Dạy chó sói
22/07/2010 | 1:00 sáng | 8 Comments
Category: Văn học - Nghệ thuật
Thẻ: truyện ngụ ngôn
Truyện dân gian Do Thái
Nguyễn Ước dịch
Có một đại tôn sự nghe lỏm các mục tử đang than vãn về con chó sói nguy hiểm nọ.
Một người nói:
– Hầu hết chó sói để yên cho đàn cừu của tôi nhưng có một con sói đêm nào cũng cố bắt cho được một con cừu.
Người kia nói:
– Con sói đó đã ăn nhiều cừu của tôi.
Đại tôn sư nói:
– Ta sẽ dạy cho con sói đó biết đọc biết viết, lúc đó nó sẽ không sát hại cừu nữa. Nó sẽ tìm được công việc thích đáng và trở thành một phần tử hữu dụng của xã hội.
Và vị thầy đó tìm thấy con sói, hằng ngày mang thực phẩm tới thăm viếng nó cho tới khi con sói hoàn toàn tín nhiệm ông. Kế đó, ông bắt đầu dạy con sói tập đọc. Hằng ngày, ông dạy nó một mẫu tự trong bảng chữ cái Hebrew: aleph, bet, gimet và daled, tức là A, B, C và D. Ông là một thầy giáo rất giỏi tới độ con sói có thể đọc từng mẫu tự A, B, C, D theo thứ tự bảng chữ cái. Đại tôn sư quá đỗi vui mừng. Kế đó, ông kết các mẫu tự thành chữ.
Đại tôn sư nói:
– Nào, chó sói, đọc chữ này đi.
Ông kết ba mẫu tự M-È-O với nhau, và con sói nói “Cừu”. Thử lần nữa, ông kết ba mẫu tự C-H-Ó với nhau, và con sói nói “Cừu”. Thử thêm lần nữa, ông kết ba mẫu tự Đ-Ấ-T và rồi S-A-O, nhưng mỗi lần như thế con sói đều nói “Cừu”.
Đại tôn sư hỏi:
– Mầy sao vậy? Ta cho mầy thấy cái gì đi nữa mầy cũng vẫn trả lời “Cừu”.
Con sói nói:
– Tôi cũng chẳng hiểu tại sao! Tôi có nghĩ tới cái gì đi nữa thì trong tâm trí tôi lúc nào cũng chỉ Cừu thôi.
Đại tôn sư đầu hàng. Ông bảo:
– Con sói này không thể học. Giống như có những người nhất định, chỉ có trong tâm trí họ cái độc nhất. Một số người chỉ nghĩ tới T-I-Ề-N. Một số người chỉ nghĩ tới Q-U-Y-Ề-N. Một số người chỉ nghĩ tới D-A-N-H. Người ta chỉ thích nghĩ tới cái họ muốn cho bản thân, và họ sẽ không bao giờ học được cái gì khác.
Ghi chú:
Văn bản truyện này có xuất xứ từ cuốn Fables of a Jewish Aesop (Fox of Berechiah ha-Nakdan) – Các truyện ngụ ngôn của Aesop Do Thái (Truyện ngụ ngôn con cáo của Berechiah ha- Nakdan) – do Moses Hadas dịch sang tiếng Anh, Nxb Boston: Nonpariel Books, 2001.
Berechiaba ha-Nakdan chào đời ở Pháp, khoảng năm 1190 sau CN. Trong khi sống ở Oxford (Anh) ông viết 107 truyện ngụ ngôn của loài cáo (Misble Shu’alim) mà phần lớn có nguồn gốc từ các truyện ngụ ngôn của Aesop (nhà ngụ ngôn sống vào giữa thế kỷ 6 trước CN, thời cổ Hi Lạp), các sưu tập của Romulus (khoảng thế kỷ 5 trước CN, La Mã) và tác phẩm của Marie de France (nhà văn và thi sĩ sống ở Pháp và Anh thế kỷ 12 sau CN.). Bản thân ông cũng được gọi là Aesop Do Thái.
Nguồn: Trích từ Kho tàng truyện dân gian Do Thái, Nguyễn Ước sưu tập, dịch và ghi chú, sắp xuất bản.
Bản tiếng Việt © 2010 Nguyễn Ước
Bản tiếng Việt © 2010 talawas
Bình luận
8 Comments (bài “Dạy chó sói”)
““Nước ta Đảng lãnh đạo, không có phản biện gì cả, phản biện là phản động ”, “Các anh muốn phản biện hả? nhà tù còn nhiều chỗ lắm! mà cũng chẳng cần bắt bớ tù đày làm gì, thời buổi này, tai nạn giao thông là chuyện cơm bữa; mà cũng chẳng cần tông xe làm gì, buổi sáng các vị đi uống cà phê, về tới nhà cứng đơ, không làm gì được nữa ; các nước người ta đều biết kĩ thuật này, chúng tôi cũng chẳng thua đâu”.
