talawas blog

Chuyên mục:

Một bức thư của Nguyễn Hữu Đang gửi Lê Nguyên Chí

12/08/2010 | 12:00 chiều | 7 phản hồi

Tác giả: talawas

Chuyên mục: Hồ sơ Nhân văn - Giai phẩm, Tư liệu
Thẻ: >

talawas - Bản tin ngày 21-1-1960 trên báo Nhân dân cho biết: “Ngày 19-1-1960, Tòa án Nhân dân Hà Nội đã xử vụ gián điệp có tổ chức do bọn Nguyễn Hữu Đang và Thụy An cầm đầu… Tòa án nhân dân là nghiêm trị bọn chủ mưu và bọn ngoan cố, khoan hồng với những người lầm đường, bị lừa gạt đã biết hối cải, Tòa án đã tuyên án: Nguyễn Hữu Đang, 15 năm phạt giam, 5 năm mất quyền công dân; Lưu Thị Yến tức Thụy An, 15 năm phạt giam, 5 năm mất quyền công dân; Trần Thiếu Bảo tức Minh Đức, 10 năm phạt giam, 5 năm mất quyền công dân; Phan Tại, 6 năm phạt giam, 3 năm mất quyền công dân; Lê Nguyên Chí, 5 năm phạt giam, 3 năm mất quyền công dân.”

Nguyễn Hữu Đang, Thụy An, Trần Thiếu Bảo và Phan Tại là những nhân vật mà dư luận biết đến nhiều. Còn Lê Nguyên Chí?

Nhà nghiên cứu Heinz Schütte, trong tác phẩm Năm mươi năm sau: Trăm hoa đua nở ở Việt Nam 1954-1960 đặt câu hỏi: ”Còn bị cáo thứ năm, Lê Nguyên Chí, là ai? Có vẻ như không ai thực sự biết người này là ai, ngay cả cái tên của ông ta cũng được các nhân chứng nhớ lại mỗi người một khác. Người thì bảo là Nguyễn Văn Thi hoặc Lý Nguyên Cát, có người lại bảo ông ta từng là tay chân của đế quốc Pháp. Hoàng Cầm kể câu chuyện đầy tính hoang đường kì bí như sau: “Đột nhiên xuất hiện một người lạ” – một người tầm tuổi 50, tóc đã bạc. Một ngày kia, ông ta đến trước nhà Phan Tại và dựng một cái hiệu cắt tóc vỉa hè, rồi ông ta lần lượt làm quen với những người sống ở đó, và chẳng bao lâu đã hình thành một mối quan hệ thân tình. Rốt cuộc, Lê Nguyên Chí đưa ra ý tưởng rủ cả nhóm chạy trốn trên một chiếc thuyền của em trai ông ta ở Hải Phòng… Như đã nói ở trên, tất cả những con người tuyệt vọng đó đã bị công an biển bắt giữ. Phải chăng Lê Nguyên Chí là một đc tình, một nhân viên của Cơ quan An ninh Việt Nam? Trong phiên tòa, Lê Nguyên Chí là người duy nhất có sắc diện hồng hào, trong khi Nguyễn Hữu Đang và Thụy An thì xanh rớt, mệt mỏi và gầy gò. Bị ghép vào tội tham gia nhóm gián điệp, Lê Nguyên Chí bị tuyên 5 năm tù và 3 năm quản thúc – từ đó không một ai còn gặp lại ông ta nữa và nhiều người đã đặt ra câu hỏi: liệu việc kết án Lê Nguyên Chí có phải một vở kịch được dàn dựng hay không?”

Chúng tôi vừa nhận được tư liệu sau đây liên quan đến Lê Nguyên Chí: một bức thư của Nguyễn Hữu Đang gửi Lê Nguyên Chí ngày 30-9-1998, được công bố không lâu sau khi Nguyễn Hữu Đang qua đời tháng 2-2007. Trân trọng giới thiệu cùng độc giả.

__________________

Lê Mạnh Đức – Nhớ chú Nguyễn Hữu Đang

Đón tôi là một cụ già lưng đã còng nhiều, nhưng tôi đã nhận ra ngay người bạn của bố tôi bởi mái tóc chưa bạc, hàm răng trắng đều và nét mặt cương nghị mà cách đây trên 50 năm thường lui tới thăm bố tôi.

