talawas blog

Chuyên mục:

Đỗ Hoàng Diệu – Thư gửi người chị Hà Nội ở Berkeley

30/09/2010 | 9:27 chiều | 11 phản hồi

Tác giả: Đỗ Hoàng Diệu

Chuyên mục: Kỷ niệm 1000 năm Thăng Long

Chị ơi,

Em không phải người Hà Nội. Nhưng cả tuần này, tối nào em cũng ra Bờ Hồ. Cờ bay phấp phới, vàng xanh nhấp nháy, người người lang thang… Y chang công viên tỉnh lẻ nào đó bên Tàu, chẳng hạn Quảng Tây. Con gái lên ba của em sợ. Cháu ngây thơ: mẹ bảo họ dừng lại đi. Con ơi, mẹ làm sao có thể! Trong khí thế hừng hực, triệu trái tim khắp năm châu hướng về thủ đô yêu dấu, bom hạt nhân cũng chẳng khiến họ dừng.

Tối qua em lại đứng Bờ Hồ. Đúng lúc tổng duyệt âm thanh, ánh sáng. Hồ Gươm giống tranh Picasso. Hàng trăm tia xanh đỏ tím vàng đan chéo. Nhạc xập xình, em không biết thể loại gì. Nhưng nó làm em muốn lắc mông, khiêu vũ. Mười ông Tây bà Nhật  đi qua, ít nhất chín “thượng đế” dùng hai tay nút lỗ tai. Họ không chỉ chỏ như đông nghịt đồng bào ta, họ chỉ nhìn nhau cười. Chắc chị hiểu vì sao họ cười.

Và em đã khóc. Em nghĩ về người cha đoản mệnh. Ông từng hăm hở: kỷ niệm một ngàn năm Thăng Long, bố sẽ đưa cả đại gia đình ra Hà Nội, nhà con thuê có đủ chỗ không? Bố không còn. Mẹ từ chối thẳng thừng, cháu chắt chẳng mặn mà. Họ còn bận học, để đỗ đại học, để đến Hà Nội như em, để biến thủ đô văn vật thành nhà trọ khổng lồ. Em nghĩ đến chị, đã hứa với nhau sẽ cùng về một ngàn năm. Bây giờ một mình em ở đây. Chị bên kia đại dương, chắc lòng đốt lửa. Em tự hỏi, biết kể gì cho người phụ nữ gốc Tràng An mê Truyện Kiều tranh Đông Hồ và ô mai chua bây giờ. Chụp hình ư? Chị sẽ chỉ thấy cờ đỏ sao vàng và đèn Trung Quốc. Làm thơ ư? “Đêm nay tôi dạo Bờ Hồ/ Giật mình tá hỏa Hồ Gươm đâu rồi?”. Viết nhạc ư? “Hà Nội vui sao, xanh đỏ vàng lam, ríu rít tắc đường, đây kem Tràng Tiền ngập rác Đông Đô, đây tim  nhân tạo rùa thiêng thoi thóp.” Như thế,  chị sẽ buồn hơn.

Trong những giọt nước mắt đã thoát khỏi em tối qua, chị tin không, có cả xúc động thực lòng. Về lịch sử dân tộc, về quá khứ xa xưa. Người Việt quần nâu áo vải tay không đánh giặc dựng kinh thành hát ca dao. Đơn giản vậy thôi, em yêu Hà Nội, yêu nước thế thôi.  Bất chợt, trong góc tối sót lại góc hồ không xanh đỏ, em thấy cụ Rùa he hé mắt. Nếu em là nhà thơ, chủ tịch Hữu Thỉnh, em sẽ ghi lại tâm tư cụ Rùa bằng một trường ca. Biết đâu bất hủ!

Lâng lâng, chùi vội nước mắt, em luồn ngược dòng người đang phừng phừng lao tới, về nhà. Gương mặt chồng em buồn ai oán. Anh đang chụp tư liệu ở Thư viện Quốc gia, báo chí Việt Nam những năm ba mươi. Cô thủ thư ngăn lại: “Chụp gì nhiều thế? Để bán à?” Anh không thể tưởng tượng tư tưởng tiểu nông đồng bằng Bắc bộ vẫn ăn sâu bám rễ trên những người Việt như vậy. Bán cho ai, ai mua, ai thèm quan tâm? Đếm trên đầu ngón tay dăm ba người nước ngoài nghiên cứu lịch sử Việt Nam. Đáng ra phải xòe rộng  tung hô chào đón. Cái gì cấm thì đã giấu biệt, mấy tờ báo mục ruỗng sắp tàn đời ấy, anh chụp lưu lại sẽ giữ được lâu dài, có thể cung cấp cho thế hệ sau. Thư viện để làm gì, để lưu giữ, để phục vụ bạn đọc, càng nhiều người đọc càng tốt. Thế mà…