(trích từ bài Nhân quyền của ông Thượng Hưởng (Nguyễn Trung Thực))”(Hoàng Trường Sa)
Nhân đọc được cái đoạn này ở PH của bác HTS, tôi liên tưởng đến “những con chó sói”. Tìm trên mạng thì thấy được trang này có bài nói về loài sói bằng tiếng Hungary. Xin lược dịch ra đây để các bác cùng “chiêm nghiệm” điều: những con sói thực sự thì như thế nào, còn “những con sói Việt Nam” thì như thế nào!
“Chó sói, nhiều khả năng, là loài vật bị con người hiểu lầm nhiều nhất. Dường như những huyền thoại về loài sói lan truyền trong cộng đồng loài người, đều là những câu chuyện kể về sự độc ác máu lạnh của những con chó sói. Nhưng, trong thực tế đã xảy ra rất nhiều câu chuyện cho thấy điều ngược lại. Sự thực là, đến bây giờ, vẫn không có một bằng chứng hiển nhiên nào chứng tỏ rằng một con chó sói lành mạnh đã tấn công và giết chết con người. Trái ngược với những đặc tính „tiêu cực” mà con người gán cho, chó sói là loài vật hiền lành thân thiện, sống theo bầy đàn và rất thông minh. Loài sói có sự gắn bó mạnh mẽ và trách nhiệm sâu nặng với đồng loại của mình, và các cá thể trong bầy đàn chó sói sống theo những luật lệ và qui định nghiêm khắc.
Chó sói là động vật biểu tượng của tinh thần hoang dã. Và do những đặc tính tốt của chó sói mà không có gì huyền bí khi những thổ dân hay nhiều dân tộc khác, thực tế đã thần thánh hóa loài sói. Chó sói là linh hồn đích thực của cuộc sống hoang dã tự do và nguyên sơ. Loài sói, cũng giống như con người, gắn bó với nhiều lễ nghi. Chúng sống theo các quy luật được xác định một cách rõ ràng. Và tồn tại những phạm vi nhất định mà đối với chúng là linh thiêng. Cư xử trong bầy đàn với nhau của loài sói là theo một hệ thống có tôn ti trật tự, mọi cá thể đều có vị trí và trách nhiệm của mình. Một con chó sói không bao giờ tấn công vô cớ, thậm chí, tốt hơn nó thường né tránh tấn công. Tuy chó sói là con vật rất khỏe, nhưng hiếm xảy ra những cuộc xung đột lớn: nó nhiều khi chỉ cần dùng một ánh nhìn, một thế đứng hay một cử động là đủ để biểu thị cái ưu thế của mình. Thông thường chó sói không „diễu võ dương oai”, nhưng khi cần, nó vẫn biết tỏ ra cái thế „thượng phong” của mình. Đây là một phần trong „sự dạy dỗ” của loài sói. Chó sói „dạy” cho con người biết rằng, nó là ai, và nó thể hiện sức mạnh, sự kiên định và lòng tự tin của nó ra như thế nào để không cần phải chứng minh và nhắc nhở nhiều lần sự có mặt của nó. Bản thân tiếng rú của chó sói cũng có nhiều ý nghĩa: Có thể là tín hiệu gọi nhau về với bầy đàn, hoặc là tiếng báo hiệu cho nhau biết đang ở đâu, hay cũng là thông báo cho nhau biết phạm vi linh thiêng. Ngoài ra, tiếng rú thỉnh thoảng đơn giản là sự biểu hiện của khoái cảm. Hành vi mang tính nghi lễ của những con chó sói đối với nhau trong bầy đàn, cũng là một phần của huyền thoại cho sói. Một bầy sói không hoàn toàn là cộng đồng „quân chủ”, nơi chỉ con đầu đàn là nắm quyền lực, nhưng cũng không phải là cộng đồng „dân chủ”. Thường thường, cả hai phương thức điều hành đều thể hiện trong một bầy sói, và sự linh động này chính là chìa khóa sự thành công của bầy sói. Từ loài sói, con người có thể học được sách lược lãnh đạo đúng đắn, cách thiết lập sự cân bằng giữa „quân chủ” và „dân chủ”. Loài sói cũng „dạy” cách làm thế nào con người ta, bằng sự giúp đỡ của các nghi