talawas blog

Chuyên mục:

talawas – Giới thiệu ý kiến của Trung tướng Đặng Quốc Bảo về đề tài “Chủ thuyết phát triển của Việt Nam” do Hội đồng Lý luận Trung ương Đảng chủ trì (2)

15/09/2009 | 9:18 chiều | 6 Comments

Tác giả: talawas

Category: Chính trị - Xã hội, Tổng hợp
Thẻ: >

(xem kì 1)

Vấn đề lớn thứ ba

Mục tiêu xây dựng ở Việt Nam: xã hội dân giàu nước mạnh, xã hội công bằng dân chủ văn minh của Đảng ta là hoàn toàn đúng đắn, chính xác. Nếu cần thì điều chỉnh chữ “dân chủ” lên trên chữ “công bằng”.

Tuy nhiên, đây chỉ là khẩu hiệu, lời hứa, chưa là hiện thực. Vấn đề là trong mỗi giai đoạn lịch sử nhất định, nó phải được thể hiện qua một hệ thống mục tiêu cụ thể, thực tế, khả thi, bằng những chương trình hành động với những kết quả thiết thực, có sức thuyết phục.

Tôi xin lưu ý, tất cả các thế lực cầm quyền mọi thời đại ở bất cứ quốc gia nào cũng đều có tuyên ngôn (ở những dạng khác nhau) hứa với đồng bào của họ bằng những “đại ngôn” cực kỳ hấp dẫn. Vấn đề là phải xem hiệu quả của những chính sách cụ thể.

Tôi hy vọng bản báo cáo kế hoạch phát triển 20 năm của chính phủ sẽ làm sáng tỏ vấn đề gai góc này.

Trong quá trình thực hiện sự dịch chuyển vào tương lai đang xuất hiện 4 con ngựa chiến thời đại như những công cụ dẫn dắt hành động của tất cả các quốc gia hiện hữu ta cần tham khảo.

Công cụ thứ nhất. Kinh tế thị trường quốc tế hóa, hiện đại hóa, một phương thức duy nhất hiện nay. Con ngựa rất hay, nhưng rất đỏng đảnh nhiều tật, đã mang lại sự phát triển chưa từng có trong lịch sử, nhưng cũng mang lại biết bao tai họa, chưa thể lường hết được. CNXH đã thể nghiệm một phương thức khác, phương thức kinh tế kế hoạch hóa dựa trên sở hữu công để loại bỏ con ngựa bất kham kinh tế thị trường nhưng không thành công, lại phải trở lại kinh tế thị trường và sáng tạo thuật cưỡi mới hiện đại và hiệu quả hơn.

Có mấy vấn đề có tính cách nguyên tắc, tôi xin phép được lưu ý:

– Nền kinh tế thị trường nào cũng phải dựa trên nền tảng giải phóng sức sản xuất con người. Phải thừa nhận chế độ sở hữu tư nhân, thừa nhận nghiêm túc, lâu dài. Sự xuất hiện sở hữu tư nhân là nền tảng của kinh tế thị trường. Với tất cả chiều sâu và tính toàn diện của nó, cùng kết hợp với nó là chế độ sở hữu công. Cần xác định mối quan hệ hỗ tương của hai hình thức sở hữu này nhằm bổ sung cho nhau và không lấn sân nhau. Phải tôn trọng sự thật lịch sử là sở hữu công đã là nòng cốt của nền kinh tế nước nhà mấy chục năm qua, phải cải tạo theo hướng thích hợp thị trường song quyết không thể thực hiện sự chuyển giao tài sản công cho tư nhân theo kiểu dâng không để một số người thực hiện sự cướp đoạt tài sản công. Cần xây dựng các tập đoàn kinh tế nhà nước mạnh làm chỗ dựa cho quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa, và hội nhập quốc tế ở một số ngành, then chốt. Tuy nhiên cũng phải thừa nhận tính thiếu hiệu quả của xí nghiệp công để có chính sách khuyến khích tư nhân phát triển thành những tập đoàn lớn xuyên quốc gia.

– Ý thứ hai: muốn kinh tế hàng hóa vận hành tốt phải thực hiện hàng hóa hóa nền kinh tế, xây dựng các thị trường hoàn chỉnh, hết sức lưu ý thị trường đất đai, vấn đề rất nhạy cảm.

– Ý thứ ba: Nói kinh tế hàng hóa là nói tự do cạnh tranh chống độc quyền. Nếu dung túng cho sự độc quyền thì nền kinh tế sẽ biến dạng ngay.

Kinh tế thị trường có ưu điểm là động lực phát triển song có rất nhiều khuyết tật, cần sự quản lý một nhà nước trong sạch và thông minh. Đây là nét phát triển mới của kinh tế thị trường hiện đại. Nếu bộ máy nhà nước tham nhũng tiêu cực, quan liêu hạch sách, cửa quyền và dốt nát thì là một tai họa, kinh tế thị trường biến tướng ngay.

Tôi nhấn mạnh tính trong sáng và tính trí tuệ. Đề nghị các đồng chí quan tâm xử lý sự non kém thiếu kiến thức điều hành.

Nều kinh tế thị trường của ta khác với nhiều nước NIC – như Singapore, Hồng Công… Các nền kinh tế này hoàn toàn hướng ra ngoài. Nền kinh tế thị trường Việt Nam có mục tiêu hướng ra ngoài vừa phải, còn phải ra sức xây dựng thị trường nội địa để bảo đảm tính bền chắc. Sự hình thành tầng lớp trung lưu là cơ sở để nuôi dưỡng thị trường nội địa làm cho nó có sức sống, là điều kiện sống còn của nền kinh tế.

Cần hết sức chú ý xây dựng thị trường nông thôn – thị trường bao quát gần 2/3 nhân lực Việt Nam. Đây cũng là một đặc điểm Việt Nam. Nếu coi nhẹ bỏ rơi thị trường nông thôn sẽ gặp tai họa không lường được.

Đi đôi xây dựng kinh tế thị trường phải có chiến lược hiệu quả thực hiện sự chuyển dịch cơ cấu, hiện đại hóa cơ cấu. Trong một thời gian không xa phải thực hiện sự dịch chuyển sang cơ cấu mới, cơ cấu nông nghiệp, dịch vụ kết hợp nông nghiệp, lấy công nghiệp và dịch vụ làm nền tảng. Từng bước đưa tỉ lệ kinh tế trí thức tăng dần đến giữa thế kỷ tỉ lệ kinh tế trí thức phải là động lực chính thúc đẩy kinh tế.