Tôi tự giới thiệu: “Thưa bác, cháu là Đức, bố cháu là Lê Nguyên Chí.” Ông nắm tay tôi, ngắm nhìn tôi như muốn tìm lại hình ảnh của người bạn cũ và ân cần thăm hỏi sức khỏe, cuộc sống của bố tôi hiện nay, rồi khẽ nhắc: “Gọi là chú Đang như xưa…”

Bố tôi hơn tuổi chú Đang, cùng là trí thức hoạt động bí mật thời tiền khởi nghĩa, cùng là một trong những người sáng lập và hoạt động tích cực trong phong trào Truyền bá Quốc ngữ. Hai người kết bạn và thân nhau từ những ngày gian khó đó. Cũng vì quan hệ bạn bè đó mà bố tôi bị kết án tù 5 năm và 3 năm mất quyền công dân với tội danh “Bao che tư tưởng”! Tôi xúc động kể cho chú nghe những ngày gian khó kinh khủng của gia đình tôi phải chịu đựng, nỗi oan khổ vô lý đè nặng lên cuộc sống của bố tôi trong 50 năm qua. Chú Đang im lặng, ngậm ngùi. Chú viết thư gửi cho bố tôi:

Hà Nội, ngày 30-9-98

Anh Chí thân thương,

Cháu Đức tìm chỗ ở của tôi và đến thăm tôi, cho tôi biết sơ qua tình hình anh tạm ổn trong cái khổ mà ai cũng có thể biết anh phải chịu oan. Thế là tôi yên tâm, càng yên tâm về chỗ anh đã 95 tuổi mà chưa đến nỗi hom hem mụ mẫm, tuy nghèo đấy nhưng cũng tạm đủ sống cơm rau, áo vải và có con cháu thương yêu kính trọng, giúp đỡ cho có hạnh phúc gia đình. Còn đối với xã hội, chuyện ác nghiệt đã qua về căn bản, ảnh hưởng còn rớt lại phần nào ta lấy tính khắc kỷ (stoïcisme) mà coi thường. Mong anh cứ giữ thái độ vô thưởng vô phạt[1], chắc cũng được người ta đối xử phải chăng. Điều chủ yếu là anh giữ dìn sức khỏetâm trạng điềm tĩnh. Theo ý tôi anh vẫn có thể tự tạo cho mình ba cái quý nhất khi bóng đã xế chiều là an, nhànthanh thản, cộng với sức khỏe và tình cảm gia đình, bạn hữu.

Chúc anh vui mạnh và gửi biếu anh mấy thứ lặt vặt, gọi là chút quà tình sâu nghĩa nặng của người bạn chưa có lúc nào quên anh và thiếu trân trọng đối với anh mà trước, sau tôi vẫn coi là bậc đàn anh đáng mến phục mọi mặt…

Tôi viết vội mấy dòng này đưa cho cháu Đức cầm về, thư sau gửi qua bưu điện đến anh, tôi sẽ nói chuyện nhiều.

Xiết chặt tay,

Em

Nguyễn Hữu Đang

Chú viết liền một mạch, chữ viết đẹp, cứng cáp, rồi cho vào phong bì, đề ngoài: Em Nguyễn Hữu Đang. Kính gửi: Anh Lê Nguyên Chí – Tp. HCM, vẫn theo tính cách của một người nghiêm túc trong mọi việc.

Sau khi viết xong, tôi thấy chú Đang đi tìm tờ báo Đại đoàn kết cuối tuần, trong đó có đăng bài “Gặp một người, nhớ một ngày” kể lại kỷ niệm chú được Chủ tịch Hồ Chí Minh giao cho trọng trách Trưởng ban Tổ chức Lễ Tuyên bố Độc lập 2-9-1945 và viết đề tặng “Gửi biếu anh Lê Nguyên Chí thân thương”. 30-9-98 – Nguyễn Hữu Đang. Chú tìm trong ví còn mấy trăm ngàn, trong hộc tủ có gói bánh quy Trung Quốc, đem gửi cả về biếu bố tôi. Tiền thì tôi nhất định từ chối: “Chúng cháu lo cho bố cháu đầy đủ rồi”, chỉ nhận thư và gói bánh quy. Đọc thư, nhận quà, bố tôi không nói lời nào và buồn nhiều ngày. Năm 2003, khi bố tôi đã 101 tuổi, người lặng lẽ và nhẹ nhàng ra đi, đem theo nỗi oan đã chịu đựng gần 60 năm…

