc đối mặt căng thẳng, một câu chuyện kín trong nhà của ông với thằng con, chính là người gây nên mọi chuyện: «Thằng con út của tôi lâm vào cảnh nghiện hút đúng vào thời điểm thi đại học. Vì nó không sao bỏ ma túy được, tôi quyết định cùng nó ra Cát Bà, một đảo nhỏ ở vịnh Bắc Bộ, cai nghiện trong vòng ba tháng. Một người bạn cho tôi mượn căn nhà dựng trên mảnh đất nhỏ. Đó là một thời gian rất có ích cho tôi và thằng bé..." Nguyễn Huy Thiệp quyết định viết một cuốn sách từ chính những trải nghiệm mà ông đang sống, vào cuối năm 2002. Để tăng cường hơn nữa thứ liệu pháp văn học này, ông hoá thân vào thằng con trai và viết Tuổi hai mươi yêu dấu qua cái nhìn của nó.
Như vậy cuốn tiểu thuyết nửa là một bức chân dung tự họa đẹp đẽ (người cha "không hề toan tính gì" cũng là "một nhà văn nổi tiếng, người mới đây thôi còn là thần tượng của giới trẻ. Một người liêm khiết chưa từng biết luồn cúi một ai. Tôi không ít tự hào về và biết ơn ông về điều đó") nửa lại là một bức bích hoạ ảm đạm về lớp trẻ Việt Nam, cá nhân chủ nghĩa, thực dụng, hoang mang trong một xã hội mà các giá trị truyền thống bị đảo lộn dữ dội. Khi được hỏi con trai ông phản ứng ra sao khi đọc tác phẩm, khuôn mặt Nguyễn Huy Thiệp lộ vẻ ưu tư: "Nó không quan tâm đến văn học. Nó chỉ muốn biết bố nó có đem được nhiều tiền về nhà hay không. Trước đây, tôi đã hy vọng cuốn sách sẽ gợi lên chút gì ở nó... Nói thật lòng, tôi cũng không biết nó sống ra sao nữa". Nguyễn Huy Thiệp cũng bi quan về một nước Việt Nam đang bị tàn phá bởi ma tuý và mại dâm mà ông mô tả bằng rất nhiều ví dụ. Người đọc lại tìm thấy ở ông những ám ảnh của một nhà văn đầy chất ngụ ngôn và luân lý, người không yêu bất cứ thứ gì hơn làng quê, đồng lúa và đời sống nông dân, những thứ, theo ông, đang lưu giữ nền văn hoá lâu đời của đất nước.
Có thể đoán được là cái nhìn xã hội quá đen tối đã làm các nhà chức trách Việt Nam không hài lòng. Nhưng với lối kiểm duyệt sau xuất bản, họ cũng cho phép in cuốn sách... trước khi cấm phát hành [2] . Tuổi hai mươi yêu dấu được phổ biến trước tiên trên Internet, bằng tiếng Việt, nhờ một website của những người lưu vong ở Paris. Nhờ vậy, Nguyễn Huy Thiệp lại đến được với độc giả. Nhưng giới phê bình văn học không nương tay với cuốn tiểu thuyết đầu tay của ông. Trong tuyển tập văn học trẻ Việt Nam của bà, Đoàn Cầm Thi cũng mô tả ông là "ăn theo những tác phẩm đầu tiên của mình", điều cho thấy sự "cạn kiệt có tính lịch sử của văn học Đổi Mới".
Nguyễn Huy Thiệp sẽ đến Pháp, đất nước đọc và hoan nghênh ông nhiều nhất, vào giữa tháng Hai tới. Ông chịu trận với một nụ cười: "Tôi đã phải cố gắng lắm để viết cuốn tiểu thuyết. Đó là một sự thay đổi hoàn toàn phong cách so với truyện ngắn. Tôi vẫn chưa cảm thấy hài lòng".
Và thế là ông cựu giáo viên sử tự cho mình con điểm còm "6/10"... nhưng có lẽ nhiều đồng nghiệp vẫn có lý do để ghen tỵ với ông.
(Thierry Leclère là phái viên đặc biệt tới Hà Nội. Telerama, tờ tạp chí văn học nghệ thuật lớn nhất nước Pháp, mỗi số dày160 trang, số lượng in 674.400 bản)
© 2005 talawas
[1]A nos vingt ans, de Nguyên Huy Thiêp, traduit du vietnamien par Sean James Rose, éd. de l'Aube, 221 p.
[2]Nguyễn Huy Thiệp chưa bao giờ được xác định là nhà văn ly khai, nhưng trong một thời gian dài không được chính quyền mặn mà. Nhà thơ, nhưng trước hết là Uỷ viên Bộ Chính trị và Trưởng Ban Tư tưởng và Văn hóa Trung ương Nguyễn Khoa Điềm, người được coi là ông chủ của hệ thống kiểm duyệt ở Việt Nam - một nhân vật đầy uy lực, mới đây cũng giới thiệu ông như là "người đổi mới ngôn ngữ văn học quan trọng nhất trong vài thập kỷ gần đây".