Phải có một chiến lược có hiệu quả khắc phục tình trạng cơ sở hạ tầng quá yếu, đặc biệt cơ sở hạ tầng giao thông, điện lực, thông tin, dịch vụ, một hạ tầng chất lượng lao động, đặc biệt lao động quản lý, một thế hệ các giám đốc hiện đại, các chuyên gia kinh tế hiện đại, các học giả kinh tế hiện đại, v.v…

Bên cạnh viện nghiên cứu cần thành lập viện chống khủng hoảng. Đã chơi con bài kinh tế thị trường thì việc đối phó với khủng hoảng là tất yếu. Phải có một cơ chế thích ứng đặc biệt, cơ chế đủ sức cảm nhận thông minh với thị trường nhất là trên lĩnh vực tài chính ngân hàng, thị trường chứng khoán v.v… và chủ động dự kiến các giải pháp đối phó hữu hiệu.

Và ý kiến cuối cùng của tôi là cần xây dựng một nền văn hóa kinh tế thị trường, nâng cao chất lượng đặc biệt lớp trẻ với kinh tế thị trường hiện đại.

Công cụ thứ hai: Dân chủ hóa xã hội, thực chất là xây dựng xã hội dân sự, hay còn gọi xã hội công dân nhà nước pháp quyền.

Dân chủ hóa xã hội là một xu thế xuyên suốt cả quá trình tồn tại và tiến hóa của nhân loại. Nó vừa là phương pháp hành động vừa là mục tiêu tối thượng của một xã hội tiến bộ. Nhân loại đã đạt được những thành tựu đáng kể. Thành tựu lớn nhất là từ xã hội thần dân của phong kiến loài người đã thực hiện được bước nhảy vọt sang xã hội công dân nhà nước pháp quyền, với 2 đặc trưng, người dân đã bước vào kỷ nguyên mới, ở mức độ nhất định được làm chủ đất nước với tuyên ngôn nổi tiếng: “Người ta sinh ra ai cũng có quyền tự do”. Tự do là quyền thiêng liêng nhất, quyền bẩm sinh, không phụ thuộc vào sự ban phát của bất cứ thế lực chính trị nào. Song thực tế không phải như vậy. Người có quyền lực bao giờ cũng lạm dụng quyền lực, cho nên loài người sáng tạo nguyên lý mới “tam quyền phân lập” theo hướng quyền lực giám sát quyền lực để ngăn chặn quá trình tha hóa bộ máy quyền lực. Nhưng người cộng sản phê phán đó là một trò chơi giả dối, người lao động không có quyền chiếm hữu tư liệu sản xuất thì làm gì có quyền dân chủ, nguyên nhân tha hóa con người chính là ở chỗ CNTB đã chiếm hữu tư liệu sản xuất và họ thực hành chiến lược tập trung quyền lực trong tay giai cấp công nhân, thực chất trong tay đảng cộng sản, tổ chức đại diện quyền lực của giai cấp công nhân, thực hành chuyên chính vô sản coi như phương tiện để giải phóng con người triệt để hơn. Dân chủ XHCN về thực chất cao hơn gấp triệu lần dân chủ tư sản. Nhưng trên thực tế, qua quá trình cầm quyền với hình thức quản lý chuyên chính vô sản, với nguyên tắc tập trung dân chủ, xã hội chưa bao giờ được hưởng quyền dân chủ đích thực vì lý do đơn giản, thế lực kẻ thù còn lớn, đấu tranh giai cấp giữa giai cấp công nhân, các dân tộc bị áp bức với CNTB rất khốc liệt. Các thế lực thù địch rất dễ lợi dụng dân chủ để thực hiện lật đổ chính quyền chuyên chính vô sản và trên thực tế, chúng ta chỉ thực hiện được một phần cương lĩnh của Mác là tự do cho cá nhân là cơ sở của tự do xã hội. Tự do của xã hội quyết định tự do của cá nhân. Hầu hết các đảng viên có lương tâm và trí tuệ đều băn khoăn về hiện tượng này. Tôi có dịp làm việc với các đồng chí tiền bối thuộc lớp trước tôi, trước khi qua đời đều “di chúc” lại băn khoăn này như cố Thủ tướng Phạm Văn Đồng, như ủy viên Bộ Chính trị Tố Hữu, như cố Thủ tướng Võ Văn Kiệt v.v…, thậm chí có đồng chí (Tố Hữu) nói: “Bảo ơi, có lẽ phải làm lại cuộc cách mạng.”

Qua tiếp xúc với hầu hết các đồng chí lão thành cách mạng còn sống cũng như hầu hết các học giả có tiếng của nước ta, tất cả đều băn khoăn về cái không khí “thiếu dân chủ” của xã hội ta.

Vấn đề là ở chỗ ta hứa, nếu xã hội XHCN chuyển sang giai đoạn cao hơn, giai đoạn CNCS, xã hội sẽ được hưởng đầy đủ mọi quyền dân chủ ở mức cao nhất vì lúc đó nhà nước sẽ biến mất. Song con người lại rất thực tế, họ muốn hưởng các quyền dân chủ đích thực ngay trong cuộc đời của họ. Bi kịch là ở chỗ này.

Vấn đề hết sức phức tạp và tế nhị, nhạy cảm. Mong rằng Hội đồng Lý luận tổ chức một cuộc hội thảo chuyên đề, hội thảo nội bộ để có thể nói thật được những băn khoăn và tìm giải pháp cho một chiến lược dân chủ hóa sinh hoạt xã hội đích thực hiệu quả.

Tôi xin phép lưu ý, dân chủ hóa xã hội là một nguyện vọng chính đáng của nhân dân, của đảng viên. Phải có giải pháp hữu hiệu có sức thuyết phục mới ổn định được lòng dân. Nếu xã hội vẫn cảm nhận theo kiểu riêng của mình họ cảm thấy áp lực chuyên chế  nặng nề lắm thì không thể tránh được những biến động xấu, rất xấu có thể xảy ra bất cứ lúc nào.

Công cụ thứ ba: Sự hội nhập toàn diện theo tinh thần: Dựa vào nhau mà tồn tại và phát triển. Liên kết với nhau để cùng nhau giải quyết các vấn đề phát sinh trong cuộc sống thực tế, xử lý các mối quan hệ theo tinh thần tôn trọng lẫn nhau vì lợi ích toàn cục và vì lợi ích của mỗi nước, cùng nhau chung sức giải quyết các thảm họa có thể đe dọa sự tồn tại và phát triển của nhân loại.

Có rất nhiều vấn đề trong quá trình toàn cầu hóa và hội nhập nhất thể hóa vì vị trí mỗi nước, tiềm lục mỗi quốc gia, mỗi khu vực khác nhau, lợi ích khác nhau, chiến lược khác nhau.