Hôm nay, đọc lại thư của chú Đang gửi bố tôi, khi cả hai đều an nghỉ ở cõi vĩnh hằng, thắp nén nhang tưởng nhớ chú, chỉ xin cậy nhờ chú an ủi bố cháu quên nỗi oan xưa để thanh thản nơi chín suối.

Nguồn: Báo Văn nghệ Trẻ số 21 (548) ra ngày 27-5-2007


[1] Chú thích của talawas: Trong bản gốc thư của Nguyễn Hữu Đang (xem hình chụp đăng kèm), nguyên văn đoạn này là “Mong anh cứ giữ thái độ vô thưởng vô phạt đối với chính quyền”. Bản đăng trên Văn nghệ Trẻ thiếu cụm “đối với chính quyền”.

Phản hồi

7 phản hồi (bài “Một bức thư của Nguyễn Hữu Đang gửi Lê Nguyên Chí”)

  1. [...] theo bức thư của Nguyễn Hữu Đang gửi Lê Nguyên Chí ngày 30-9-1998, chúng tôi xin giới thiệu hai tư liệu khác về “nhân vật thứ 5″ [...]

  2. docthiet nói:

    @Nhỏ Thanh

    Tôi đồ chừng thoạt kỳ thủy mình thích nó, thậm chí mê nó, vì tưởng nó là mẫu hình lý tưởng. Hóa ra nó mưu mô quỷ quyết. Nhưng mình vẫn còn thích nó vì nghĩ là có thể thay đổi được nó. Sau cùng ngộ ra là mình không thể thay đổi được nó, thậm chí khinh bỉ coi thường nó, nhưng tiềm thức thì vẫn yêu nó vì không thể nào chối bỏ cái thuở ban đầu lưu luyến ấy.

    Trường hợp của TT Václav Havel có vẻ giống trường hợp của nhà thơ Hữu Loan hay BS Nguyễn Đan Quế hơn, nghĩa là phản kháng ngay từ đầu và phản kháng tới cùng, chứ không giống nhiều nghệ sĩ khác trong nhóm Nhân Văn Giai Phẩm có một thời gian gian díu với Đảng Cộng Sản và có người gần cuối đời đã chấp nhận việc được phục hồi danh dự và nhận giải thưởng của nhà nước.

  3. Trương Đức nói:

    “Nhưng cũng chính vì thế mà em thấy yêu mến và kính trọng những người dám kiên quyết đấu tranh với cường quyền phi lý của phương Tây hơn. Kịch tác gia và sau đó là tổng thống Tiệp Khắc Václav Havel chẳng hạn. (Những người như) Ông ấy chẳng bao giờ kêu oan với bất kỳ ai cả. Thấy nó sai, đã chống là chống đến cùng. Và vì vậy mà mới có một cuộc cách mạng nhung và có một nước Tiệp Khắc như ngày nay….”(Nhỏ Thanh)

    @Nhỏ Thanh thân mến,

    Bàn về nỗi “oan”, có lẽ phải mất một số lượng trang giấy dầy như… quyển Kinh Thánh, thì mới “nói hết” được! Từ thưở “khai thiên lập địa” cho tới nay, con người chúng ta, bằng văn hóa nghệ thuật, đã đang và sẽ tiếp tục đi “tìm” những nỗi oan để “giải” chúng, từ nỗi oan be bé của “con muỗi mới chui vào màn chưa đốt phát nào đã bị đánh chết”, qua “nỗi oan vừa vừa của Thị Kính”, đến “nỗi oan vĩ đại nhất của Chúa Giê-su chết trên cây Thập tự đền tội thay cho loài người”. Tôi thấy thật “oan” cho từ “oan”, nếu chúng ta chỉ dành vẻn vẹn có 5000 ký tự để viết về nó. Thế cho nên, ở đây tôi chỉ xin nói vài điều về đoạn trích PH trên đây của “em” Nhỏ Thanh như thế này:

    1. Nếu chỉ vì sự “chẳng bao giờ kêu oan với bất kỳ ai cả. Thấy nó sai, đã chống là chống đến cùng.” mà “em” NT thấy “yêu mến và kính trọng những người dám kiên quyết đấu tranh với cường quyền phi lý của phương Tây hơn”, thì có lẽ “em” NT chưa được “công bằng” cho lắm đối với những người như cố nhà văn Nguyễn Hữu Đang, hay Lê Nguyên Chí. Bởi vì, theo những điều tôi biết về hoàn cảnh cuộc đời họ, họ đã không bao giờ “kêu oan” với ai cả. Có “kêu oan” chăng, thì chỉ là con cháu của họ thôi, mà cụ thể là người con của Lê Nguyên Chí, ông Lê Mạnh Đức. Ở bài “Những cuộc trao đổi giữa Nguyễn Hữu Đang và Heinz Schütte tại Hà Nội”, có đoạn:

    Heinz Schütte: Tôi có thể công bố một bài viết về những cuộc gặp gỡ của chúng ta không? Điều gì không thể được công bố?

    Nguyễn Hữu Đang: Không, ông không được công bố ngay cả một bài viết rất ngắn, về nguyên tắc, một sự cộng tác ngay cả chẳng có gì lập lờ với một người nước ngoài, về nguyên tắc nó phải được thông qua trung gian của các cơ quan an ninh, công an chính trị.

    Và trong nội dung toàn bài, tôi cũng không thấy ông “kêu oan” ở chỗ nào cả. Tức là Nguyễn Hữu Đang đã kiên quyết từ chối mọi cơ hội “kêu oan”! Những nhà văn nhà thơ trong nhóm Nhân văn – Giai phẩm, theo tôi, họ đã “sống đúng” theo nhân cách con người của họ.

    2. Giả sử Vaclav Havel cũng sống cùng thời và cùng hoàn cảnh với những nhà văn “NVGP” tại VN, thì ông tổng thống đầu tiên của nước Tiệp dân chủ này cũng xử sự “hệt” như họ thôi. Những “con người lớn” giống nhau ở điểm này. Và “suy diễn” rộng ra, giả sử nước Việt Nam ta cũng ở vào địa thế và có một dân tộc như nước Tiệp, thì cũng đã có “một cách mạng nhung” và từ đó có “một thể chế dân chủ đa nguyên” như nước Tiệp hiện giờ! Nhưng khốn nỗi…?! Với chữ “nếu” người ta có thể bỏ Paris vào chai, nhưng với chữ “giả sử”, tôi không thể đem lại cho Việt Nam một “cuộc cách mạng nhung” và từ đó, “một thể chế dân chủ đa nguyên” được! Tiếc lắm ru!

  4. Nhỏ Thanh nói:

    Cảm ơn bác Phùng Tường Vân và bác nghilam đã quan tâm đến câu hỏi của em.

    Nhưng cũng chính vì thế mà em thấy yêu mến và kính trọng những người dám kiên quyết đấu tranh với cường quyền phi lý của phương Tây hơn. Kịch tác gia và sau đó là tổng thống Tiệp Khắc Václav Havel chẳng hạn. (Những người như) Ông ấy chẳng bao giờ kêu oan với bất kỳ ai cả. Thấy nó sai, đã chống là chống đến cùng. Và vì vậy mà mới có một cuộc cách mạng nhung và có một nước Tiệp Khắc như ngày nay….