Em lựa lời an ủi chồng mà không khỏi xấu hổ. “Hay anh ra Bờ Hồ cho vui, chụp mấy cái ảnh làm tư liệu, ngàn năm mới có một lần.” Mắt chồng em hung lên, mà chị biết, anh ấy chẳng bao giờ như thế. “Anh đi qua trưa nay rồi. Anh không thích. Hà Nội là thành phố nhỏ, cổ kính, thanh lịch, đơn giản. Mất hết những cái ấy, vứt.” Nhớ vài tuần trước, em kể anh ấy nghe Hà Nội định bỏ cả tỷ đô la để ngăn mưa trong thời gian đại lễ. Chồng em không thất kinh, nhưng giọng buồn rười rượi. “Nhiều thứ khủng khiếp đã xảy ra trên đất nước này…” May, dự định ngăn mưa được hủy bỏ. Nếu không, rất có thể những đám mây xám xịt bị đuổi đi sẽ hung hãn quay trở lại và tàn phá tan hoang thành đô sau đại lễ xa hoa, rồi chỉ nhân dân thiệt thòi.

Chị còn nhớ có lần chúng ta tranh cãi hồ nào đẹp nhất Hà Nội. Em cương quyết chọn hồ Bảy Mẫu trong Công viên Lênin, à quên, đổi tên rồi, Công viên Thống Nhất. Được bao bọc bởi cây xanh, cây cầu nho nhỏ và ốc đảo xinh xinh, chẳng khác chốn bồng lai. Những ngày mưa, nước ngập tràn, từ ngoài đường nhìn vào, lòng mênh mang khó tả. Nhiều tháng trước, người ta che hồ, gắn biển cải tạo. Em mừng thầm, chắc nạo vét cho sạch, chắc lắp đặt hệ thống thoát nước hiện đại, chắc sạch sẽ và đẹp hơn nữa. Nào ngờ! Thành từng ô, từng vũng như cánh đồng nuôi tôm. Lại thêm bao nhiêu là đèn nhấp nháy kiểu Trung Hoa trang hoàng đường đi lối lại. Em nghĩ người ta nên đổi tên lần nữa cho hợp lý. Công viên giả Tàu, hồ Ô Ăn Quan chẳng hạn. Công trình chào mừng 1000 năm Thăng Long – Hà Nội.

Quê hương! Em biết những ngày này chị nhớ nhung bồi hồi day dứt. Nhất là khi cái lạnh tràn về Berkeley, càng thấm thía nỗi ngậm ngùi. Nhưng sự vắng mặt ở Hà Nội những ngày này, có khi lại tốt cho chị. Để giữ lại một thành phố nhỏ xinh, hiền hòa, nghèo thơm mãi trong lòng. Chị biết không, một số cư dân Hà Nội bạn bè chị và bạn bè em đang trốn nhà tìm nơi hoang vu. Chưa chừng, nếu đang sống ở đây, chị lại là người ù chạy đầu tiên.

Trong số hàng ngàn người đương chạy về Hà Nội, rất nhiều giọng địa phương. Háo hức lắm, tự hào lắm, xúc động lắm. Ngây thơ, thật thà, đáng yêu vô cùng. Hà Nội có lăng Bác Hồ, Hà Nội có kem Tràng Tiền vốn đã cực kỳ hấp dẫn. Hà Nội vô vàn đèn hoa kèn trống thì thực sự ngàn năm mới có. Cố đi xem, có chết cũng thỏa lòng. Chị ơi, Hà Nội của chị vẫn là đất thánh, dù sao chăng nữa.