Cần xây dựng một chiến lược hội nhập để giành chủ động. Cần nhanh chóng tổng kết kinh nghiệm, xây dựng một môn khoa học hội nhập để hướng dẫn mọi thành viên xã hội hành động hiệu quả nhất. Cần hoàn thiện luật pháp cho phù hợp với luật pháp quốc tế. Trong mỗi lĩnh vực phải đầu tư một đội ngũ chuyên gia có tầm cỡ, giữ vai trò tham mưu hướng dẫn hành động của cộng đồng. Trong một số lĩnh vực quan trọng nếu cần phải có những hình thức tổ chức linh hoạt để nghiên cứu giành chủ động. Nên nghiên cứu hình thành một nội dung hiện đại hóa con người Việt Nam phù hợp với quá trình hội nhập. Đưa các nội dung đó vào các trường đại học cao đẳng dạy nghề v.v… Mỗi ngành cũng cần nghiên cứu những nét riêng biệt của ngành để bồi dưỡng cán bộ, công nhân, viên chức của ngành. Nói tóm lại phải hiện đại hóa con người Việt Nam, đặc biệt lớp trẻ để hội nhập cuộc chủ động, sáng tạo.

Tôi xin góp ý một số vấn đề cụ thể. Ngoài việc hội nhập vào dòng thương mại quốc tế hóa, hiện đại hóa đã có cơ quan chuyên trách, cần chỉ đạo tốt mấy việc:

– Xây dựng một chiến lược hội nhập với ASEAN. Việt Nam cần rất chủ động xây dựng ASEAN lớn mạnh, mức độ liên kết mỗi gian đoạn cụ thể chặt chẽ hơn, bao quát hơn để tạo một thế chung. Một ASEAN lớn mạnh, liên kết chặt chẽ là một đảm bảo chiến lược cực kỳ thuận lợi để tạo cho tất cả các quốc gia trong khu vực một thế và lực mới để giành chủ động trong mọi tình hình phức tạp và tế nhị. Từ nay đến giữa thế kỷ ASEAN phải trở thành một trong 10 thế lực in dấu ấn đậm nét vào quá trình tiến hóa của nhân loại.

– Cần có một chiến lược hữu hiệu tranh thủ 3 triệu Việt kiều gắn bó với Tổ quốc, sử dụng hiệu quả mọi tiềm năng, đặc biệt tiềm năng trí tuệ vào sự nghiệp xây dựng đất nước và chỗ dựa cực kỳ quan trọng của Tổ quốc trong quá trình chúng ta thâm nhập vào các thị trường quốc tế. Phải có chiến lược mở rộng sự dịch chuyển lực lượng lao động Việt Nam sang các địa bàn trên khắp thế giới để xây dựng những thế lực kinh tế Việt Nam trên các địa bàn khắp thế giới, đặc biệt chú trọng châu Phi, Trung Cận Đông, Ôxtrâylia, Nga, châu Mỹ Latinh và ngay tại nước Mỹ… để hỗ trợ kết hợp với nội địa tạo một bộ mặt mới hoàn toàn về chất. Tôi hình dung Việt Nam vào giữa thế kỷ sẽ khác xa hiện nay.

Tôi cũng xin phép lưu ý cần xây dựng một chiến lược để người Việt Nam thâm nhập vào các tổ chức quốc tế để mở rộng ảnh hưỏng Việt Nam v.v… Việt Nam cần có những căn cứ kinh tế, khoa học kỹ thuật, chính trị đông đảo ở hải ngoại để phối hợp với trong nước.

Công cụ thứ tư: Đã có dấu hiệu loài người đang dịch chuyển sang nền văn minh mới, văn minh trí tuệ hay còn gọi là văn minh hậu công nghiệp, văn minh tin học v.v…, với 2 đặc điểm:

a. Con người được giải phóng ở trình độ cao, được tạo điều kiện đứng giữa dòng thác trí tuệ hiện đại đang nở như hoa trong cuộc chinh phục mới sự hiểu biết ở cấp độ cao hơn. Đã xuất hiện và đang xuất hiện những ý tưởng mới, những khái niệm mới, những phạm trù mới liên kết lại thành những mầm mống của nhiều lý thuyết mới, vườn ươm của các phương pháp, công nghệ mới.

Cần tạo điều kiện cho các học giả, các chính khách chiến lược, và đội ngũ tư vấn của họ làm quen với những thành tựu này để nâng cao chất lượng của những công trình khoa học, nâng cao chất lượng của các quyết sách dẫn dắt sự đi lên của đất nước.

Rất cần và muôn ngàn lần cần tạo điều kiện cho lớp trẻ tiếp cận cái dòng tư duy thời đại này để họ trưởng thành trở thành những học giả trẻ mang lại một luồng gió mới cho đất nước. Phải cài họ vào những trường đại học hàng đầu thế giới, đặc biệt giai đoạn họ làm luận án tiến sĩ phải tư vấn cho họ tìm được những giáo sư đang đi lên, tiêu biểu xu thế của tương lai. Nếu tiếp cận được những học giả này sẽ mở được con đường vào tương lai khoa học sáng sủa nhất.

b. Đó là lịch sử đòi hỏi sự phát triển ý thức trách nhiệm xã hội của con người, trách nhiệm với cộng đồng nhân loại, trách nhiệm với tương lai. Người ta hy vọng loài người sáng tạo được những công trình góp phần nâng cao ý thức nhân văn, tính nhân đạo trong xử lý mối quan hệ giữa con người với con người, luôn mang lại sự lành mạnh cho con người và từng bước triệt tiêu, vô hiệu hóa cái ác.

Có thể còn có một vấn đề khác tôi muốn lưu ý, đó là làm thế nào để cải tạo được phương pháp tư duy cực kỳ lạc hậu trong xã hội Việt Nam hiện nay, đầy rẫy mơ hồ, sai lạc, thành kiến, thiếu thông minh, những tập tục, thói quen lạc hậu đang chi phối xã hội ta. Có điều xin tâm sự, cái thành kiến, các lạc hậu lại đang chi phối cả các học giả, các học giả có vị trí lớn được xã hội kính trong. Đó là tính nịnh bợ, sự dối trá, tính hư danh, tính ích kỷ, cái lạc hậu, cái xấu xí đó nó đã thâm nhập mọi ngõ ngách của xã hội.

Việc dẫn dắt dân tộc đứng giữa dòng sự dịch chuyển vào quỹ đạo của nền văn minh nó quan trọng thực sự. Đó là con đường đi tắt ngắn nhất vào tương lai. Trí thức hóa một dân tộc, trí thức hóa lớp trẻ quả là một nhu cầu cách mạng nhất.

Trong những năm trước mắt, chiến lược này phải được thể hiện tập trung nhiều vào những mặt sau:

Hiện đại hóa các trường đại học, xây dựng một số trường đại học có chất lượng trung bình trên thế giới rồi tiến lên xây dựng một số trường có chất lượng cao hơn có thể vào nửa sau thế kỷ. Cần cải tiến khâu đào tạo tiến sĩ, tạo nên những học giả đích thực, phải kiên quyết chấm dứt cái hư danh, nó sẽ hủy hoại cả một tiềm lực trí tuệ của đất nước và dẫn dắt vào cõi tối tăm.

Cần có chính sách kiên quyết loại bỏ những sự dối trá, thiết lập trật tự mới trong hàng ngũ các học giả, tầng lớp được vinh danh là giáo sư, tiến sĩ. Chỉ cần ít nhưng tinh. Có thiết lập trật tự mới thì mới có thể có tương lai. Nếu nuôi dưỡng cái giả dối, để cái giả dối chi phối thì mọi tai họa có thể xảy ra.