  5. Phùng Tường Vân nói:

    “Chút thắc mắc nho nhỏ, chẳng biết hỏi ai, nay mạo muội viết vào đây, may ra được vị cao kiến nào giải đáp cho…
    http://www.talawas.org/?p=23404#comment-16622

    Chắc chắn là tôi không phải là một vị cao kiến nào mà độc giả NT mong đợi, tuy nhiên đã có dịp đọc khá cặn kẽ tập Nhật Ký “Ghi” của Trần Dần do Phạm Thị Hoài công bố, tôi thấy bạn có thể tìm thấy ở đó ít nhiều giải đáp cho câu hỏi rất hay của bạn, riêng tôi thì lại thấy rằng cũng chả cần tìm hiểu thêm gì nhiều về những nỗi đời mà – của ai cũng vậy – có lúc xửng cồ giận dữ, quân tử; có lúc yếu đuối mong manh, khiếp nhược – trước những cái gì nó khủng khiếp quá mà “đoạn trường ai có qua cầu mới hay” vậy !

  6. nghilam nói:

    Chào Nhỏ Thanh

    Đọc câu hỏi về chữ “oan” mình giật mình, vì xài nhiều mà không bao giờ nghĩ tới nguyên nghĩa. Là người suy nghĩ chậm, nên mình xin chia sẻ vài ý nghĩ thô sơ mà thôi, không thể gọi là cao kiến và không mong giải đáp được câu hỏi của Nhỏ Thanh

    Có những điều mà Xã hội và Pháp Luật địa phương nói là sai, và nếu vi phạm sẽ bị kết tội. Khi bị kết tội vì vi phạm một trong những điều cấm mà nghĩ/cho là mình không vi phạm thì người bị kết tội sẽ nói là mình bị oan. Khi nói mình bị oan, người bị kết tội muốn nói với kẻ cầm quyền và với xã hội (2 thực thể riêng biệt) quan điểm của mình. Với xã hội là mong thông cảm cho nỗi oan Thị Kính. Với nhà cầm quyền là mong xóa án minh oan. Nó đã nghĩ mình đáng tội nên đã kết tội và đã đàn áp mình. Mình phải kêu oan với nó vì thứ nhất mình đã công nhận thẩm quyền của nó (hoặc đã muộn để phủ nhận) và thứ hai là muốn nó đồng ý với quan điểm không phạm tội của mình. Những đảng viên trung thành tuyệt đối với Đảng khi bị kết tội thường kêu oan mong được Đảng nghĩ lại và trọng dụng lại, nhưng mình cho rằng những đại công thần như Nguyễn Hữu Đang khi phản đối thì không vì quên lợi riêng và đã biết kết quả. Mình nghĩ, kêu oan của NHĐ là hành động trọng pháp dù không chắc kính trọng kẻ cầm quyền, cũng như muốn minh bạch cùng xã hội mà mình hằng yêu quí và hy sinh cho, không vì muốn được nó thương yêu lại.

    Đã nói là ý nghĩ thô sơ, những gì mình nghĩ và cho là đều không chắc đúng, chỉ mong chia sẻ cùng Nhỏ Thanh.

  7. Nhỏ Thanh nói:

    Lâu nay tôi cứ hay lấn cấn với chữ “oan”. Mình không thích nó. Mình chống lại nó, (bằng hành động hoặc mới trong thâm tâm). Nó độc tài, nó phát xít, nó đọc được suy nghĩ của mình, nó bắt bớ, tù đầy, đánh đập, khủng bố mình… Vậy, với nó, thực sự có phải là mình bị “oan” không? Và tại sao mình lại phải kêu “oan” với nó? Mình muốn thanh minh, muốn chứng minh với nó điều gì chăng? Muốn nó xét lại. Muốn nó lại tin tưởng, thương yêu mình như một ngày nào chăng? Vân vân.. Và… Vân vân… Khi mà trong tiềm thức mình vẫn khinh bỉ, coi thường nó….

    Chút thắc mắc nho nhỏ, chẳng biết hỏi ai, nay mạo muội viết vào đây, may ra được vị cao kiến nào giải đáp cho…

  • talawas - Lời tạm biệt

    Nói lời chia tay sau 9 năm tồn tại, chúng tôi thiết tha hi vọng vào sự ra đời của những mô hình báo chí và truyền thông mới, thực hiện bởi những người được trang bị những khả năng và phương tiện mà chúng tôi đã không thể có, với cùng một nhiệt thành phấn đấu cho một nền báo chí tự do cho Việt Nam... đọc tiếp >>>

  • Phản hồi mới nhất của độc giả