Cũng đêm qua, trong giấc muộn chập chờn, em mơ mãi về mảnh đất cằn cỗi nơi em sinh ra rồi khôn lớn, Thanh Hóa. Có một lúc, linh hồn những người ngư dân Hậu Lộc bị bắn chết ngoài Biển Đông vây quanh em. Họ khóc ai oán, họ chửi thề, rồi họ nhìn em hối thúc. Em biết họ muốn nói gì. Cũng chính là điều bao nhiêu người Việt theo dõi, đau đớn, tủi nhục những ngày qua. Một công dân Tàu bị Nhật tạm giữ, cả nước Trung Hoa bừng bừng. Dân biểu tình phản đối, Bộ Ngoại giao ra công hàm yêu cầu trả tự do liên tục, rồi Thủ tướng lên tiếng đe dọa. Nhật đành nhượng bộ. Anh chàng đánh cá Tàu lên máy bay về nước dưới sự tháp tùng của nhân viên ngoại giao như một anh hùng. Còn người Việt, ôi người Việt ta, ôi những người đồng hương Thanh Hóa, ôi những linh hồn đang lưu đày chốn đại đương bao la, xin nhận lời tạ tội. Chị ơi, đành vậy.

Sáng nay, em gặp lại thầy giáo cũ, một trong dăm luật sư danh tiếng nhất Việt Nam. Quanh đi quẩn xuống, lại chuyện một ngàn năm. Thầy nói: làm đơn giản thì người ta nói sơ sài quá, bôi bác quá. Làm to thế này thì lại bảo phô trương quá, lăng nhăng quá. Đường nào cũng dở. Chiếc ghế em ngồi tự dưng nóng rẫy. Ô hay, dễ nhất đúng nhất là làm như mình có, sao cứ phải băn khoăn?

Ngày mai, mồng 1 tháng 10, lễ hội chính thức diễn ra. Sẽ người người lớp lớp, sẽ kèn trống rộn ràng, sẽ muôn năm muôn năm. Nhưng em ở nhà. Em muốn một mình. Ở nhà, làm sao kể chị nghe? Chị ơi, em sẽ kể, bằng cảm nhận từ triệu triệu linh hồn đã ngã xuống cho thành Thăng Long, cho thủ đô Hà Nội. Chị đừng buồn, đừng khóc. Cụ Rùa hồ Gươm dù bị mắc cả chùm lưỡi câu nhưng còn sống. Vẫn còn hy vọng.

Chiều 30-10-2010

© 2010 Đỗ Hoàng Diệu

© 2010 talawas

Phản hồi

11 phản hồi (bài “Đỗ Hoàng Diệu – Thư gửi người chị Hà Nội ở Berkeley”)

  1. [...] thằng bạn dân Hà Nội một trăm phần trăm về Lễ hội Nghìn năm. Nó bảo đọc bài của Đỗ Hoàng Diệu trên talawas rồi còn hỏi làm quái gì nữa. Tao ở nhà! Rồi nó nói, mày có biết Hà Nội [...]

  2. Đinh Công Bình nói:

    Tôi chưa một lần đặt chân đến Hà Nội. Tất cả những gì tôi tưởng tượng về thành phố này đều qua sách vở. Thời niên thiếu với những cuốn tiểu thuyết của Thạch Lam, Khái Hưng, Nhất Linh…,rồi sau này là những hoài niệm về Hà Nội của Mai Thảo, Thanh Tâm Tuyền. Một Hà Nội đã hình thành trong trí tưởng tôi. Nó không có thật, nhưng tôi yêu mến Hà Nội qua những hình ảnh đó.

    Chắc chắn Hà Nội phải và đã thay đổi. Tôi hiểu những người đã sống với Hà Nội cảm nhận điều đó thế nào. Những ồn ào quanh lễ hội mừng ngàn năm Thăng Long-Hà Nội cho thấy Hà Nội đã biến dạng. Có thể một ngày nào đó, có dịp đặt chân tới chốn ngàn năm văn vật này, Hà Nội sẽ không còn ngõ ngách nào cho tôi tìm lại những hình ảnh của nó đã khắc họa trong trí tưởng tôi.

    Lục chồng báo cũ, tôi tìm được bài thơ về Hà Nội của cố thi sĩ Vũ Hoàng Chương. Xin được chép lại để chia sẻ cảm xúc về Hà Nội với tác giả.

    [B]Tâm sự phố phường[/B]

    Tâm sự chìm sâu bụi phố phường
    Nghẹn ngào hơi thở lớp tang thương
    Hỡi ơi! Hà Nội bao đêm trắng
    Từng đón lòng ta mỗi ngả đường

    Vì ta nghe thấu vào hơi thở
    Nhìn thấu vào tâm sự bốn phương
    Tiềm thức đêm đêm trời rộng mở
    Ta chờ linh cảm ý quê hương

    Không gian từng kết hình trong mộng
    Và sắc thời gian ở chiếu giường
    Sông núi xa xưa về hiện bóng
    Hồn say ta vượt hết biên cương.