Tóm lại đó là 4 con ngựa chiến đang xuất hiện và chi phối sự sống và tiến hóa của nhân loại. Trong 4 con ngựa này khó cưỡi nhất là con ngựa dân chủ hóa xã hội, không phải vì thiếu hiểu biết – nhân loại đã tích lũy được rất nhiều kiến thức bổ ích, mà là vì nó rất “tế nhị” và “nhạy cảm”. Tôi có cảm giác tuy chúng ta đã đạt được một số thành tích nhất định, nhưng chưa đủ quyết tâm, chưa đủ tự tin cần thiết dám nhảy lên lưng ngựa. Nếu không dám cưỡi cũng như cưỡi thiếu bản lĩnh, tôi ngại sớm muộn sẽ gặp phải tai họa không lường được. Xã hội có giữ được thế ổn định bền vững hay sẽ bùng phát bùng nổ cũng tùy thuộc một phần lớn vào bản lĩnh cưỡi con ngựa này của chúng ta. Hy vọng Hội đồng Lý luận có những đột phá, kết luận xác đáng.

Tất cả các quốc gia đều phải tham gia xây dựng một khoa học và nghệ thuật cưỡi những con ngựa trên để tiến cùng thời đại tạo cho quốc gia mình những điều kiện thuận lợi nhất tiến về tương lai và cùng góp phần thúc đẩy nhân loại tiến hóa sáng tạo ra những hình thức sống và phát triển tốt nhất.

Việt Nam không nằm ngoài lề. Giải quyết bài toán chủ động phát triển tức là phải giải bài toán “thuật cưỡi lên 4 con ngựa chiến” này để dẫn dắt cả dân tộc mình, khỏi động một cuộc tiến công mạnh mẽ nhất, sôi động nhất chưa hề có trong lịch sử sáng tạo tương lai Việt Nam sánh vai cùng các cường quốc 5 châu như Bác Hồ mong muốn.

Vấn đề thứ tư, vấn đề học thuyết Mác-Lênin

Cần phân biệt Mác và Lênin.

Về Mác: Mác là nhân vật có vị trí đặc biệt trong lịch sử tư duy loài người. Các học giả có thẩm quyền đánh giá: Mác là một trong 16 cái đầu ưu việt nhất mọi thời đại. Nếu cần chắt lọc 3 cái đầu đặc sắc nhất thì Mác và Einstein là 2 trong 3 cái đầu ấy. Học thuyết Mác cũng như tất cả các học thuyết chân chính khác đều là học thuyết mở, học thuyết sống, nghĩa là nó cần luôn luôn được bổ sung bằng những luận điểm mới khái quát từ thực tiễn mới, qua các chu kỳ vận động của lịch sử trên cơ sở những thành quả mới của tư duy loài người. Học thuyết Mác cũng như tất cả các học thuyết khác chỉ là một bậc thang của trí tuệ và không thể là bậc thang cuối cùng. Nếu là bậc thang cuối cùng có nghĩa là tiến hóa ngừng trệ hoàn toàn, tư duy ngừng trệ hoàn toàn, hay nói một cách khác: Tư duy đã chết rồi Tối tăm sẽ thế chỗ cho Sáng tạo.

Người ta sẽ hỏi Lênin: Ngài học được ở Mác cái gì, Lênin trả lời: “Nói cho cùng, đó là phương pháp luận”. Theo tôi kể cả phương pháp luận tức chủ nghĩa duy vật biện chứng cũng cần bổ sung nhiều luận điểm mới. Phương pháp của Mác đã đạt trình độ cao, rất cao, song nó vẫn là một sản phẩm lịch sử.

Về Lênin: Về Lênin thì khác. Lênin có rất nhiều trước tác có giá trị, được đánh giá cao cần tham khảo song cũng có một số luận điểm cần điều chỉnh. Lịch sử đã chứng minh những khuyết điểm ấy. Ít nhất cũng cần chú ý 3 luận điểm cần điều chỉnh:

Một là luận điểm về sự tan rã tức thì của chủ nghĩa tư bản.

Hai là luận điểm về cách mạng bạo lực. Dùng bạo lực đập tan bộ máy thống trị của giai cấp tư sản, thiết lập chuyên chính vô sản, quét sạch mọi tàn dư của chủ nghĩa tư bản, quét sạch chế độ tư hữu, tiến hành triệt để cuộc đấu tranh toàn diện với hệ tư tưởng tư sản, xây dựng chế độ xã hội chủ nghĩa hoàn toàn mới từ A đến Z.

Ba là luận điểm về điều kiện các nước chậm phát triển có thể xây dựng CNXH không cần thông qua giai đoạn phát triển TBCH. Về cuối đời Lênin cũng đã điều chỉnh tư duy về luận điểm này ở mức độ nhất định khi đưa ra chính sách Kinh tế Mới. Nhưng tiếc rằng những người kế tục sự nghiệp Lênin lại kết luận khi đó chỉ là sách lược lùi bước tạm thời và chấm dứt rất sớm chính sách này.

Hệ quả là sự ra đời mô hình “chủ nghĩa xã hội Xô-viết” mà nhiều học giả ngày nay phê phán là về bản chất nó là một thứ chủ nghĩa xã hội không tưởng biến tướng hay CNXH bạo lực, trại lính v.v…, một thứ CNXH mà nhân loại phải trả giá bằng sự tàn sát hàng chục triệu người ở Liên bang Xô-viết và Trung Quốc (có con số thống kê chính thức công bố gần đây là vào khoảng gần 100 triệu người) và một chế độ xã hội thiếu thốn nghèo khổ. Sự phê phán trên là quá khe khắt song không phải không có yếu tố hợp lý.

May thay xuất hiện phong trào cải cách và đổi mới, một thử nghiệm mà nhân loại đang gởi gắm kỳ vọng có thể sáng tạo một mô hình CNXH mới về chất có sức thuyết phục. Tôi xin nhắc lại “nhân loại hy vọng thôi”, còn rất nhiều việc phải làm, phải thử nghiệm, phải tổng kết mới dần dần tạo ra được những yếu tố tích cực để tạo sự dịch chuyển vào một mô hình mong muốn của nhân loại… Có thể thành công song cũng rất có thể mắc phải tư duy duy ý chí một lần nữa, rất có thể sa vào vũng bùn của chủ nghĩa ngụy biện (sophisme) hay chủ nghĩa ngộ biện (paralogisme).