lễ, có thể tạo ra cho mình sự ngăn nắp và hài hòa trong cuộc sống. Qua loài sói, con người có thể học được một điều nữa là: Tự do đích thực cần một tinh thần kỷ luật. Những con sói già đều âu yếm hòa nhã với những con sói trẻ, vì thế trong sự quyễn rũ của loài sói có tiềm tàng sự kính trọng đối với gia đình và trẻ em. Tính nhẫn nại, sự dẻo dai và lòng kiên trì giúp chó sói có thể đi hoang một thời gian và đoạn đường dài. Loài sói là động vật đặc biệt thông minh. Nó rời đường đang đi để tránh nguy hiểm. Chó sói biết hình thành nhanh chóng mối gắn kết mạnh mẽ về tình cảm. Một điều ẩn chứa trong sức quyễn rũ của loài sói nữa là: con người hãy tin vào những cảm nhận bên trong của mình, và hãy tạo dựng cho mình những mối liên kết tình cảm phù hợp. Loài sói dạy con người hãy biết lắng nghe những âm thanh trong tâm can mình, bởi vì nó bảo vệ con người trước những hành động sai trái của chính con người. Sự bảo vệ, cũng giống như sự dạy dỗ của loài sói: đôi khi mạnh mẽ, có lúc dịu dàng, nhưng luôn luôn đầy tình thương yêu.”
Kính gửi bác Josef Huynh:
Bản thân tôi khi nói vậy là cũng đã đi dán nhãn cho người khác rồi. Có lẽ để bớt kẹt chỉ còn cách là khoan dung với người khác được chút nào hay chút nấy thôi.
Trân trọng.
Bạn P.
Và cũng có những người nhìn đâu, nhìn ai cũng thấy K-H-Ô-N-G là C-Ộ-N-G S-Ả-N.
Kẹt lắm.
Và cũng có những người nhìn đâu, nhìn ai cũng thấy là C-Ộ-N-G S-Ả-N.
Ôi quê hương đã lầm than, sao còn…
Trương Thái Du: “Một mẩu truyện tuyệt vời, xuất hiện trên talawas rất đúng lúc. Nó như một chiếc gương nhiệm màu để người ta soi vào và tự nhận ra mình là ai, mình đang nghĩ đến cái gì. Tôi cảm thấy rất sảng khoái và dễ chịu sau khi “soi gương”.”
Đúng y chang. Ông TTDu soi mình vào truyện này và tự thấy mình giống y như vậy. Mong ông tiếp tục soi hàng ngày. Truyện thật là hay:
“Con sói này không thể học. Giống như có những người nhất định, chỉ có trong tâm trí họ cái độc nhất. Một số người chỉ nghĩ tới T-I-Ề-N. Một số người chỉ nghĩ tới Q-U-Y-Ề-N. Một số người chỉ nghĩ tới D-A-N-H. Người ta chỉ thích nghĩ tới cái họ muốn cho bản thân, và họ sẽ không bao giờ học được cái gì khác.”
Đây không phải là truyện ngụ ngôn, mà theo Đặng Chí Bình, là truyện thật . Vai chính không phải là chó sói lúc nào cũng nghĩ tới cừu, mà là ngừời trong tù bị đói, lúc nào và dù ghĩ gì, cuối cùng cũng đưa đến chỗ nghĩ tới ăn. Tác giả Thép Đen kể truyện Hỏa Lò, Hà Nội:
“Lúc này tôi, ngày đêm, lúc nào cũng chỉ nghĩ tới ăn thôi. Nghĩ đến bất cứ cái gì cũng thèm chảy nƣớc dãi ra. Mà quái làm sao, bất cứ nghĩ gì, rồi dần dần cuối cùng lại ra chuyện ăn. Nhiều lần tôi đã giận khùng ngay chính với tôi, tại sao lại chỉ nghĩ đến ăn cho nó thèm. Tôi cương quyết dứt khoát bắt óc tôi không được nghĩ đến ăn nữa. Tôi nghĩ đến một anh bạn thân là Nguyễn Văn Nhượng, anh học khóa 10 Thủ Đức. Cuối tuần, tôi lên trường đón anh xuống Sài Gòn, đi chơi khắp thành phố, để rồi xuống chợ Ông Tạ ăn bún chả, thế là cứ nuốt nước miếng ừng ực. Thậm chí, tôi nghĩ đến những ngày còn nhỏ ở Hà Nội, tôi và một người bạn đạp xe vào Hà Đông, rồi chùa Trầm chơi, ghé vào một quán quê bên đường ăn hai gói xôi đậu đen, nước miếng lại chảy ra đầy mồm. Đôi khi từ một cuộc duyệt binh, một đám đánh nhau, một buổi tập võ…nhưng thế nào rồi cũng đến chỗ ăn”.