    Lẽ đâu, và nỡ nào, ta để
    Cố quận riêng mình xót nhiễu nhương!
    Trận gió ghê tanh mùi chiến địa
    Thành mây gợn đỏ máu tà dương

    Hỡi gươm đáy sóng rùa chân tháp!
    Ta hiểu rôi, Ngươi, nỗi đoạn trường!
    Gió lại còn tanh mùi phấn sáp
    Và mây còn đỏ máu hiền lương

    Ngõ cụt nào kia trăng lạnh lắm?
    Ngã ba này nữa xám mầu sương!
    Thanh bình cõi ấy xa nghìn dặm
    Gạch ngói nằm rên rỉ vết thương

    Từng con mắt gỗ hoen giòng lệ
    Tiếng khóc thầm dâng mỗi nách tường
    Đá cũng nhàu gan bia Tiến sĩ
    Cây vườn Bách thảo tóc phai hương

    Chợt tiếng ai gào muôn điệp khúc
    Tự hồ Tây lại, Đống Đa sang
    Câu Long Biên với cầu Thê Húc
    Bền sắt tươi son hẹn đá vàng

    Tâm sự bấy lâu đà cởi mở:
    Thanh bình không phải giấc mơ xuông!
    Đêm nay Hà Nội đằm hơi thở
    Vào nhịp cười say một gã cuồng.

    [B]Vũ Hoàng Chương[/B]

    (trích trong Hoa Đăng, Văn hữu Á châu xuất bản, Sàigòn, 1959, tr. 83-84)- In lại trong tập san Văn, số 42 (1965) đặc biệt về Hà Nội, quê hương trong trí nhớ, tr.17-18.

  3. [...] – Đỗ Hoàng Diệu: Thư gửi người chị Hà Nội ở Berkeley — (talawas) - Một công dân Tàu bị Nhật tạm giữ, cả nước Trung Hoa bừng bừng. Dân biểu [...]

  4. [...] THƯ GỬI NGƯỜI CHỊ HÀ NỘI Ở BERKELEY (Đỗ Hoàng Diệu) Bởi ngoclinhvugia Thư gửi người chị Hà Nội ở Berkeley [...]

  5. Bình Nguyên Định nói:

    Tôi đến Hà Nội hai lần vào những năm 90 thế kỷ trước, ấn tượng về cảnh đẹp thiên nhiên nơi này, nhưng ngao ngán trước sự luộm thuộm của các phố cổ, mà từ hồi còn bé, tôi cứ hình dung chúng rất đẹp, êm đềm, thanh lịch. Đọc bài này tôi hiểu sự trải lòng như một tiếng thở dài của tác giả trước sự xô bồ hiện nay làm tan biến dần những nét đẹp Hà Nội xưa.

    Xin được chia xẻ cảm xúc với tác giả. Trân trọng.

  6. nguyen mai linh nói:

    Ngàn năm Thăng Long
    Ở Hà Nội
    Người người đi như trẩy hội

    Đi đâu
    Về đâu

    Đằng sau ánh sáng loè loẹt kia là tăm tối
    Nấp sau đám mây trắng xanh kia là lầy lội

    Hà Nội
    Sẽ có pháo hoa đầy trời
    Vàng xanh tím đỏ

    Những đứa trẻ vô tư nháo nhác ngó
    Có đứa nào bất chợt hỏi nhỏ
    Nước mình có còn đó?

    Hay đã mất tự bao giờ!

    Nguyễn Mai Linh

  7. [...] Đỗ Hoàng Diệu: Thư gửi người chị Hà Nội ở Berkeley — (talawas).  “Cũng đêm qua, trong giấc muộn chập chờn, em mơ mãi về mảnh đất cằn [...]

  8. [...] Theo 2010 talawas Chưa có Phê Bình nào var addthis_pub="izwan00"; [...]

  • talawas - Lời tạm biệt

    Nói lời chia tay sau 9 năm tồn tại, chúng tôi thiết tha hi vọng vào sự ra đời của những mô hình báo chí và truyền thông mới, thực hiện bởi những người được trang bị những khả năng và phương tiện mà chúng tôi đã không thể có, với cùng một nhiệt thành phấn đấu cho một nền báo chí tự do cho Việt Nam... đọc tiếp >>>

  • Phản hồi mới nhất của độc giả