Không ít học giả trên thế giới và trong nước, những học giả chân chính, đích thực đã cảnh báo: “Đã có những dấu hiệu đổi mới, cải cách đang trượt dài sang không phải CNTB hiện đại mà là sang CNTB ‘xấu xí’, CNTB sơ khai với những đặc trưng cực kỳ man rợ, trong đó có 2 đặc trưng đáng chú ý:

Xuất hiện một luồng cực mạnh kinh tế ngầm lộng hành, chi phối sự vận động của xã hội với sự móc ngoặc của 2 thế lực đen: thế lực chủ nghĩa mafia ngoài xã hội, thế lực đen của những phần tử thoái hóa biến chất trong bộ máy cầm quyền. Và một bộ máy công quyền hư hỏng, vô cảm, tham nhũng, quan liêu, hách dịch, thiếu chuyên nghiệp, ít hiểu biết, xa rời nhân dân, dị ứng dân chủ…

Tuy không phải toàn bộ bức tranh là như vậy, song đó là một thực tế tồn tại thực sự ở ngành này ngành khác, cấp này cấp khác, lúc này lúc khác, đang hủy hoại bản chất nhà nước cách mạng của dân, vì dân, do dân. Biện pháp khắc phục chưa tới giới hạn có thể chặn đứng được xu thế này. Hệ quả khó lường, có thể làm biến dạng cả bản chất chế độ.

Sự dối trá, thói hư danh, tính ích kỷ thu vén cá nhân đang chi phối triết lý sống của xã hội. Tất cả những cái tiêu cực này đang kích thích sự bùng nổ xã hội cả trên bình diện ý thức gắn bó với Đảng, với chế độ và cả trên bình diện hành vi ứng xử xã hội. Hãy cảnh giác!

Kết luận là phải tiếp thu một cách sáng tạo, sáng tạo và sáng tạo. Phải có ý thức tiếp thu khoa học với tinh thần phê phán chặt chẽ, chắt lọc cái tinh hoa nhất và độc lập sáng tạo. Kiên quyết từ bỏ phương pháp tư duy duy ý chí xa rời thực tiễn, xa rời khoa học. Nhân loại còn đang tìm tòi, đang thử nghiệm, đang sáng tạo. Chưa xuất hiện định hình một mô hình đích thực nào dẫn dắt nhân loại vào tương lai.

Phải mạnh bạo đột phá, có gan đột phá, có bản lĩnh đột phá, song hãy bình tĩnh, thận trọng, chớ nên kết luận vội vã, kiểu áp đặt kiêu ngạo, mù quáng. Lịch sử rất nghiêm khắc. Phải trưởng thành và luôn luôn luôn tỉnh táo, năng động, thông minh, nghiêm túc, có trách nhiệm cao. Hội đồng Lý luận đang được Đảng giao một trách nhiệm cực kỳ to lớn, nặng nề, mang tính lịch sử, tạo một bước ngoặt định hướng tư duy cho Đảng và xã hội. Mong các đồng chí ý thức sâu sắc sứ mạng này, tôi gửi gắm hy vọng, với tất cả thiện chí tôi mong muốn các đồng chí thành công.

Nếu Đảng Cộng sản Việt Nam chủ trì sáng tạo được lý thuyết mới dẫn dắt dân tộc bắt đầu từ Đại họi 11 sắp tới thì đó là một cống hiến vô giá, vai trò lãnh đạo của Đảng sẽ bất diệt. Đảng đã và mãi mãi là một Đảng của lương tâm và trí tuệ ở tầm cao hơn hợp xu thế thời đại hơn.

Đó là tất cả những gì tôi muốn tâm sự.

Hà Nội ngày 30/6/2009

Bình luận

6 Comments (bài “talawas – Giới thiệu ý kiến của Trung tướng Đặng Quốc Bảo về đề tài “Chủ thuyết phát triển của Việt Nam” do Hội đồng Lý luận Trung ương Đảng chủ trì (2)”)

  1. Ta Dzu viết:

    Đây là bài viết rất đáng quan tâm và khuyến khích của một ông tướng “võ” mà không “biền” cùa đảng CSVN. Ta có thể thấy rằng tư duy của ông đã phần lớn “đồng” hơn “dị” với thế giới ngày nay. Ông đã nêu bật lên được là chủ nghĩa CS không phải là bậc thang cuối cùng của nhân loại. Trên thực tế, bất cứ một chủ nghĩa nào, một tư tưởng, một tôn giáo nào cho rằng mình là “bậc thang cuối” của nền văn minh nhân loại đều là tư tưởng chết. Tư tưởng phải mở mới có thể phát triển và tiến hoá được.

    Đọc ông, tôi có ý nghĩ đây không phải là con người cộng sản. Đây là con người dân tộc. Trên thực tế, cả “cộng sản” lẫn “quốc gia” đều phải hòa mình vào dòng sống dân tộc mới có thể cứu nguy và xây dựng đất nước hôm nay.

    Ông cũng cho thấy có tạo dựng được tam quyền phân lập và xã hội dân sự để phản biện những sai lầm của chính quyền thì mới xây dựng được đất nước. Ông đâu còn là người cs nữa!

    Ông cũng nêu ra được là xã hội tư bản ngày nay “xã hội chủ nghĩa” hơn cs từ xưa tới giờ.

    Thị trường chứng khoán là một ví dụ điển hình. Chủ, thợ, giầu, nghèo đều có quyền mua chứng khoán và làm giầu, đều có thể “nhân dân làm chủ” công ty, một phần của xã hội, thực sự.

    Ông cũng khôn khéo tiết lộ rằng, chủ nghĩa tư bản cũng đang thay đổi và tiến hóa cho phù hợp với đời sống ngày càng phức tạp của nhân loại. Nếu nó “xã hội chủ nghĩa” hơn ta, cái mà ta đang theo đuổi mà làm còn thua đám “tư bản giãy chết” đó nữa, thì chống nó làm gì? Một tam đoạn luận thông minh và tuyệt vời! Thực ra, tôi không quan niệm “tư bản” là một chủ nghĩa theo lối nghĩ của người cộng sản, dễ dẫn tới xung đột “đòi” tiêu diệt lẫn nhau, mà đây chỉ là mô hình xây dựng xã hội theo cách thức tốt đẹp nhất, văn minh nhất. Tất nhiên, VN cũng phải tự tìm con đường xây dựng riêng cho mình, nhưng phải phù hợp với văn hóa VN và phù hợp với sự tiến hóa chung của nhân loại.

    Liệu đảng cs có nhìn ra tư duy tiến bộ của ông và có dũng cảm đi theo tư duy ấy không mới là vấn đề.