Cộng sản biết được chỗ yếu của con người khi bị đói chẳng khác gì con vật, nên thường bắt người chịu đói để đối xử như vật.
Khi học môn “Abnormal Psychology”, tuy tôi quan tâm tới những kẻ giết người hàng loạt (serial killers), nhưng có lẽ đối tượng mà tôi quan tâm nhất là những người hâm mộ những SK’s . Cá biệt, sự hâm mộ nâng cấp mang những hình thái gần gũi hơn như cưới hỏi . Trường hợp Richard Ramirez “Night Stalker” làm đám cưới với 1 fan nữ là 1 ví dụ cụ thể . Những fans và groupies kiểu này là nguồn tài liệu vô tận cho những ai muốn nghiên cứu các loại ngụy biện “trên mức tuyệt vời”, thôi thì đủ cả . Một số sau khi được các SK’s giải thích nguyên nhân đằng sau những vụ án mạng chỉ có thể tả bằng những tính từ như “kinh hoàng” và “ghê tởm”, bắt đầu biện họ cho những hành động “kinh hoàng” và “ghê tởm” bằng những ngụy biện nghe quen quen ở đâu đó, nhưng mẫu số chung là chúng có lý do chính đáng để tồn tại, và SK’s không có lỗi, hay ít ra không có lỗi hoàn toàn khi thực hiện chúng . Điều làm ngạc nhiên là trong số những người hâm mộ, một số lớn có bằng cấp hẳn hoi và vì vậy những lời biện hộ của họ mang tính phức tạp đáng kể, chỉ ra đôi khi không phải là trường hợp thông thường của hội chứng Stockholm (Stockholm Syndrome).
Nhân dịp một Profiler từ FBI tới trường nói chuyện, tôi đi nghe và nêu câu hỏi về hiện tượng này . Ông ta nói họ tuy đến từ nhiều tầng lớp xã hội khác nhau nhưng đều có 1 đặc điểm tâm lý chung nếu không phải trường hợp hội chứng Stockholm . Là cái gì khi thuận tiện sẽ nói tiếp .
Khi nhìn trong gương, ta chỉ thấy những gì ta muốn thấy . Hiện tượng này ai cũng biết là “sự bình thường của tội ác” (banality of evil). Al Capone khi nhìn vô gương thấy mình đang đứng trên đỉnh cao của nấc thang xã hội . Adolf Eichman và các sĩ quan SS giết người hàng ngày trực tiếp hoặc gián tiếp, nhưng về với gia đình và xã hội, họ là những người chồng, người cha và công dân rất gương mẫu . Đối với việc tham gia một hệ thống giết người, họ chỉ như một viên chức mẫn cán, theo lời họ, không hơn và không kém .
Trên CBS ở Mỹ có chương trình truyền hình “Criminal Minds” về nhóm BAU (Behaviour Analysis Unit), thường các SK’s có những nguyên tắc riêng để thực hiện tội ác của mình ie chọn nạn nhân, vũ khí hoặc MO (Modus Operandum), riêng một nhân vật SK chọn nạn nhân chả có công thức nào cả, vũ khí thuộc loại “có gì dzùng dzì, có nấy dzùng nấy”. Phát hiện ra hắn chỉ vì sự chọn lựa một cách có nguyên tắc địa điểm chôn nạn nhân . Câu giãi bày tâm sự của hắn (lược dịch) “Người ta đi lại hàng ngày nhưng chỉ có tôi mới nghĩ chuyện cầm lấy cái chai phang vào đầu người qua đường . Mọi người sẽ ngạc nhiên, nhưng đối với tôi, chỉ ngạc nhiên là mọi người khác không nghĩ tới chuyện đó (cầm chai phang vào đầu người khác) thường xuyên hơn”.
Cái logic đàng sau câu nói trên là đối với hắn, chỉ có hắn là bình thường . Tất cả những người khác đều nên xem lại bản thân . Mirror, mirror on the wall!
Xin cảm ơn dịch giả Nguyễn Ước. Một mẩu truyện tuyệt vời, xuất hiện trên talawas rất đúng lúc. Nó như một chiếc gương nhiệm màu để người ta soi vào và tự nhận ra mình là ai, mình đang nghĩ đến cái gì. Tôi cảm thấy rất sảng khoái và dễ chịu sau khi “soi gương”.