  2. Tôn Văn viết:

    Cốt lõi của bài nói chuyện là đoạn sau:
    „Trong 4 con ngựa này khó cưỡi nhất là con ngựa dân chủ hóa xã hội, không phải vì thiếu hiểu biết – nhân loại đã tích lũy được rất nhiều kiến thức bổ ích, mà là vì nói rất “tế nhị” và “nhạy cảm”. Tôi có cảm giác tuy chúng ta đã đạt được một số thành tích nhất định, nhưng chưa đủ quyết tâm, chưa đủ tự tin cần thiết dám nhảy lên lưng ngựa. Nếu không dám cưỡi cũng như cưỡi thiếu bản lĩnh, tôi ngại sớm muộn sẽ gặp phải tai họa không lường được. Xã hội có giữ được thế ổn định bền vững hay sẽ bùng phát bùng nổ cũng tùy thuộc một phần lớn vào bản lĩnh cưỡi con ngựa này của chúng ta. Hy vọng Hội đồng Lý luận có những đột phá, kết luận xác đáng.“
    Có thể giải mã cái „tế nhị“ và „nhạy cảm“ là: “con ngựa dân chủ hóa xã hội“ = Dân chủ đa nguyên. Trung tướng Đặng Quốc Bảo được khen ngợi nhiều là do điều ông nói ra? Do điều ông không nói ra hay do điều ông ngụ ý? Ông là nhà trí thức nhưng cũng là nhà chính trị; để hiểu lời ông có lẽ cũng cần xét vị trí ông đứng nói…

  3. Phạm Kỳ Đăng viết:

    „Tóm lại đó là 4 con ngựa chiến đang xuất hiện và chi phối sự sống và tiến hóa của nhân loại. Trong 4 con ngựa này khó cưỡi nhất là con ngựa dân chủ hóa xã hội.“ Suy nghĩ của ông có thiện chí, nhưng cách ví von lẫn lộn phạm trù của ông Đặng Quốc Bảo vẫn gợi cho tôi hình dung về tư duy bá quyền và hiếu sát trung thành học thuyết của các nhà lãnh đạo Đảng Cộng sản khi họ coi văn hóa văn nghệ là mặt trận, hoặc phê bình văn nghệ như chuyện vung roi khuyến mã. Đã thấy ngựa thì bao gìơ những kẻ cầm quyền chẳng nhảy đại lên phi, kể cả chân đi dép lốp. Cho nên cách đặt vấn đề có dám cưỡi và bàn xem có thuật cưỡi thế nào chẳng e là chuyện kỳ quặc. Trong bối cảnh sơn hà nguy biến diễn ra khác hơn hôm nay, những kẻ đầu đảng hãy xuống ngựa đồng hành với nhân dân, cho nhân dân cùng các đảng phái của họ tham gia quyền tự quyết.

  4. Phú Thư viết:

    Chuyện sân sau của Đảng. Đề tài nên được hiểu như là “Chủ thuyết phát triển của Đảng Cộng Sản Việt Nam.”

    Điềm gở của ông trung tướng. Ông Đặng Quốc Bảo đã “di chúc” lại băn khoăn này cũng như các đồng chí tiền bối của ông đã làm.

  5. Tôn Nguyễn viết:

    Bài viết của cựu Trung tướng Đặng Quốc Bảo tuy có cởi mở nhưng vẫn chưa thoát ra khỏi cái vòng lý thuyết.

    Là một đảng viên cao cấp ông Bảo vẫn còn tin tưởng rằng ĐCSVN sẽ mang lại công bằng, tự do, hạnh phúc… cho dân tộc VN? Đồng ý với ông là CNCS có tác động đến CNTB nhưng điều đó lại làm cho TB trở nên uyển chuyển, gần gũi với hiện thực hơn là lý thuyết khô cứng CS. TQ và VN đã chẳng phải bám lấy thực tế của TB để tồn tại là gì. Mặt khác, tôi tin rằng những người CSVN quá tuổi đang lãnh đạo đất nước chưa bao giờ muốn chia sẻ quyền lực với bất cứ ai. Họ thường kém cỏi lại đam mê quyền lực như phần lớn các lãnh tụ CS nước khác cho nên những từ như vì dân, cho dân, trách nhiệm, sáng tạo, thông minh, phê phán, lương tâm, trí tuệ…do bị lạm dụng quá nhiều, không còn ý nghĩa nguyên thủy.

    Một cách khách quan, xã hội VN đang tuột dốc vì tham nhũng, tha hóa thì ông Bảo nghĩ gì? Là một người dân bình thường, tôi không còn muốn quan tâm đến tên gọi chủ nghĩa hay chế độ này nọ mà ước mong duy nhất là chế độ ấy có thực hiện những lời đã hứa hay không. Hãy làm gì đi, người dân đã quá ngao ngán với các loại ký luận rồi.

    Tôi tự hỏi sao nhiều người CS lão thành khi về hưu rồi mới lên tiếng? Tại sao lúc tại vị họ không làm vì đó là thời điểm tốt nhất để có thể thay đổi tình hình, làm cho đất nước tươi đẹp hơn.

  6. tracy viết:

    Đảng CS còn thích hợp cho tình hình chính trị xã hội VN hay không khi mà giai cấp nông dân công nhân vẫn tiếp tục là giai cấp vô sản còn những người cầm quyền hay thân nhân của họ vô cùng giàu có? Mác Ănghen nói “Ở đâu có áp bức ở đó có đấu tranh” như vậy chúng ta có mong rằng một ngày nào đó chính giai cấp công nông sẽ nổi dậy để phá bỏ chế độ CS tại VN? Cái nôi của chủ nghiã CS là Liên Xô và Đông Đức đã từ bỏ thể chế này, tại sao chỉ còn một số ít quốc gia trong đó có VN cứ dùng chủ bài chuyên chế vô sản của chủ nghĩa CS để che chở cho quyền lợi của giai cấp thống trị hiện nay.
    Nguyễn Vũ Bình cũng người làng Hành Thiện và cũng từng viết cho báo Cộng Sản, cũng đã từ bỏ lý thuyết CS và nằm tù vì cái thức tỉnh của anh ta, nếu anh ta cứ viết báo theo lề phải ắt hẳn bây giờ anh ta cũng có một vị thế quan trọng trong bộ máy cầm quyền VN.

  • talawas - Lời tạm biệt

    Nói lời chia tay sau 9 năm tồn tại, chúng tôi thiết tha hi vọng vào sự ra đời của những mô hình báo chí và truyền thông mới, thực hiện bởi những người được trang bị những khả năng và phương tiện mà chúng tôi đã không thể có, với cùng một nhiệt thành phấn đấu cho một nền báo chí tự do cho Việt Nam... đọc tiếp >>>

  • Phản hồi mới nhất của độc giả

    talawas blog: Cảm ơn tất cả! Tạm biệt và mong ngày ...
    Trung Thứ: Trích: „Ngoài ra, việc duy trì nhóm khởi...
    Hà Sĩ Phu: LỜI TẠM BIỆT: Buông lơi “một...
    Phùng Tường Vân: Dục Biệt Nhung Dục (Trung Đường) có ...
    Hoài Phi: Chỉ còn vài phút thôi là talawas chính th...
    Hà Sĩ Phu: @ixij Bạn ixij đã gõ đúng chỗ tôi c...
    P: Kính gửi hai bác Lê Anh Dũng và Trung Thứ...
    Hoangnguyen: Không biết những dòng chữ này còn kịp ...
    Trần Quốc Việt: Dear Talawas, Thank you! You're gone now but I ...
    Nguyễn Ước: Xin lỗi. Tôi hơi bị nhớ lầm vài chữ t...
    Trung Thứ: Thưa bác Lê Anh Dũng, Thời giờ cũng đ...
    Trần Quốc Việt: Hành trang rời Talawas: Live Not By Lies ...
    Hoà Nguyễn: Qua bức thư hết sức nhã nhặn, lịch s...
    Trần Việt: Ôi, nếu được như bác Hữu Tình hình du...
    ixij: Không được tham gia trả lời 3 câu hỏi ...
    Lâm Hoàng Mạnh: Đốt Lò Hương Cũ. Mượn thơ của Th...
    P: Cũng xin góp thêm một bài mới biết :D ...
    Lê Tuấn Huy: Xin gửi anh VQU, TV và những người quan t...
    Khiêm: Cảm ơn nhà văn Võ Thị Hảo đã thực hi...
    Phùng Công Tử: Bị bắt cũng đáng! Vào blog của CoigaiDoL...
    Phùng Công Tử: Nô lệ của văn hóa Trung Quốc: Đi hỏ...
    classicalmood: Bài viết có một số điểm tích cực nh...
    Thanh Nguyễn: Đọc những con số thống kê trong bài vi...
    Phùng Tường Vân: Vĩ Thanh tiễn chị Hoài Thế sự mang ...
    Tiêu Kiến Xương: ĐBA mượn lời ông bác nông dân: "Nói gì...
    dodung: "Sóng lớp phế hưng coi đã rộn......
    Camillia Ngo: Chín năm, một quãng đường dài, Bóng ng...
    Camillia Ngo: Một dân tộc u mê, hèn kém tột độ mớ...
    Thai Huu Tinh: Thưa các bác Trần Việt, Quốc Uy, Tuấn H...
    Phùng Tường Vân: " Thứ nhất, nói mọi thứ đều thối ná...
    Nguyễn Ước: Tôi không vào được Phản hồi bên bài C...
    Tôn Văn: Tiếp theo „Lời tạm biệt“ Câu hỏi...
    Trần Việt: Công bằng mà nói một cách ngắn gọn, Gs...
    Phùng Công Tử: Và gần đây tôi cảm thấy hơi phiền hơ...
    Bùi Xuân Bách: Việc talawas ngừng hoạt động tuy có là ...
    Nguyễn Chính: Gửi chị Phạm Thị Hoài và Ban Biên tập...
    Lê Tuấn Huy: Việc cảnh giác, tôi đã nói đến. Tôi t...
    vuquocuy: - Tác giả Lê Tuấn Huy đã phát hiện rấ...
    Hạnh Đào: Hơn tuần nay, tôi ngần ngại không muốn ...
    classicalmood: Talawas đột ngột chia tay khiến không ít ...
    Lê Anh Dũng: Bravo ý tưởng tuyệt vời của Arthur, ...
    Thanh Nguyễn: Chào chị Hoài, Cảm ơn tâm huyết và nh...
    Thanh Nguyễn: Cảm ơn ý kiến của anh Hoàng Ngọc Tuấn...
    Hà Minh: Cuộc vui nào cũng phải đến lúc tàn, (al...
    P: Xin có lời cảm ơn gửi đến những ngư...
    Nguyễn Đình Đăng: Tôi lợi dụng chính phản hồi của mình ...
    Arthur: Có nên đề nghi BBT Talawas chơi/hát lại b...
    Phùng Tường Vân: Tôi xin kể thêm truyện này, nghe cũng lâu...
    Hà Sĩ Phu: @ Nam Dao Đây là bài “bình thơ chơi” v...
    Lê Anh Dũng: Thưa bác Trung Thứ, Cám ơn bác về nhã...
    Trần Việt: Đồng ý với ông Lê Tuấn Huy. Tuy chỉ c...
    Trầm Kha: CÓ THẾ CHỨ! THẾ MỚI 'TIỀN VỆ' CHỨ!...
    Phùng Tường Vân: Hết xảy ! (http://www.talawas.org/?p=26665#co...
    Hoàng Ngọc-Tuấn: Xin thông báo cùng quý vị: Để tiếp n...
    Dương Danh Huy: Cảm ơn bác Phùng Tường Vân và Lâm Hòan...
    Phùng Tường Vân: Đôi lời thưa thêm với bác D.D.Huy, Xin...
    chuha: Mỗi người có một "gu" ăn phở. Riêng t...
    Trương Đức: "Chị Hoài ơi, chị Hoài ơi Niết Bàn nà...
    Phùng Tường Vân: Thưa Bác Dương Danh Huy Xin vội vã trìn...
    Dương Danh Huy: À, có điều tôi muốn nhắc các bác: K...
    hlevan: “Le coeur a ses raisons que la raison ignore” ...
    Dương Danh Huy: Bác Phùng Tường Vân, Lâm Hòang Mạnh &...
    Phùng Tường Vân: CẨN BẠCH Nhận biết được giới hạ...
    Le Van Hung: Thử lướt qua các trang web Việt Nam, chún...
    Đinh Minh Đạo: Tin TALAWS sẽ ngừng hoạt động làm tôi n...
    Lê Quốc Trinh: Cám ơn tác giả Phạm Hồng Sơn, Nếu c...
    Le Van Hung: "Giáo dục, giáo dục và giáo dục (có l...
    classicalmood: Vậy thì quyết định đóng cửa Talawas, n...
    VanLang: "Merda d’artista" vẫn đang được trưng b...
    Khiêm: Bác Phùng, Một người quen cho biết xếp...
    Nguyễn Đăng Thường: Đập phá & xây dựng “Đạp đổ t...
    Tonnguyen147: Bác Phùng Tường Vân, Người ta không ...
    Hoà Nguyễn: Hôm nay có tin đại biểu Quốc hội Việt...
    Hoà Nguyễn: Báo Người Việt hôm nay đăng toàn văn l...
    Trung Nu Hoang: @ Tạm Biệt talawas. Với lòng quý mến ...
    Tonnguyen147: Bác Trung Thứ và các bác ơi, Chủ Nh...
    VanLang: Đầu thập niên 90 Việt Nam lạm phát phi ...
    Nam Dao: Trình với cả làng Thể ý Trưng Nữ Ho...
    Lâm Hoàng Mạnh: Nâng cốc, cụng ly ... hết váng đầu Nh...
    Hoà Nguyễn: Cứ tưởng nếu khách ngồi bàn chuyện ho...
    Nam Dao: Anh thân mến Quí trọng những việc an...
    Thanh Nguyễn: Talawas trước giờ lâm chung mà vẫn đau ...
    Phùng Tường Vân: Chiếc Cân Thủy Ngân ..."Cứ xét theo ...
    Trung Nu Hoang: Nếu nhà văn Phạm Thị Hoài và BBT Talawas...
    Bắc Phong: bác bị váng đầu thèm uống rượu cứ ...
    Lê Thị Thấm Vân: Ngân trong "là con người", một trích đo...
    classicalmood: Talawas đột ngột chia tay khiến không ít ...
    Trung Thứ: Thưa bác Lê Anh Dũng, Tôi xin chia sẻ thê...
    Canuck: Bác Nguyễn Phong, Tui thấy đây là vấn...
    Nguyễn Đình Đăng: Bravo! Như một minh hoạ cho bài này mờ...
    Dương Danh Huy: Bác Phùng Tường Vân, Tôi đã set up hai...
    Phùng Tường Vân: @Nguyên Phong (http://www.talawas.org/?p=26665#c...
    Nguyễn Phong: Tôi thấy các bác hơi lạc quan và ảo tư...
    Thuận: Chỉ còn ít giờ nữa, Talawas sẽ đóng c...
    Trương Đức: "Nửa ấy… “nói chung là”: nửa dưới...
    Trầm Kha: talawas ơi! oan ức quá! Oan ức quá! Em ...
    Canuck: Tui cám ơn Ban Chủ Nhiệm, Ban Biên Tập Ta...
    Trầm Kha: bác vạch lẹ quá! em há hốc hà lá nho ...
    Trầm Kha: thường thì bác Thường siết... hết bế...
    pham duc le: Tôi đồng ý với bạn Nguyễn Phong, nhưng...
    booksreader: Au plaisir de vous revoir, "một mô hình hoạt...
    Bach Phat Gia: Tôi là độc giả của talawas đã mấy nă...
    Lề Trái: Trong việc tẩm bổ chỉ xin Gia Cát Dự đ...
    Lê Anh Dũng: Thưa bác Trầm Kha, bác Đào Nguyên, Xin ...
    Lê Thượng: Nói rằng "So với thảm họa môi trường ...
    Anh Dũng: @1mitee: 1. Muốn SỐNG tới mức "cụ" nh...
    Đào Nguyên: @ Anh Dũng "...phải nghe lời cái dạ dày,...
    Trầm Kha: “Khi cầm cuốn Kinh thánh, tôi đọc với...
    Đào Nguyên: @ bác Nguyễn Phong Tôi đồng thanh tương ...
    Hoà Nguyễn: Sau chuỗi cười khá thoải mái do ông Gia ...
    1mitee: @Anh Dũng "Cả ông Marx, ông Hồ Chí Minh,...
    Bùi Văn Phú: Bạn Trung Nu Hoang ơi, Bạn có khả năng...
    Thái Hữu Tình: Bài vừa mới ra lò, mấy anh (cả mấy ch...
    Canuck: Trong đời tui, có 3 lần / hoàn cảnh xảy...
    Phùng Tường Vân: Lời đề nghị khẩn khoản của tôi Nh...
    Thái Hữu Tình: 1/ Bài nghiên cứu này của ông MTL càng ch...
    Nguyễn Phong: Thực ra ở hải ngoại hiện nay thì có m...
    Anh Dũng: @Đào Nguyên: 1. Cái bạc triệu (VNĐ) c...
    Dương Danh Huy: Bác Hòa Trước hết tôi cảm ơn về l...
    Louis: Trong phút giây chia tay người tình ảo, b...
    Đào Nguyên: Từ lâu ngưỡng mộ bác, biết bác thích ...
    Trầm Kha: Ha ha ha! Bác Trương Đức ơi, Bác "đả t...
    Lê Quốc Trinh: LÊ QUỐC TRINH - LỜI GIÃ BIỆT Thân m...
    vantruong: Thôi thì trước khi giải tán tụ tập tal...
    Đào Nguyên: @Anh Dũng "... - Không có đủ sản phẩm ...
    VietSoul:21: Tôi không nghĩ tài chánh là vấn đề (ch...
    Hoàng Trường Sa: Talawas ơi Ta giã biệt em Như giã từ cu...
    Hoàng Trường Sa: Bauxite Việt Nam: hãy cứu ngay chữ tín! (...
    Anh Dũng: @Đào Nguyên: Thực ra Marx có nói, nói n...
    Lâm Hoàng Mạnh: Chỉ còn vài 28 giờ, Ta Là... Gì sẽ ngh...
    Le Van Hung: Kính thưa các Anh Chị, Từ trước đế...
    Phùng Tường Vân: Bi giờ sắp đến giờ lâm biệt Xin Gia T...
    Hoàng Trường Sa: EM ĐI RỒI Em đã đi rồi thế cũng xong...
    Nguyễn Đăng Thường: Chia tay phút này ai không thấy buồn? Nh...
    Trung Nu Hoang: Tôi cũng có nghe kể chuyện một "học gi...
    peihoh: Tôi không được hỏi ba câu hỏi của tal...
    peihoh: Anh Lại Văn Sâm ơi! Dịch giùm câu này: "...
    Đào Nguyên: @ Anh Dũng Mác nói nhiều về lợi nhuận,...
    Hoà Nguyễn: Ông Huy viết : Điều tôi nói hoàn toàn kh...
    Trương Đức: Đọc cái câu này: "2030: định mệnh đã ...
    Đào Nguyên: Tôi cũng có đọc những câu chuyện với ...
    Camillia Ngo: Nguyễn Khoa Thái-Anh nói "Vũ Huy Quang là m...
    Dương Danh Huy: Bác Hoà Tôi cũng thấy thú vị khi đọ...
    Thanh Nguyễn: Giữa cái lúc "dầu sôi lửa bỏng" thế n...
    Thanh Nguyễn: Nếu vì lý do tài chính mà talawas đóng c...
    Thanh Nguyễn: Oh, Thank you Trầm Hương! We all have our h...
    Hà Minh: Một truyện ngắn quá hay, cảm ơn tác gi...
    Nguyễn Việt Thanh: Trên Talawas bộ cũ, có lần nhà văn Phạm...
    Anh Dũng: Ông Đào Nguyên nói đến "duy lợi". Nhưng...
    Hoàng Trường Sa: BRING ME HAPPINESS Đừng đi Đừng đi Đ...
    Lê Anh Dũng: (tiếp) Nhưng chính nhờ Tin Lành VN như...
    Lê Anh Dũng: Thưa bác Trung Thứ, Trong cảnh talawas ch...
    Đào Nguyên: Lời ông Vũ Huy Quang làm tôi nhớ tới l...
    Đào Nguyên: @ Nguyễn Khoa Thái Anh Trước khi chiéc thu...
    Trương Nhân Tuấn: Trích : « Người Việt hải ngoại vẫn th...
    Hoàng Trường Sa: Bô xít Việt Nam : Truyền thông Mỹ sắp n...
    khonglaai: Không ngờ anh Bách còn giỏi cả tiến...
    khonglaai: Nếu có giải thưởng talacu thì tôi ti...
    Phùng Tường Vân: Chúc nhau chân cứng đá mềm Chúc nhau an ...
    khonglaai: “Khi nói chuyện với mình họ chỉ nhìn ...